Tác giả: Heather N. Maietta
Định hướng hiệu quả không nằm ở việc luôn có sẵn đáp án hay cung cấp một kế hoạch giống nhau cho tất cả mọi người. Những chuyên viên khai vấn hướng nghiệp tận tâm sẽ đưa ra lời khuyên và nguồn tài nguyên hữu ích cho thân chủ nhưng vẫn nhận biết khi nào thân chủ còn đang do dự hay cảm thấy choáng ngợp. Các nhà khai vấn có thông minh cảm xúc có thể thấu hiểu tình trạng hiện tại của thân chủ và điều chỉnh cách tiếp cận phù hợp với nhu cầu của từng người.
Thông minh cảm xúc trong khai vấn
Thông minh cảm xúc là khả năng của nhà khai vấn trong việc thấu hiểu và phản hồi cảm xúc của thân chủ trong khi vẫn nhận thức về phản ứng cảm xúc của chính mình với thân chủ (Salovey & Mayer, 1990). Có thể hình dung đây như một siêu năng lực cho các cuộc khai vấn và là một kỹ năng mà các nhà khai vấn có thể phát triển thông qua luyện tập có chủ đích.
Chẳng hạn, hãy tưởng tượng một thân chủ nói rằng “Tôi đã sẵn sàng chuyển hướng nghề nghiệp”, nhưng giọng nói ngập ngừng và tư thế khoanh tay của họ lại đang nói lên một thông điệp khác. Một nhà khai vấn thiếu kỹ năng thông minh cảm xúc có thể nhảy ngay vào giải pháp, đề ra các bước hành động hoặc chia sẻ câu chuyện thành công của những thân chủ khác mà không hề nhận ra sự lo lắng của thân chủ hiện tại. Ngược lại, một nhà khai vấn có năng lực thông minh cảm xúc sẽ dừng lại và nhẹ nhàng tìm hiểu sâu hơn. Họ có thể hỏi: “Điều gì khiến bạn cảm thấy khó khăn khi thực hiện thay đổi vào lúc này?” hoặc “Bạn cảm thấy tự tin đến mức nào về quyết định này?”. Thay vì vội vã giải quyết vấn đề, nhà khai vấn tạo ra không gian an toàn cho thân chủ. Bằng cách lắng nghe không chỉ lời nói và xác nhận cảm xúc của thân chủ, nhà khai vấn giúp họ bộc lộ những mối bận tâm thực sự đang ẩn giấu đằng sau.
Đó chính là cách thể hiện thông minh cảm xúc bằng hành động: lắng nghe cả những điều không được nói ra và mời gọi sự khám phá sâu sắc hơn. Nếu thiếu đi thông minh cảm xúc, ngay cả những nhà khai vấn đầy thiện chí cũng có thể rơi vào việc đưa ra lời khuyên mang tính bề mặt mà bỏ qua vấn đề cốt lõi.
Tại sao thông minh cảm xúc lại quan trọng?
Đối với chuyên viên hướng nghiệp, việc phát triển thông minh cảm xúc có thể giúp khai vấn hiệu quả và thỏa mãn hơn. Khi thân chủ cảm thấy được lắng nghe và thấu hiểu, họ có thể tin tưởng hơn vào tiến trình khai vấn. Nhà khai vấn cũng trở thành một người hành nghề linh hoạt hơn, có khả năng điều chỉnh cách tiếp cận phù hợp với nhu cầu và trạng thái cảm xúc riêng của từng thân chủ. Theo thời gian, điều này sẽ dẫn đến kết quả tốt hơn cho thân chủ và thực hành bền vững hơn cho nhà khai vấn.
Việc trau dồi kỹ năng thông minh cảm xúc cũng có tác động tích cực đến thân chủ, những người đầu tư đáng kể thời gian và nỗ lực để tìm kiếm sự định hướng. Một nhà khai vấn có trí thông minh cảm xúc cao sẽ trao quyền cho thân chủ tự khám phá ra câu trả lời và làm chủ quyết định của mình, thay vì cung cấp cho họ những giải pháp chung chung. Thân chủ sẽ thông suốt khi nhà khai vấn đưa cho họ lời khuyên mang tính cá nhân hóa thay vì khiến họ cảm thấy choáng ngợp với quá nhiều tài nguyên không liên quan hoặc chưa đúng thời điểm. Nghiên cứu cho thấy các nhà khai vấn có trí thông minh cảm xúc cao hơn có xu hướng đạt được kết quả tích cực hơn khi làm việc với thân chủ (Menschy, 2024). Những thân chủ cảm thấy được thấu hiểu và hỗ trợ sẽ có khả năng hành động và đạt được mục tiêu của mình nhiều hơn.
Bốn cách thực hành thông minh cảm xúc trong khai vấn
Thông minh cảm xúc được hình thành thông qua những thói quen nhỏ và có chủ đích. Dưới đây là bốn cách thực hành để thể hiện thông minh cảm xúc trong các phiên khai vấn:
1. Làm chủ kỹ năng lắng nghe tích cực: Hãy dành sự chú ý trọn vẹn cho thân chủ. Đóng laptop, để điện thoại ở chế độ im lặng, và thực sự tập trung vào những gì thân chủ đang nói. Kiềm chế sự thôi thúc chuẩn bị câu trả lời trong khi họ đang nói. Thay vào đó, hãy lắng nghe để thấu hiểu. Sự hiện diện này cho thân chủ thấy rằng những điều họ nói là quan trọng, đồng thời giúp bạn nhận ra những sắc thái mà bình thường có thể bạn sẽ bỏ lỡ.
Tip về công nghệ: Otter.ai
Mô tả: Ghi âm các phiên khai vấn và chuyển đổi giọng nói thành văn bản (với sự đồng ý của thân chủ).
Cách sử dụng: Hiện diện trọn vẹn trong cuộc trò chuyện thay vì ghi chép. Sau đó xem lại những cụm từ quan trọng hoặc các tín hiệu cảm xúc để hiểu sâu hơn và trao đổi tiếp.
Lý do hiệu quả: Khi không phải vất vả ghi nhớ mọi lời thân chủ nói, bạn sẽ nắm bắt được giọng điệu, tốc độ nói và những khoảng ngập ngừng của họ.
Phương án không dùng công nghệ? Hãy thử dùng bút và tờ giấy ghi chú. Ghi nhanh xuống một từ khóa khi bạn thực sự phải ghi lại điều gì. Sau đó hãy quay lại chú ý hoàn toàn vào thân chủ.
2. Đặt câu hỏi có chiều sâu: Câu hỏi tốt chính là cánh cửa dẫn đến sự thấu hiểu sâu sắc hơn. Hãy ưu tiên các câu hỏi mở, khuyến khích suy ngẫm, chẳng hạn như “Thành công đối với bạn trong tình huống này trông như thế nào?” hoặc “Bạn có thể chia sẻ thêm bạn cảm thấy thế nào khi điều đó xảy ra?” Tránh hỏi dồn dập hoặc nhiều câu hỏi cùng lúc (ví dụ: “Công việc mơ ước của bạn là gì, và bạn đã thực hiện những bước nào để đạt được nó?”), vì điều này có thể gây quá tải cho thân chủ. Một câu hỏi đơn, khéo léo sẽ giúp thân chủ khám phá suy nghĩ của chính mình mà không cảm thấy áp lực hay bối rối.
Tip về tài nguyên: “Career Coaching Fundamentals, Applications, and Future Directions” (tạm dịch: Các nguyên tắc nền tảng trong khai vấn, Ứng dụng, và Định hướng tương lai) của Heather Maietta (2022)
Mô tả: Một cuốn sách nền tảng về khai vấn, tập trung vào các câu hỏi quyền năng, lắng nghe tích cực và sự hiện diện.
Cách sử dụng: Tài liệu này phân loại các dạng câu hỏi khai vấn (làm rõ, đào sâu, định hướng hành động) và giải thích khi nào cũng như tại sao cần sử dụng chúng.
Lý do hiệu quả: Việc có sẵn danh mục câu hỏi chọn lọc và các mẫu hội thoại sẽ giúp bạn có thêm công cụ để xử lý các tình huống khai vấn khác nhau.
3. Đọc vị các tín hiệu phi ngôn ngữ: Hãy chú ý đến ngôn ngữ cơ thể và giọng điệu. Không phải lúc nào thân chủ cũng diễn đạt cảm xúc của họ thành lời, nhưng những tín hiệu phi ngôn ngữ của họ lại có thể nói lên rất nhiều điều. Nếu bạn nhận thấy một sự thay đổi – chẳng hạn như giọng nói của thân chủ ngập ngừng hoặc họ ngó mắt đi chỗ khác – hãy nhẹ nhàng xác nhận điều đó. Bạn có thể nói: “Tôi thấy bạn mới vừa ngập ngừng. Bạn đang nghĩ đến điều gì vậy?” Khi bạn đưa ra những quan sát này mà không phán xét, chúng có thể dẫn đến những bước chuyển biến quan trọng.
Tip về công nghệ: Tính năng phát lại bản ghi hình của Zoom
Mô tả: Tính năng ghi hình và phát lại các phiên khai vấn (với sự đồng ý của thân chủ).
Cách sử dụng: Xem lại bản ghi hình để phân tích nét mặt, khoảng lặng, sự thay đổi giọng điệu, ngôn ngữ cơ thể, và các phản ứng vi tế trước những câu hỏi hoặc chủ đề nhất định.
Bước nâng cao: Xem lại một lần có âm thanh, sau đó xem lại lần nữa ở chế độ im lặng để nhận diện những thay đổi cảm xúc mà bạn đã bỏ lỡ trong thời gian thực.
4. Tận dụng sức mạnh của khoảng lặng: Sự im lặng có thể khiến cả nhà khai vấn lẫn thân chủ đều cảm thấy không thoải mái, nhưng những hiểu biết sâu sắc lại thường hình thành chính vào những lúc đó. Sau khi đặt một câu hỏi khó hoặc khi thân chủ có vẻ đang suy tư, hãy tránh cố lấp đầy khoảng lặng bằng cách nói thêm vào. Hãy cho họ thời gian để suy ngẫm và xử lý thông tin. Bằng cách đón nhận sự im lặng, bạn đang tạo không gian cho thân chủ trả lời câu hỏi có chiều sâu hơn.
Tip về công nghệ: Đồng hồ bấm giờ trực quan (ví dụ: ứng dụng Time Timer)
Mô tả: Đồng hồ đếm ngược giờ bằng hình ảnh trực quan.
Cách sử dụng: Hãy ngồi im lặng 10-30 giây mà không nói xen vào. Điều này đặc biệt hiệu quả khi bạn đang thực hành các thói quen khai vấn mới như đặt câu hỏi phản tư, để thân chủ nói ra suy nghĩ thành lời, hoặc tạo không gian an toàn.
Bước nâng cao: Trong lúc tự luyện tập hoặc khai vấn cùng đồng môn, hãy cài đặt đồng hồ đếm ngược 15 giây sau mỗi lần đặt câu hỏi và không lên tiếng cho đến khi thời gian kết thúc. Bạn sẽ dần quen với sự im lặng, và cả thân chủ cũng sẽ vậy.
Vũ khí bí mật để thành công
Thông minh cảm xúc có thể giúp một chuyên viên hướng nghiệp giỏi trở nên xuất sắc. Bằng cách thấu hiểu cảm xúc, các nhà khai vấn có thể nâng cao chất lượng hành nghề của mình ở mọi khía cạnh. Hãy bắt đầu bằng những bước nhỏ như lắng nghe chú tâm hơn hoặc tạo không gian cho thân chủ suy ngẫm. Theo thời gian, những thói quen này có thể trở thành phản xạ tự nhiên và dẫn đến những bước chuyển biến ý nghĩa hơn cho thân chủ.
Tham khảo
Maietta, H. N. (2022). Career coaching fundamentals, applications, and future directions. National Career Development Association.
Menschy, K. (2024). How to improve your emotional intelligence. Erickson Coaching International.
Ronad, P. H., & Mathias, S. (2021). Study of emotional intelligence (EQ) and life–stress in adolescent students from joint and nuclear families of Navi-Mumbai. International Journal of Indian Psychology, 9(2), 523–534.
Salovey, P. & Mayer, J. D. (1990). Emotional intelligence. Imagination, Cognition and Personality, 9(3), 185-211.
Tác giả
TS. Heather N. Maietta là Giáo sư trong Chương trình Tiến sĩ Giáo dục Đại học tại Regis College. Hướng nghiên cứu của cô tập trung vào phát triển năng lực cho các chuyên viên hướng nghiệp và nhu cầu nghề nghiệp của người trưởng thành trong giai đoạn chuyển đổi. Cô Heather là nhà sáng lập Career In Progress, một công ty khai vấn chuyên về phát triển kiến thức và thực hành cho các chuyên viên hướng nghiệp. Bên cạnh đó, cô còn là Chuyên gia Đào tạo Chuyên viên Hướng nghiệp và là Ủy viên CMCS của NCDA Credentialing Commission (tạm dịch: Hội đồng Cấp chứng chỉ của Hiệp hội Phát triển Nghề nghiệp Quốc gia). Cô Heather nhận bằng Tiến sĩ Quản trị Giáo dục Đại học tại Đại học Central Michigan. Vào tháng 7 năm 2025, cô được trao Giải thưởng Cựu sinh viên ưu tú. Bạn có thể kết nối với cô qua LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/heathermaietta nơi cô đăng tải các nội dung về phát triển nghề nghiệp hàng ngày.
Người dịch: Linh Phạm
Biên tập: Hồ Lan
Nguồn bài viết: Link
Photo by Vitaly Gariev on Unsplash
Bài viết liên quan: