Tác giả: Jocelyn Chan
Mường tượng của thân chủ về những trở ngại và thất bại trong sự nghiệp có thể khiến họ rơi vào trạng thái suy nghĩ quá nhiều, lo lắng và tưởng tượng ra những kết quả tồi tệ nhất. Các chuyên viên tư vấn hướng nghiệp có thể giúp thân chủ nâng cao khả năng linh hoạt tại nơi làm việc bằng cách giới thiệu các công cụ rèn luyện khả năng kiên cường để thích nghi dễ dàng hơn và học hỏi từ những thách thức, từ đó đưa ra quyết định nghề nghiệp tốt hơn.
Định nghĩa về sự kiên cường và các năng lực cốt lõi
Theo từ điển của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (American Psychological Association), “sự kiên cường” (resilience) được định nghĩa là: “Quá trình và kết quả của việc thích nghi thành công với những trải nghiệm cuộc sống khó khăn hoặc đầy thách thức, đặc biệt thông qua sự linh hoạt về mặt tinh thần, cảm xúc và hành vi để thích ứng với các yêu cầu từ bên ngoài lẫn bên trong.”
Trung tâm Tâm lý học Tích cực của Đại học Pennsylvania chỉ ra một số năng lực cốt lõi quan trọng của những người có khả năng kiên cường (Penn Arts & Sciences), bao gồm:
- Tự nhận thức: Chú tâm đến suy nghĩ, cảm xúc, hành vi và các phản ứng sinh lý của bản thân.
- Tự điều chỉnh: Điều chỉnh suy nghĩ, cảm xúc, hành vi và phản ứng cơ thể để phục vụ cho kết quả mong muốn.
- Tư duy linh hoạt: Nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau và suy nghĩ một cách sáng tạo, linh hoạt.
- Phát huy điểm mạnh cá nhân: Sử dụng các điểm mạnh nổi bật của bản thân để sống chân thực, vượt qua thử thách và xây dựng một cuộc sống phù hợp với các giá trị cá nhân.
- Kết nối: Xây dựng và duy trì các mối quan hệ vững chắc, tin cậy.
- Lạc quan: Nhìn nhận và kỳ vọng điều tích cực, tập trung vào những gì mình có thể kiểm soát, và hành động có mục đích.
Công cụ và Chiến lược
Dưới đây là một số công cụ và chiến lược mà các chuyên viên hướng nghiệp có thể sử dụng cùng thân chủ để đánh giá tốt hơn trạng thái cảm xúc và phát triển các năng lực cốt lõi cho sự kiên cường.
1. Hiểu rõ tâm trạng
Bảng đánh giá Ảnh hưởng Tích cực và Tiêu cực (PANAS) giúp đo lường cách con người nhìn nhận về các trạng thái cảm xúc tích cực và tiêu cực của họ. Bằng cách hiểu được xu hướng thiên về tích cực hay tiêu cực, thân chủ có thể chú ý đến những gì mình đang trải nghiệm và nhận ra cảm xúc có thể ảnh hưởng đến hành vi như thế nào. Những người có mức ảnh hưởng tích cực cao hơn ảnh hưởng tiêu cực thường lạc quan hơn, kiên cường hơn và có khả năng ứng phó với hoàn cảnh khó khăn theo hướng tích cực và chủ động hơn (Minute Tools, 2021).
Khi sử dụng công cụ đánh giá PANAS, chuyên viên hướng nghiệp có thể giúp thân chủ hiểu được cách tâm trạng ảnh hưởng đến các quyết định nghề nghiệp. Ví dụ, nếu một thân chủ có góc nhìn tiêu cực, chuyên viên có thể gợi ý họ xác định một hình mẫu tích cực hơn, sau đó, yêu cầu họ thử giải quyết vấn đề dưới góc nhìn của hình mẫu đó. Bằng cách thực hành tư duy linh hoạt, thân chủ có thể dần phát triển khả năng suy nghĩ sáng tạo hơn.
2. Nhận diện các yếu tố kích hoạt cảm xúc
Khi có khả năng nhận diện, hiểu, gọi tên và thể hiện cảm xúc, thân chủ sẽ điều chỉnh được cảm xúc của mình một cách hiệu quả hơn. Khả năng sử dụng cảm xúc một cách khôn ngoan ảnh hưởng trực tiếp đến sự sáng tạo, khả năng ra quyết định, hiệu suất công việc, sức khỏe tinh thần và đặc biệt là khả năng kiên cường. (Brackett, 2019)
Ứng dụng How We Feel, một công cụ được tạo ra bởi tiến sĩ Marc Brackett và đội của ông tại Trung tâm Trí tuệ Cảm xúc của Đại học Yale, giúp người dùng xác định vốn từ vựng cảm xúc một cách tinh tế với 140 trạng thái cảm xúc dựa trên hai trục: mức độ dễ chịu và mức năng lượng. Khi thân chủ xác định được các dạng cảm xúc và các yếu tố kích hoạt của mình, các chuyên viên có thể giúp họ dự đoán và chuẩn bị cho những tình huống nghề nghiệp khó khăn. Ví dụ, nếu một thân chủ nhận thấy mình thường xuyên có sự khó chịu và năng lượng thấp vào buổi chiều, chuyên viên có thể đề xuất tránh tổ chức các cuộc thảo luận nghề nghiệp quan trọng với quản lý vào thời điểm đó.
3. Thách thức suy nghĩ
Khi thân chủ có mức tự nhận thức và tự điều chỉnh thấp, họ dễ rơi vào vòng xoáy tiêu cực, chẳng hạn như lo lắng quá mức về một buổi phỏng vấn hay một vấn đề với người quản lý. Trong trường hợp này, chuyên viên hướng nghiệp có thể hỗ trợ bằng cách đặt các câu hỏi phản tư, giúp thân chủ suy nghĩ lại một cách logic và tích cực hơn. Các dạng câu hỏi điển hình bao gồm:
- Câu hỏi dựa trên bằng chứng: Điều đó có thực sự đúng không? Có bằng chứng nào ủng hộ suy nghĩ này không? Bạn có thể nhìn nhận lại tình huống này bằng dữ liệu nào?
- Câu hỏi định khung lại vấn đề: Có cách nào khác tốt hơn để nhìn nhận tình huống này không? Bạn có thể nhìn nhận tình huống này một cách tích cực hơn như thế nào?
- Lập kế hoạch dự phòng: Bạn lập kế hoạch cho kịch bản tệ nhất và kịch bản tốt nhất như thế nào?
4. Đánh giá điểm mạnh
Các công cụ đánh giá điểm mạnh như StandOut, CliftonStrengths và VIA Character Strengths có thể giúp thân chủ xác định khi nào họ ở trạng thái mạnh mẽ nhất và điều gì khiến họ cảm thấy vững vàng. Chuyên viên có thể hỗ trợ thân chủ sử dụng những điểm mạnh và giá trị này như một đòn bẩy để tăng khả năng kiên cường trong quá trình tìm kiếm việc làm hoặc ứng phó tại nơi làm việc.
5. Kết nối sâu sắc các mối quan hệ
Một mạng lưới quan hệ vững chắc và đáng tin cậy trong sự nghiệp có thể trở thành hệ thống hỗ trợ tuyệt vời, mang lại sự động viên, lời khuyên, chia sẻ nguồn lực và phản hồi hữu ích. Bài kiểm tra Social Capital Quiz (Trung tâm Khoa học Vì Cuộc sống Tốt đẹp) đo lường số lượng người mà một cá nhân có thể nhờ hỗ trợ về mặt cảm xúc và các vấn đề thực tiễn. Chuyên viên hướng nghiệp có thể hỗ trợ thân chủ phác thảo ra mạng lưới quan hệ hiện tại, xác định những mối quan hệ cần củng cố và phát triển thêm các mối quan hệ chuyên nghiệp.
6. Tăng cường sự tích cực
Việc nuôi dưỡng các cảm xúc tích cực – như niềm vui, lòng biết ơn, hy vọng, tự hào, cảm hứng và sự ngạc nhiên – sẽ mở rộng năng lực nội tại và củng cố khả năng ứng phó với nghịch cảnh, giúp cá nhân linh hoạt hơn và nhìn thấy nhiều giải pháp tiềm năng hơn (Fredrickson, 2009). Mục tiêu không phải là luôn luôn tích cực, mà là hướng đến sự cân bằng lành mạnh giữa cảm xúc tích cực và tiêu cực. Thân chủ có thể thực hiện bài tự đánh giá để xác định tỷ lệ tích cực của bản thân.
Các hoạt động mà chuyên viên có thể gợi ý để giúp thân chủ cải thiện tỷ lệ cảm xúc tích cực bao gồm:
Tăng cường sự tích cực
- Tiếp xúc với thiên nhiên ít nhất 20 phút mỗi ngày
- Chia sẻ những tin tốt để tận hưởng niềm vui lâu hơn
- Thực hành lòng biết ơn thường xuyên, ví dụ: viết nhật ký 5 điều bạn biết ơn mỗi ngày
- Thực hiện các hành động tử tế ngẫu nhiên
- Mơ về tương lai với những kết quả tốt đẹp nhất
- Tăng cường các kết nối sâu và đáng tin cậy với người khác
Giảm thiểu sự tiêu cực
- Giới hạn thời gian than phiền
- Tách mình ra khỏi các tình huống nhiều cảm xúc tiêu cực
- Hạn chế tiếp xúc với tin tức tiêu cực hoặc mạng xã hội
- Tạo khoảng cách với những người thường xuyên tiêu cực
Chuyên viên hướng nghiệp – Người thúc đẩy khả năng phản tư
Những thân chủ có khả năng kiên cường cao trong công việc thường vượt qua nghịch cảnh tốt hơn bởi vì họ tin vào một tương lai tích cực. Họ nhìn nhận các yếu tố gây căng thẳng như những thử thách có thể vượt qua, và họ cố gắng rút ra bài học từ những thất bại. Họ nhận diện cảm xúc của mình và chủ động lựa chọn cách thay đổi tư duy khi cần thiết. Họ nuôi dưỡng cảm xúc tích cực bằng cách mở lòng và mở trí, sẵn sàng nhìn nhận các thử thách từ nhiều góc nhìn khác nhau. Chuyên viên hướng nghiệp có thể giúp thân chủ thấu hiểu cảm xúc của chính mình và xây dựng các kỹ năng cần thiết để đối mặt với những thử thách trong hành trình nghề nghiệp.
Tham khảo:
American Psychological Association. (n.d.). Dictionary of psychology: Resilience. APA Dictionary of Psychology https://www.apa.org/topics/resilience
Brackett, M. (2019). Permission to feel: The power of emotional intelligence to achieve well-being and success. Celadon Books.
Brackett, M. (n.d.). How we feel app. https://marcbrackett.com/how-we-feel-app-3/
Expert Program Management. (2021, February). The PANAS Scale. Expert Program Management. https://expertprogrammanagement.com/2021/02/the-panas-scale/
Fredrickson, B. (2009). Positivity: Discover the upward spiral that will change your life. Crown Publishers.
Fredrickson, B. (2009). Positivity self test. https://www.positivityratio.com/single.php
Greater Good in Action. (n.d.). Social capital quiz. Greater Good Science Center. https://greatergood.berkeley.edu/quizzes/take_quiz/social_capital
Minute Tools. (Feb. 2021). PANAS scale (positive and negative affect schedule). https://expertprogrammanagement.com/2021/02/the-panas-scale/
Penn Arts & Sciences. (n.d.). Resilience skill set. Positive Psychology Center. https://ppc.sas.upenn.edu/resilience-programs/resilience-skill-set
— Thông tin tác giả:
Jocelyn Chan là một chuyên gia hướng nghiệp được chứng nhận bởi CMCS, hiện là cố vấn cấp cao về lập kế hoạch và phát triển nghề nghiệp tại Southern California Edison, nơi cô phụ trách quản lý các chương trình phát triển nghề nghiệp, cố vấn và huấn luyện lãnh đạo cho nhân viên trong tổ chức. Với hơn 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý và phát triển nhân tài, Jocelyn luôn mang đến sự sáng tạo, đổi mới và tinh thần hướng đến sự xuất sắc trong công việc của mình. Ngoài công việc tại doanh nghiệp, Jocelyn còn hướng dẫn thân chủ cá nhân vượt qua các giai đoạn chuyển giao nghề nghiệp, phát triển kỹ năng lãnh đạo thông qua việc nâng cao nhận thức về điểm mạnh, sự bản lĩnh, giá trị cá nhân, cảm xúc và thương hiệu cá nhân. Bạn có thể kết nối với Jocelyn qua LinkedIn: linkedin.com/in/jocelynchan-losangeles/
Người dịch: Cẩm Thanh
Biên tập: Hồ Lan
Photo by Katelyn Perry on Unsplash
Bài viết liên quan: