Làm thế nào để cải thiện kỹ năng tư vấn hướng nghiệp?

Mở đầu

Câu hỏi tôi thường nhận được từ các anh/chị/bạn học xong khóa đào tạo Chuyên viên Hướng nghiệp cơ bản là, “Phoenix ơi, khi nào có khóa nâng cao đây?”. Sau khi hỏi sâu và lắng nghe người đối diện, tôi mới hiểu được lý do đằng sau câu hỏi ấy. Các anh/chị/bạn hỏi vậy vì:

  • họ thấy khóa Chuyên viên Hướng nghiệp cơ bản chưa đủ cho họ hành nghề tư vấn hướng nghiệp
  • họ nghĩ rằng học thêm một lớp nâng cao sẽ giúp cho họ có thêm kiến thức và kỹ năng để hướng nghiệp cho thân chủ tốt hơn 
  • họ nhớ cảm giác được cùng nhau học, cùng nhau trải nghiệm và thảo luận trong lớp; họ nhớ nhau

Trong bài viết này, tôi viết để giải đáp hai lý do đầu. Còn lý do thứ 3 thì Sông An đang làm rất tốt (theo tôi nghĩ) trong việc tạo điều kiện để cộng đồng cựu học viên các khóa Chuyên viên Hướng nghiệp gặp gỡ, thực hành, và tiếp tục học hỏi cùng nhau qua các hoạt động Giám sát đôi, Huấn luyện nhóm, Giám sát nhóm, v.v… Bên cạnh đó, các anh chị cựu học viên của từng khóa cũng đang làm rất tốt việc giữ liên lạc, rủ nhau làm sự kiện hướng nghiệp, chia sẻ và gặp gỡ nhau thường xuyên.

Vỡ đất

Tôi thích dùng ẩn dụ để diễn đạt ý của mình. Với tôi, khóa đào tạo Chuyên viên Hướng nghiệp như những nhát cuốc đầu tiên mà các học viên bổ xuống mảnh đất phát triển nghề nghiệp của chính mình. Những kiến thức được giới thiệu trong khóa này giúp cho các học viên bước đầu khai phá hành trình vào nghề hướng nghiệp. Nhưng chỉ vậy thôi.

Các bước tiếp theo mới là những bước quan trọng để mảnh đất ấy trở nên màu mỡ, để những hạt giống gieo trồng trong mảnh đất ấy có thể đâm chồi, nảy lộc, lớn lên và sinh hoa kết trái. Nói cách khác, để biến đổi kiến thức trở thành kỹ năng nhuần nhuyễn là cả một quá trình dài đằng đẳng, đầy ngập mồ hôi, nước mắt, và công khó của mỗi chuyên viên hướng nghiệp. Trong cuốn sách “Grit: The Power of Passion and Perseverance” của chị Angela Duckworth, (tạm dịch “Bền Chí: Sức mạnh của đam mê và sự kiên trì”), tác giả có giới thiệu công thức sau:

Tài năng x Sự nỗ lực = Kỹ năng
Kỹ năng x Sự nỗ lực = Thành quả 

Ở đây, với những anh/chị/bạn đã hoàn thành khóa đào tạo Chuyên viên Hướng nghiệp, những ai ngừng lại ở việc học cho biết, học cho vui thì không nói. Còn lại, những ai muốn phát triển nghề nghiệp trong lĩnh vực giáo dục và tư vấn hướng nghiệp đều đã có trong mình một phần “tài năng sẵn có” để bắt đầu con đường sự nghiệp này. Phần còn lại thì rất dễ hiểu thôi, sự nỗ lực mà mỗi người đầu tư vào hành trình này sẽ dẫn đến một ngày nào đó người ấy có được kỹ năng tương ứng và thành quả tương ứng trong lĩnh vực này. Chúng mình cùng lưu ý là trong phương trình trên, sự nỗ lực được lặp lại tới hai lần. Sự nỗ lực giúp một người xây dựng kỹ năng, và sự nỗ lực dẫn giúp một người tạo ra thành quả.

Vậy nên, để trả lời câu hỏi “Làm thế nào để cải thiện kỹ năng tư vấn cá nhân của tôi?” thì Phoenix sẽ trả lời rằng, hãy nỗ lực đầu tư thời gian và công sức vào “thực hành, nhận giám sát và giám sát, chiêm nghiệm mình trong quá trình thực hành, và tiếp tục thực hành.

Thực hành

Vậy làm sao chúng ta có thể bắt đầu thực hành kỹ năng tư vấn? Để bắt đầu, tôi đề nghị các bạn thực hành kỹ năng đầu tiên và quan trọng nhất trong 6 kỹ năng tư vấn căn bản. Đó là “hành vi quan tâm.” Hãy thực hành kỹ năng này trong đời sống hàng ngày của bạn, với những người trong gia đình và tại nơi làm việc, cụ thể là:

  • chuyên chú nghe vợ/chồng/người yêu/cha/mẹ/con/đồng nghiệp/sếp/bạn khi họ nói chuyện cùng mình. 
  • sự chuyên chú này phải được diễn đạt bằng ánh mắt, nét mặt, ngôn ngữ cơ thể. 
  • khi lắng nghe, hãy thể hiện sự quan tâm bằng việc chỉ lắng nghe, không nhìn điện thoại, không ngắt lời, không cố gắng giải quyết vấn đề, không liên tưởng đến bản thân. 
  • chỉ đơn giản lắng nghe và hiện diện với người đang nói.

Vì các bạn sẽ rất mệt khi thực hành kỹ năng trên, nên tôi đề nghị các bạn giới hạn việc thực hành ‘hành vi quan tâm’ trên chỉ với 1 hay 2 người (ví dụ, chỉ với con/bạn/chồng/người yêu/…) khi bắt đầu. Sau một thời gian dài, kỹ năng hành vi quan tâm dần trở thành thói quen, lúc ấy bạn hãy tăng thêm số người được mình lắng nghe và quan tâm. Lưu ý là sẽ có một số người trong đời ta mà ta không cách nào thực hiện kỹ năng này với họ được. Nếu điều đó xảy ra, đừng ép mình, đừng trách mình, và đơn giản chấp nhận rằng mình không cần phải làm được điều này với tất cả mọi người.

Tích lũy

Chỉ khi tự thấy kỹ năng “hành vi quan tâm” của mình khá lên, bạn hãy thực hành tiếp kỹ năng thứ hai, “Đặt câu hỏi.” Làm sao chúng ta biết được kỹ năng đầu đã khá hơn. Dễ thôi, mối quan hệ giữa bạn và người bạn chọn lắng nghe, sau một thời gian dài, chắc chắn sẽ trở nên tốt hơn hẳn. Họ sẽ thoải mái khi chia sẻ cùng bạn hơn. Họ sẽ mở lòng ra với bạn hơn. Và nếu họ là người ham học, họ sẽ học từ bạn và quay lại lắng nghe bạn tốt hơn. Khi thấy điều này xảy ra, bạn xem lại lý thuyết và bắt đầu thực hành kỹ năng ‘Đặt câu hỏi.”

Cứ như vậy, chỉ riêng trong đời sống hàng ngày, bạn đã có thể thực hành 3 kỹ năng đầu của 6 kỹ năng tư vấn căn bản. Đó là “Hành vi quan tâm,” “Đặt câu hỏi,” và “Phản hồi cảm xúc.” Ba kỹ năng còn lại sẽ dễ thực hành hơn trong môi trường chuyên môn – khi bạn thực hành tư vấn hướng nghiệp cho thân chủ.  

Xin lưu ý là hành trình xây dựng 3 kỹ năng đầu là quá trình rút kinh nghiệm và tích lũy kỹ năng từng ngày một. Kỹ năng sau được xây dựng trên kỹ năng trước, và khi thực hành kỹ năng sau, đừng bỏ quên kỹ năng trước.

Quá trình

Như đã chia sẻ trong phần “Vỡ đất” ở trên, với thời gian và sự nỗ lực, một chuyên viên hướng nghiệp mới vào nghề sẽ xây dựng được 6 kỹ năng tư vấn cá nhân căn bản qua quá trình “thực hành, nhận giám sát và giám sát, chiêm nghiệm mình trong quá trình thực hành, và tiếp tục thực hành.”

Bên cạnh việc thực hành trong đời sống hàng ngày, bạn nên nghiêm túc trong thực hành trong môi trường chuyên nghiệp. Ở đây, bạn có thể tham gia chương trình của Sông An. Bạn cũng có thể rủ bạn bè trong cộng đồng chuyên viên hướng nghiệp cùng làm tư vấn miễn phí cho những thân chủ không có khả năng chi trả và chưa hề biết hướng nghiệp là gì. Trong lúc cùng nhau thực hành, bạn hãy quan sát và góp ý cho bạn mình, và ngược lại, bạn mình sẽ quan sát và góp ý cho mình. Cuối cùng, hãy chiêm nghiệm quá trình mình thực hành riêng và chung để rút ra những bài học quý báu trước khi tiếp tục thực hành. Sông An gọi cách thực hành trên là giám sát đôi, nơi hai người ngang hàng nhau trong kiến thức, kỹ năng giúp nhau tiến bộ. Bạn đừng xem thường cách thực hành này, nó được áp dụng thành công trong lĩnh vực ngôn ngữ, tư vấn, và rất nhiều lĩnh vực khác.

Kết

Tôi xin kết bài viết này với thông điệp sau:

  • Không có đường tắt cho quá trình xây dựng kỹ năng. Nó đòi hỏi thời gian và sự nỗ lực của một người. 
  • Không có khóa học nào giúp một người tăng kỹ năng. Chỉ có thực hành, giám sát, và chiêm nghiệm mới giúp được.
  • Khi ta thực hành kỹ năng tư vấn cá nhân căn bản trong đời sống hàng ngày, hãy chú ý giới hạn để không bị mệt.

Chúc các bạn tìm thấy niềm vui và ý nghĩa trong hành trình này.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *