Tác giả: Angela Rothbauer
Những thời điểm quyết định quan trọng thường xuất hiện trong những năm trung học phổ thông. Ở giai đoạn này, các em có thể tìm đến chuyên viên tham vấn học đường và chuyên viên hướng nghiệp để xin lời khuyên cho các quyết định này. Nếu được trang bị những công cụ phù hợp giúp đưa ra quyết định, hành trình lựa chọn nghề nghiệp của học sinh có thể trở nên dễ dàng và vững vàng hơn, dù các em đã có sẵn định hướng nghề nghiệp trong đầu hay chưa. Mặc dù học sinh có thể thay đổi nguyện vọng nghề nghiệp nhiều lần trong suốt quá trình phát triển sự nghiệp, các công cụ hướng nghiệp giúp các em biết cách khám phá sở thích cá nhân và kết nối chúng với những ngành nghề phù hợp góp phần vào sự trưởng thành của các em. Cách tiếp cận này khuyến khích sự linh hoạt, học hỏi qua trải nghiệm thực tiễn khi lựa chọn nghề nghiệp, thay vì chỉ tập trung vào những mục tiêu cố định (Paolini, 2019).
Lý thuyết Học Tập từ Xã Hội của Krumboltz là một công cụ hữu ích hỗ trợ học sinh trang bị kiến thức cho quá trình phát triển và khám phá nghề nghiệp. Khái niệm này có thể giúp các em hiểu rõ cách các yếu tố tổng thể ảnh hưởng đến sự phát triển sự nghiệp của bản thân. Theo Krumboltz (Teachers Institute, 2023), quá trình phát triển nghề nghiệp của mỗi cá nhân chịu tác động từ bốn yếu tố chính bao gồm gen di truyền, môi trường sống, trải nghiệm học tập, và kỹ năng tiếp cận nhiệm vụ. Các lựa chọn nghề nghiệp được hình thành thông qua những trải nghiệm thời thơ ấu, sự tương tác với người khác, và cách một người đối mặt với các thử thách trong cuộc sống (Teachers Institute, 2023).
Bốn Yếu Tố trong Lý thuyết Học Tập từ Xã Hội của Krumboltz
Trước hết, yếu tố gen di truyền trong lý thuyết của Krumboltz đề cập đến năng lực bẩm sinh, tính cách và khuynh hướng tự nhiên của mỗi cá nhân đối với một số loại công việc nhất định. Tiếp đến là yếu tố môi trường, bao gồm những kỳ vọng của gia đình và xã hội, cơ hội việc làm sẵn có, tình trạng kinh tế-xã hội cũng như nền tảng văn hoá. Yếu tố thứ ba trong lý thuyết của ông là trải nghiệm học tập, bao gồm giáo dục chính quy, đào tạo nghề, kỳ thực tập, và các hoạt động tình nguyện. Và cuối cùng là kỹ năng tiếp cận nhiệm vụ, yếu tố nhấn mạnh khả năng giải quyết vấn đề, kỹ năng ra quyết định và năng lực vượt qua khó khăn thử thách (Teachers Institute, 2023).
Áp dụng Lý thuyết Học Tập từ Xã Hội của Krumboltz vào Thực Tiễn
Có nhiều chiến lược mà các chuyên viên tham vấn học đường và chuyên viên hướng nghiệp có thể vận dụng để giúp học sinh THPT hiểu rõ cách các yếu tố trong Lý Thuyết Học Tập từ Xã Hội của Krumboltz ảnh hưởng đến quá trình phát triển nghề nghiệp của các em. Chuyên viên hướng nghiệp có thể tham khảo một chiến lược tiêu biểu bao gồm các bước cụ thể sau (Torpey, 2015).
- Tạo một bảng câu hỏi ngắn với các câu hỏi mở. Giới hạn số lượng câu hỏi khoảng 3–4 câu cho mỗi yếu tố. Dưới đây là một vài ví dụ minh họa: a. Yếu tố Gen di truyền: “Hiện tại bạn có đang làm thêm không?”; “Bạn có thích các hoạt động ngoài trời không?
b. Yếu tố Môi trường: “Bạn có anh chị em ruột không?”; “Bạn mô tả hoàn cảnh kinh tế – xã hội của gia đình mình như thế nào?”; “Gần đây nhất bạn đi du lịch cùng gia đình ở đâu?
c. Yếu tố Trải nghiệm học tập: “Môn học yêu thích nhất của bạn là gì? Vì sao?”; “Môn học bạn ít yêu thích nhất là gì? Vì sao?” (Hãy trả lời cụ thể.)
d. Yếu tố Kỹ năng tiếp cận nhiệm vụ: “Bạn thường phản ứng thế nào khi nhận được lời phê bình từ cha mẹ, giáo viên hoặc huấn luyện viên?”; “Bạn có cho rằng mình là người biết lắng nghe không? Vì sao có hoặc vì sao không?” - Tiếp theo, yêu cầu học sinh, cha mẹ/người giám hộ và một người bạn thân hoàn thành bảng câu hỏi. Cha mẹ/người giám hộ và người bạn sẽ trả lời bảng câu hỏi dựa trên nhận thức của họ về học sinh. Cách này có thể giải thích rõ yếu tố môi trường trong lý thuyết của Krumboltz.
a. Sau khi cả ba hoàn thành bảng câu hỏi, thảo luận với học sinh về các câu trả lời để xác định các điểm chung, đồng thời giúp học sinh nhận ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa các góc nhìn.
b. Những so sánh này có thay đổi cách học sinh nhìn nhận về bản thân hiện tại và ảnh hưởng đến cách các em tiếp cận sự phát triển nghề nghiệp ở tương lai không? - Tiếp theo, cho học sinh hoàn thành một bài đánh giá như O*NET Interest Profiler hoặc My Next Move. Các công cụ đánh giá này tập trung vào yếu tố trải nghiệm học tập trong lý thuyết Học tập từ xã hội của Krumboltz.
a. Trao đổi với học sinh về kết quả bằng cách hỏi các em đã rút ra được gì từ bài đánh giá.
b. Hướng dẫn học sinh khám phá những điểm tương đồng trong kết quả này so với bảng câu hỏi ngắn mà các em, cùng phụ huynh và người bạn đã hoàn thành. - Tiếp theo, yêu cầu học sinh lập danh sách ba lựa chọn nghề nghiệp hoặc ngành học phù hợp dựa trên kết quả từ bảng câu hỏi và bài đánh giá. Hoạt động này giúp khám phá cả yếu tố trải nghiệm học tập lẫn yếu tố môi trường trong lý thuyết của Krumboltz.
- Sau đó, yêu cầu học sinh liệt kê các trường đại học, cao đẳng hoặc trường nghề có liên quan đến các lựa chọn nghề nghiệp/ngành học mà các em đã xác định ở bước trước. Hoạt động này cũng liên quan đến yếu tố trải nghiệm học tập và môi trường trong lý thuyết của Krumboltz.
- Cuối cùng, gợi ý học sinh tham gia một kỳ thực tập ngắn hạn, trải nghiệm quan sát công việc (job shadowing) hoặc các hoạt động tình nguyện phù hợp với kết quả khám phá của các em. Hoạt động này tập trung vào yếu tố kỹ năng tiếp cận nhiệm vụ trong lý thuyết của Krumboltz.
Công Cụ Giúp Học Sinh Nhìn Rõ Ràng Hơn về Nghề Nghiệp
“Sự sẵn sàng cho nghề nghiệp ở thanh thiếu niên bao gồm việc trang bị cho học sinh những kỹ năng và tư duy cần thiết để đưa ra quyết định đúng đắn về sự nghiệp tương lai đồng thời tự tin theo đuổi những mục tiêu đó một cách hiệu quả.” (We Are Teachers Staff, 2023, section 5).
Các công cụ khám phá bản thân, đặt mục tiêu và phát triển kỹ năng cung cấp nền tảng vững chắc giúp thanh thiếu niên khởi đầu hành trình nghề nghiệp của mình. Lý Thuyết Học Tập từ Xã Hội của Krumboltz mang đến cho các em học sinh THPT một khung định hướng rõ ràng trong việc xác định con đường nghề nghiệp. Khái niệm này kết hợp giữa trải nghiệm học tập và xã hội, môi trường sống cá nhân, cùng với khả năng ra quyết định với sự tự tin cao. Việc trang bị các công cụ cần thiết để xác định mục tiêu sẽ giúp học sinh nâng cao sự tự tin. Bằng cách ứng dụng lý thuyết này, học sinh có thể nhìn nhận toàn diện hơn về năng lực và sở thích của bản thân. Điều này mang lại sự tự tin khi đưa ra lựa chọn nghề nghiệp mà trước đây có thể các em chưa từng cảm nhận được khi đưa ra lựa chọn nghề nghiệp. Các chuyên viên tham vấn học đường và chuyên viên hướng nghiệp có thể hướng dẫn học sinh xây dựng nền tảng vững chắc cho hành trình nghề nghiệp thông qua việc khám phá bốn yếu tố chính: gen di truyền, môi trường, trải nghiệm học tập và kỹ năng tiếp cận nhiệm vụ. Việc áp dụng các khái niệm này của Krumboltz có thể khuyến khích học sinh đón nhận sự thay đổi và học hỏi từ trải nghiệm để có cái nhìn rõ ràng hơn về nghề nghiệp tương lai và thị trường lao động hiện đại.
Tham khảo
Paolini, A. C. (2019). School counselors promoting college and career readiness for high school students. Winthrop University. ERIC. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1203651.pdf
Teachers Institute. (2023, December 26). How social learning influences career choices: Krumboltz’s theory. https://teachers.institute/guidance-counselling/social-learning-influences-career-choices/
Torpey, E. (2015). Career planning for high schoolers. U.S. Bureau of Labor Statistics, Career Outlook. https://www.bls.gov/careeroutlook/2015/article/career-planning-for-high-schoolers.htm
We Are Teachers Staff. (2023,Sep 29). What is career planning for high school students? https://www.weareteachers.com/what-is-career-planning/
Thông tin tác giả
Angela Rothbauer hiện đang làm việc tại Trường Học Viện Học Tập Trực Tuyến (Virtual Learning Academy Charter School) ở bang New Hampshire với vai trò giảng viên kiêm nhiệm bộ môn Khoa học Xã hội. Bà vừa hoàn thành khóa học Facilitating Career Development (FCD) của Hiệp hội Phát triển Nghề nghiệp Hoa Kỳ (NCDA). Hiện bà sống tại New Hampshire cùng chồng, con gái và chú chó của gia đình. Bạn có thể liên hệ với bà qua địa chỉ email: arothbauer1@vlacs.org
Người dịch: Mai Lê
Biên tập: Cẩm Thanh
Nguồn bài viết: Link
Photo by javier trueba on Unsplash
Bài viết liên quan: