Tác giả: Colleen Conway-Nobert
Phá vỡ sự mất kết nối
Dù ở giai đoạn nào của cuộc đời hay công tác trong lĩnh vực nào, các thân chủ đều có chung một câu chuyện: vẫn làm việc, đáp ứng kỳ vọng tại nơi làm việc và không ngừng xoay sở, nhưng cảm thấy ngày càng mất kết nối với sự nghiệp. Không chỉ kiệt sức, mà sự bất tương thích cũng là một yếu tố chính dẫn đến sự mất kết nối này (Hansen, 2023).
Các chuyên viên hướng nghiệp có lợi thế đặc biệt để phá vỡ khuôn mẫu này. Bằng cách giúp thân chủ hiểu rõ quá trình phát triển nghề nghiệp ngay từ sớm, chuyên viên hướng nghiệp có thể chuyển hướng vị thế của thân chủ trong các ca tư vấn hướng nghiệp từ phản ứng sang chủ động có chủ đích. Điều quan trọng là giúp thân chủ phân biệt được năng lực và sự phù hợp càng sớm càng tốt.
Năng lực so với Sự phù hợp
Các hệ thống hỗ trợ nghề nghiệp từ lâu đã tập trung vào năng lực – khả năng tư duy hoặc thể chất, năng khiếu hoặc kỹ năng của một cá nhân để thực hiện các nhiệm vụ hoặc vai trò cụ thể (Merriam-Webster, trích dẫn không rõ ngày tháng). Tuy nhiên, mọi người hiếm khi nghỉ việc vì thiếu kỹ năng hoặc trình độ. Họ nghỉ việc vì công việc khiến họ kiệt sức, môi trường không phù hợp với các giá trị của họ, hoặc văn hóa không hỗ trợ họ làm việc (Harter, 2024).
Việc chuyển hướng tư vấn hướng nghiệp bằng việc bắt đầu với sự phù hợp, thay vì năng lực, có thể giúp thân chủ đưa ra quyết định nghề nghiệp bền vững và tràn đầy năng lượng. Sự phù hợp tập trung vào mức độ phù hợp giữa công việc và môi trường với thân chủ, bao gồm:
- Điểm mạnh và năng lượng tự nhiên của thân chủ
- Giá trị cốt lõi và động lực
- Sự rõ ràng và tự tin trong lựa chọn của thân chủ
- Văn hóa và cấu trúc tổ chức (ví dụ: tốc độ làm việc, luồng giao tiếp, phong cách lãnh đạo).
Hiểu được sự phù hợp bắt đầu bằng việc tự nhận thức, và sự tự nhận thức đòi hỏi ngôn ngữ. Thân chủ phải hiểu rõ sự phù hợp có nghĩa là gì đối với bản thân họ trước khi họ đưa ra những lựa chọn nghề nghiệp dựa trên sự phù hợp. Các chuyên viên hướng nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng các buổi tư vấn theo mục đích và đặt những câu hỏi mang tính phản tư để giúp thân chủ diễn đạt và tinh chỉnh định nghĩa cá nhân của họ.
Xác định các thuật ngữ nghề nghiệp quan trọng
Tuy nhiên, để thực sự hiểu được sự phù hợp, trước tiên, thân chủ cần xác định ý nghĩa của các thuật ngữ như thành công, phát triển, tác động và văn hóa đối với cá nhân họ, và xếp hạng tầm quan trọng tương quan của chúng khi nhắc đến sự phù hợp. Nếu không có định nghĩa của cá nhân, thân chủ có thể vô thức áp dụng những định nghĩa được thừa hưởng từ chuẩn mực ngành, kỳ vọng của gia đình hoặc các chỉ số tại nơi làm việc. Việc giúp thân chủ xác định và nắm rõ những định nghĩa này sẽ tạo nền tảng đánh giá liệu một vị trí hoặc nơi làm việc có thực sự tương thích (hoặc phù hợp) với con người họ hay không. Hãy giúp thân chủ tự tạo ra định nghĩa công việc của riêng họ bằng cách hỏi:
- Bạn hình dung về thành công như thế nào? Bạn cảm nhận ra sao về thành công?
- Khi nghe đến từ sự nghiệp, bạn nghĩ đến điều gì? Còn những từ như áp lực, mục đích, sự ổn định hay địa vị thì sao?
- Sự tác động có ý nghĩa gì đối với bạn? Bạn muốn được cảm ơn vì điều gì?
Việc định nghĩa những thuật ngữ này không hề trừu tượng mà nó giúp đặt ra định hướng. Nếu không có sự rõ ràng như vậy, các chiến lược phát triển sự nghiệp sẽ vẫn mang tính thụ động thay vì được cá nhân hóa và tập trung vào nhu cầu và mục tiêu của thân chủ.
Năng lượng là một chỉ báo về sự phù hợp
Sau khi thân chủ xác định được các thuật ngữ của mình, bước tiếp theo là xác định nơi họ nhận và mất năng lượng trong công việc. Cảm thấy tràn đầy năng lượng là một chỉ báo đáng tin cậy về sự phù hợp trong công việc. Các nghiên cứu cho thấy gần một nửa số nhân viên trải qua những khoảnh khắc tái tạo năng lượng tại môi trường phù hợp (Ejlertsson và cộng sự, 2020), và việc sử dụng điểm mạnh hàng ngày tỷ lệ thuận với mức độ gia tăng năng lượng và sự tự tin, một dấu hiệu quan trọng thể hiện nghề nghiệp đó có mức độ phù hợp rất cao (Nelson, 2021).
Vì năng lượng là một chỉ báo về độ phù hợp nghề nghiệp, chuyên viên hướng nghiệp hãy sử dụng những câu hỏi phản tư này để hướng dẫn thân chủ tìm ra thời điểm họ cảm thấy tràn đầy năng lượng nhất hoặc kiệt sức nhất trong công việc. Khuôn mẫu xuất hiện lặp đi lặp lại có thể tiết lộ sự phù hợp có ý nghĩa như thế nào đối với họ. Những câu hỏi để suy ngẫm bao gồm:
- Khi nào bạn cảm thấy có năng lượng nhất trong ngày làm việc?
- Bạn đang làm gì khi bạn quên luôn thời gian trôi?
- Bạn cảm thấy hiệu quả nhất ở đâu?
- Điều kiện nào hỗ trợ sự sáng tạo hoặc sự tập trung của bạn?
- Khi nào bạn cảm thấy những đóng góp của mình có giá trị?
Những suy ngẫm cá nhân này chỉ là điểm khởi đầu. Sự phù hợp không chỉ nằm ở những gì bạn làm, mà còn ở nơi bạn làm và cách bạn làm.
Cân nhắc về môi trường làm việc
Kết hợp những suy ngẫm này với các câu hỏi tập trung vào môi trường:
- Cách giao tiếp nào giúp bạn phát triển?
- Kiểu lãnh đạo nào thúc đẩy hoặc làm giảm động lực của bạn?
- Tốc độ làm việc nào khiến bạn cảm thấy an tâm, bền vững?
Thông thường, thân chủ được khuyến khích hãy bền chí lên mà không đánh giá xem môi trường làm việc của họ có phù hợp với họ hay không. Phát triển không chỉ là về tư duy, mà còn là việc tìm ra được cơ cấu tổ chức hỗ trợ tốt nhất cho công việc của họ. Khi thân chủ khám phá những câu hỏi này, buổi tư vấn thường chuyển từ những lựa chọn công việc hời hợt sang những câu hỏi sâu sắc hơn về ý nghĩa và mục đích.
Thân chủ đang thật sự xác định điều gì
Việc làm rõ này thường cho thấy nhiều thân chủ không chỉ tìm kiếm một công việc mới, mà họ đang định nghĩa lại ý nghĩa công việc. Khi thân chủ nói rõ họ muốn công việc của mình thể hiện điều gì, toàn bộ buổi tư vấn sẽ thay đổi. Họ ngừng theo đuổi chức danh hay thăng tiến và bắt đầu tập trung vào:
- Các loại vấn đề họ muốn giải quyết
- Môi trường hỗ trợ tốt nhất cho tư duy của họ
- Cách họ muốn phát triển, chứ không chỉ là làm được việc
Việc giúp thân chủ kết nối công việc với ý nghĩa cá nhân có thể làm tăng động lực và sự hài lòng lâu dài trong sự nghiệp của họ (Brooks, 2021).
Sự rõ ràng là một yêu cầu bắt buộc trong nghề nghiệp
Cách tiếp cận này là một sự thay đổi so với các dịch vụ hướng nghiệp truyền thống mang lại giá trị tức thời như viết sơ yếu lý lịch, chỉnh sửa LinkedIn hoặc chuẩn bị phỏng vấn (NCDA, 2025). Những khía cạnh đó rất quan trọng, nhưng nếu không giúp thân chủ vào bám chặt vào sự rõ ràng trước, các chuyên viên hướng nghiệp có nguy cơ đưa thân chủ quay lại vòng luẩn quẩn đã khiến họ tìm kiếm dịch vụ giúp đỡ ngay từ đầu.
Sự rõ ràng phải được đặt lên hàng đầu. Khi thân chủ phát triển ngôn ngữ về sự nghiệp của riêng mình, xác định điều gì thúc đẩy họ và đặt tên cho những môi trường hỗ trợ sự phát triển của họ, họ sẽ có khả năng đưa ra những quyết định nghề nghiệp phù hợp, bền vững, khiến bản thân hài lòng.
Nếu không còn vấn đề nào khác, hãy bắt đầu với những câu hỏi sau để định hướng công việc và giúp thân chủ có được sự rõ ràng cần thiết:
- Bạn đang xây dựng sự nghiệp hướng tới điều gì?
- Làm thế nào bạn biết mình đang đi đúng hướng?
- Bạn muốn tạo ra thay đổi gì và cho ai?
Đây là điểm khởi đầu cho phép các chuyên viên hướng nghiệp vượt ra khỏi những giải pháp hời hợt và giúp thân chủ xây dựng sự nghiệp thực sự phù hợp, tiếp thêm năng lượng và giữ vững được họ. Định nghĩa trước, định hướng sau. Rõ ràng trước, chiến lược sau.
Nguồn tham khảo
Brooks, A. C. (2021, September 2). The secret to happiness at work. The Atlantic. www.theatlantic.com/family/archive/2021/09/dream-job-values-happiness/619951/
Ejlertsson, L., Heijbel, B., Brorsson, A., & Andersson, H. I. (2020, December 17). Is it possible to gain energy at work? A questionnaire study in primary health care. Primary Health Care Research & Development, 21, e65. https://doi.org/10.1017/S1463423620000614
Hansen, A. (2023, August 1). Values clarity: Why it matters in career development. NCDA Career Convergence. https://www.ncda.org/aws/NCDA/pt/sd/news_article/525122/_self/CC_layout_details/false
Harter, J. (2024, January 23). In new workplace, U.S. employee engagement stagnates. Gallup. https://www.gallup.com/workplace/608675/new-workplace-employee-engagement-stagnates.aspx
Nelson, B. (2021, February 3). Are you on the right track to career path fulfillment? Gallup.com. https://www.gallup.com/cliftonstrengths/en/328991/right-track-career-fulfillment.aspx
National Career Development Association. (n.d.). Career help. NCDA. Retrieved July 22, 2025, from https://www.ncda.org/aws/NCDA/pt/sp/career_help
Thông tin tác giả
Colleen Conway-Nobert là một nhà khai vấn nghề nghiệp và cuộc đời, Trưởng nhóm Đào tạo, Huấn luyện viên Finding Career Fit™ và Chuyên gia Chiến lược Sự nghiệp Cấp cao. Cô giúp thân chủ xác định và tận dụng thế mạnh của mình để tạo ra con đường sự nghiệp bền vững và ý nghĩa. Là Giám đốc tại Executive Career Partners, cô phát triển các chiến lược nghề nghiệp cá nhân hóa cho các nhà điều hành cấp cao, bao gồm tối ưu hóa sơ yếu lý lịch và LinkedIn, chuẩn bị phỏng vấn và xây dựng thương hiệu chuyên nghiệp. Colleen tâm huyết với việc giúp mọi người kết nối công việc với các giá trị cốt lõi để phát triển trong những vai trò phù hợp nhất với sự nghiệp của họ. Bạn có thể liên hệ với cô tại:
EMAIL: careerfit4life@gmail.com
PHONE: (207) 305-2220 ext 210
LINKEDIN: colleen-nobert-careerfitcoach
WEBSITE: https://www.findingcareerfit.com/
Người dịch: Nhi Mol
Biên tập: Hồ Lan
Nguồn bài viết: Link
Photo by Danielle Smit on Unsplash
Bài viết liên quan: