Tự động hóa và AI đang định hình lại thị trường lao động toàn cầu. Theo LinkedIn (2025), đến năm 2030, ước tính 70% kỹ năng trong phần lớn nghề nghiệp sẽ thay đổi, chủ yếu do tác động của AI. Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cũng dự đoán 59% lực lượng lao động toàn cầu sẽ cần được đào tạo lại để thích ứng với các nhu cầu mới của thị trường. Hơn một nửa người lao động được khảo sát thừa nhận rằng kỹ năng của họ hiện tại sẽ nhanh chóng lỗi thời (theo Global Labor Market Conference, 2025).

Người lao động trên 30 thường được kỳ vọng đã có nhiều kinh nghiệm, thu nhập từ khá đến cao, nhưng đồng thời phải liên tục chứng minh giá trị để cạnh tranh với lớp trẻ – được xem là linh hoạt và học hỏi nhanh hơn. Nhiều người vướng tâm lý “khủng hoảng tuổi 35” khi nhiều nhà tuyển dụng giới hạn độ tuổi ứng viên, và xã hội mong đợi họ đã nắm giữ các vị trí cao như quản lý hoặc chuyên gia. Điều này càng làm tăng tâm lý lo ngại: nếu không thể thăng tiến, họ có thể bị đào thải.

Theo Bản tin Thị trường Lao động quý I/2025 (Bộ Nội vụ), 43% người tìm việc tại Việt Nam thuộc nhóm 30–39 tuổi, xuất phát từ nhiều động cơ khác nhau chứ không chỉ do thất nghiệp. Thiếu cơ hội thăng tiến, hạn chế cơ hội làm việc quốc tế, thiếu chương trình đào tạo và phát triển, chênh lệch kỳ vọng về lương thưởng, và thiếu linh hoạt về thời gian làm việc là 5 nguyên nhân chính khiến nhóm này có ý định chuyển việc (Michael Page, 2025).

Bên cạnh các yêu cầu công việc ngày càng cao, họ còn phải cân đối thêm những trọng trách ngoài đời sống như chăm sóc gia đình, quản lý tài chính, phát triển cá nhân, hay duy trì sức khỏe. Khi họ cùng lúc phải ưu tiên nhiều vai trò khác nhau, không ít người rơi vào trạng thái quá tải.

Góc nhìn người trong cuộc

Anh Hậu (40 tuổi, thầy giáo), chia sẻ rằng công nghệ có ảnh hưởng tới nghề nghiệp, cũng như cách tiếp cận trong công việc của mình. “Công nghệ thay đổi và cập nhật rất nhanh, khả năng thích ứng của mình chậm hơn các bạn trẻ, nên mình phải đầu tư nhiều thời gian và công sức để bắt kịp”.

Anh kể, “Mình phải đi trước, để còn hướng dẫn cho các em học sinh. Tốc độ học sinh cập nhật AI cũng rất nhanh, tuy nhiên, lời giải của AI chưa chắc đã đúng. Hơn thế nữa, câu trả lời của AI đưa ra đã phù hợp với bài các em đã học, theo khả năng hiện tại của các em hay chưa, v.v nên mình càng phải học để định hướng cho các em một cách chính xác”.

Chia sẻ từ chị X (44 tuổi, biên tập viên), mới đầu khi biết về sự phát triển công nghệ, chị có lo lắng vì biết chắc chắn nó sẽ thay đổi sức lao động của mình. Nhưng không vì “sợ cái mình không biết”, chị cố gắng sử dụng AI trong công việc hàng ngày. Chị tập dùng từ những tác vụ nhỏ nhất, ví dụ như nhập thông tin để AI vẽ thử infographic (đồ họa thông tin) hay những câu lệnh eExcel.

Chị X cũng chia sẻ thêm, chị cảm thấy khó hiểu khi mọi người có định kiến với người lớn tuổi về tốc độ học hỏi và cách làm việc. Chị cho rằng “có sẵn định kiến là rào cản để phối hợp với nhau”. Và không chỉ nhà tuyển dụng hay người trẻ có định kiến với lao động lớn tuổi, mà chính người trong ngành, cùng giới, cùng lứa tuổi lại có suy nghĩ đó. Chính vì suy nghĩ “người lớn tuổi khó học, khó phát triển” tạo nên tâm lý ngại học và ngại sai ở người lao động lớn tuổi.

Có thể nói, đây là thời điểm để người lao động nhìn lại chính mình, về những ưu tiên trong cuộc sống và hành trình phát triển nghề nghiệp. Nhìn nhận đúng khả năng học hỏi của bản thân, cũng như chuẩn bị cho mình tâm thế sẵn sàng chuyển đổi để thích nghi với thị trường lao động liên tục biến động.

Giải pháp

Hiểu hành trình phát triển sự nghiệp của mỗi cá nhân là vòng xoắn ốc

Bài viết Thách thức tuổi 30+: Hành trình tìm sự hòa hợp giữa nghề nghiệp và cuộc sống đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Theo McKinsey, đến năm 2030, khoảng 14% lực lượng lao động toàn cầu (tương đương 375 triệu người) sẽ cần chuyển đổi nghề do tự động hóa. IMF báo động rằng gần 40% việc làm, đặc biệt lên tới 60% ở các nước phát triển, có thể chịu ảnh hưởng bởi AI. OECD và Goldman Sachs cũng đưa ra dự báo về số lượng việc làm có thể bị thay thế bởi công cuộc tự động hóa, trong đó, nhóm lao động trong độ tuổi 35-45 chịu áp lực lớn nhất do rào cản kỹ năng số và khả năng thích ứng kém hơn nhóm trẻ.

Tại Việt Nam, năm 2023 gần 372 nghìn người lao động từ 35 tuổi trở lên thất nghiệp, chiếm trên 34% tổng số người thất nghiệp cả nước. Hơn 641 nghìn người trong cùng nhóm tuổi bị thiếu việc làm. Các ngành chịu ảnh hưởng nặng là nông nghiệp, sản xuất và bán buôn bán lẻ, với ước tính tổng số hơn 5 triệu việc làm có nguy cơ biến mất do công cuộc tự động hóa vào năm 2028.

• Thất nghiệp: Không có việc làm, đang tìm và sẵn sàng làm việc.
• Thiếu việc làm: Có việc nhưng không đủ giờ, thu nhập thấp hoặc chưa sử dụng hết năng lực.

Trong khi nhà nước đề xuất tăng tuổi nghỉ hưu, nhiều lao động trên 35 tuổi lại bị xem là “già” trong tuyển dụng. Theo nhiều nhà tuyển dụng, ứng viên trên 35 tuổi thường hướng tới sự ổn định và yêu cầu mức lương cao dựa trên kinh nghiệm làm việc trước đó. Mặt khác, do doanh nghiệp cần giảm thiểu tối đa chi phí nhân lực, ưu tiên người trẻ do “không vướng bận”, cùng sức cống hiến dồi dào, khả năng học hỏi nhanh với mức lương phù hợp.

Đặc biệt, nhóm 35-45 tuổi hiện đang là trụ cột chính của gia đình với nhiều “gánh nặng” như chi tiêu sinh hoạt, nuôi dạy con cái, bất động sản, sức khỏe và vai trò làm cha mẹ, vợ chồng, con dâu/ con rể. Trong đó, nữ lao động lớn tuổi còn đối mặt với sức ép giới tính lớn hơn khi khả năng học tập và sức khỏe có những hạn chế nhất định, khiến họ dễ rơi vào trạng thái thất nghiệp dài hạn hoặc làm việc không ổn định.

Góc nhìn của người trong cuộc

Anh Hậu (40 tuổi, thầy giáo), chia sẻ rằng công nghệ có ảnh hưởng tới nghề nghiệp, cũng như cách tiếp cận trong công việc của mình. “Công nghệ thay đổi và cập nhật rất nhanh, khả năng thích ứng của mình chậm hơn các bạn trẻ, nên mình phải đầu tư nhiều thời gian và công sức để bắt kịp”.

Anh kể, “Mình phải đi trước, để còn hướng dẫn cho các em học sinh. Tốc độ học sinh cập nhật AI cũng rất nhanh, tuy nhiên, lời giải của AI chưa chắc đã đúng. Hơn thế nữa, câu trả lời của AI đưa ra đã phù hợp với bài các em đã học, theo khả năng hiện tại của các em hay chưa, v.v nên mình càng phải học để định hướng cho các em một cách chính xác”.

Chia sẻ từ chị X (44 tuổi, biên tập viên), mới đầu khi biết về sự phát triển công nghệ, chị có lo lắng vì biết chắc chắn nó sẽ thay đổi sức lao động của mình. Nhưng không vì “sợ cái mình không biết”, chị cố gắng sử dụng AI trong công việc hàng ngày. Chị tập dùng từ những tác vụ nhỏ nhất, ví dụ như nhập thông tin để AI vẽ thử infographic (đồ họa thông tin) hay những câu lệnh eExcel.

Chị X cũng chia sẻ thêm, chị cảm thấy khó hiểu khi mọi người có định kiến với người lớn tuổi về tốc độ học hỏi và cách làm việc. Chị cho rằng “có sẵn định kiến là rào cản để phối hợp với nhau”. Và không chỉ nhà tuyển dụng hay người trẻ có định kiến với lao động lớn tuổi, mà chính người trong ngành, cùng giới, cùng lứa tuổi lại có suy nghĩ đó. Chính vì suy nghĩ “người lớn tuổi khó học, khó phát triển” tạo nên tâm lý ngại học và ngại sai ở người lao động lớn tuổi.

Có thể nói, đây là thời điểm để người lao động nhìn lại chính mình, về những ưu tiên trong cuộc sống và hành trình phát triển nghề nghiệp. Nhìn nhận đúng khả năng học hỏi của bản thân, cũng như chuẩn bị cho mình tâm thế sẵn sàng chuyển đổi để thích nghi với thị trường lao động liên tục biến động.

Giải pháp từ hệ thống

Việc xây dựng chính sách đặc thù cho nhóm lao động trung niên vẫn là một nhu cầu cấp thiết nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho họ trong chuyển đổi nghề nghiệp và duy trì việc làm bền vững, cụ thể như:

• Hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp có trọng điểm cho lao động lớn tuổi.
• Đảm bảo quyền lợi bảo hiểm thất nghiệp được tiếp cận rộng rãi, kịp thời.
• Xây dựng cơ chế thúc đẩy doanh nghiệp cam kết không phân biệt tuổi tác trong tuyển dụng và giữ chân lao động.
• Tổ chức các mạng lưới hỗ trợ cộng đồng với sự phối hợp giữa cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội.

Trong khi chúng ta đang chờ những chính sách xã hội mới và đồng bộ hơn để bảo vệ và hỗ trợ lao động trung niên, thì ngay lúc này mỗi người lao động có thể chủ động trang bị kỹ năng, tiếp cận các chương trình học tập và tận dụng các nguồn lực sẵn có để thích ứng nhanh với thị trường lao động.

Giải pháp tự thân

“Can đảm tìm hiểu sâu, lập kế hoạch rõ ràng là chìa khoá để bạn vững vàng.” – Phoenix Ho, Chuyên gia Hướng nghiệp, khẳng định.

Điều quan trọng đầu tiên là hiểu rõ bản thân: sở thích, năng lực, tính cách và giá trị nghề nghiệp. Song song đó, cần tìm hiểu thêm về các nghề mình quan tâm và thiết lập hệ quy chiếu nghề mơ ước. Việc kết nối giữa Hiểu mình và Hiểu nghề giúp tạo cơ sở khoa học trong việc chọn lựa nghề nghiệp phù hợp, giảm thiểu rủi ro và tăng hiệu quả chuyển đổi nghề.

Dù bạn đang ở độ tuổi nào, nếu chọn tái định hướng nghề nghiệp thì bạn có thể tham gia Khóa học tự hướng nghiệp 30 ngày miễn phí tại KHÓA HỌC MIỄN PHÍ 30 NGÀY TỰ HƯỚNG NGHIỆP. 

Chị Phoenix cũng chia sẻ, mỗi người lao động chỉ cần chủ động “nhích một milimet” trên hành trình nghề nghiệp, cũng là đang tiến lên rồi. Đó có thể là hành động “thử sử dụng AI xem sao”, hay mỗi ngày đọc thêm, học thêm và tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên nghiệp.

Theo chuyên viên tư vấn hướng nghiệp Mai Đặng, “mỗi quyết định về nghề nghiệp đều cần sự cân nhắc kỹ lưỡng về nhiều khía cạnh: vai trò cá nhân, tài chính và thời gian”. Mặc dù bài viết tập trung vào nhóm lao động 35-45 tuổi, song thực tế giải pháp không giới hạn chỉ trong độ tuổi này; người lao động ngoài độ tuổi đó cũng có thể áp dụng, vì chuyển đổi nghề nghiệp là quá trình liên tục và cần sự chủ động ở mọi giai đoạn của cuộc đời. Chị Mai nhấn mạnh, chúng ta luôn cần “tranh thủ” học – theo định hướng cá nhân để từ từ chuyển mình. Và đặc biệt phải luôn cho phép bản thân được thử nghiệm – không đòi hỏi kết quả rõ rệt ngay lập tức, mà với tâm thế tò mò, khiêm tốn.

Cuối cùng, bạn không đơn độc trên hành trình tìm kiếm và phát triển sự nghiệp cho mình. Dù ở bất kỳ giai đoạn nào – đang loay hoay định hướng, đối diện khó khăn trong công việc, hay muốn mở ra một bước chuyển mới – bạn đều có thể tìm những điểm tựa tin cậy. Đó có thể là chuyên gia hướng nghiệp, là hệ thống hỗ trợ chuyên nghiệp, và đặc biệt là một cộng đồng sẵn sàng lắng nghe, chia sẻ và đồng hành cùng bạn.

CỘNG ĐỒNG VỮNG TÂM ĐI LÀM chính là một trong những không gian như thế: nơi bạn có thể kết nối với những người có cùng mối quan tâm, học hỏi từ trải nghiệm thực tế, trò chuyện trực tiếp với các chuyên gia, và quan trọng hơn cả là luôn cảm thấy mình được thấu hiểu và nâng đỡ trên con đường sự nghiệp.

Nguồn thông tin bài viết:

1. McKinsey Global Institute. (2017, December 6). Jobs lost, jobs gained: Workforce transitions in a time of automation [Executive summary]. McKinsey & Company.
2. International Monetary Fund. (2024, January 14). AI will transform the global economy—Let’s make sure it benefits humanity. IMF Blog.
3. World Bank. (n.d.). Employment Service Centers in Vietnam: Summary review [Report].
4. VnEconomy. (n.d.). Lao động trung niên có kinh nghiệm cũng gặp khó khăn trong tìm kiếm việc làm.
5. Nhân Dân. (n.d.). Khoảng trống lao động sau tuổi 35 [Loạt bài].
6. Thanh Niên. (n.d.). Lao động trên 35 tuổi tìm việc: Khi bị xem là… già và định kiến vô hình.
7. Lao Động. (n.d.). Lao động ngoài 35 tuổi cần chủ động ứng phó với rủi ro mất việc.

Bài viết Lao động lớn tuổi (35-45) trước thách thức bị thay thế bởi công nghệ và tái cấu trúc xã hội: Cần chính sách chăm sóc và hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp kịp thời đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Phần lớn người Mỹ hằng ngày đều tương tác với các tính năng trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng kỹ thuật số như TikTok, Netflix và YouTube mà không nhận ra rằng những công cụ này có thể tạo ra những tác động đáng kể đến môi trường. Tại các bang có ý thức cao về môi trường ở Hoa Kỳ, chẳng hạn như Missoula, Montana, các cuộc thảo luận về trí tuệ nhân tạo thường bắt đầu từ mối quan tâm. Trong công việc của tôi tại Đại học Montana (UM), sinh viên thường chia sẻ rằng họ chọn Missoula vì họ yêu thiên nhiên ngoài trời và mong muốn có một khoảng nghỉ khỏi việc sử dụng công nghệ liên tục. Vì vậy, khi các công cụ AI bắt đầu được đưa vào dịch vụ hướng nghiệp tại UM, một câu hỏi phổ biến liên tục được đặt ra là: “AI tác động đến môi trường như thế nào?

Điều này phù hợp với các xu hướng trên toàn quốc. Như đã được đề cập trong tạp chí dành cho hội viên của NCDA, Career Developments (Thompson & Hines, 2025), những người trẻ trưởng thành ở các khu vực nông thôn và các cộng đồng lấy môi trường làm trọng tâm có tỷ lệ tự nguyện sử dụng AI thuộc nhóm thấp nhất cả nước. Sự dè dặt của họ thường không bắt nguồn từ nỗi sợ công nghệ, mà từ những giá trị và mối quan tâm liên quan đến môi trường. Vì vậy, AI Xanh trở thành một chủ đề rất quan trọng. 

Tuy nhiên, các cuộc thảo luận về AI dưới góc nhìn ý thức môi trường vẫn còn khá hiếm tại Hoa Kỳ, và nhiều người sử dụng cả AI lẫn các công cụ kỹ thuật số khác mà không nhận ra những tác động môi trường đi kèm. Điều này khiến sinh viên của UM trở thành một ngoại lệ hơn là đại diện cho xu hướng chung. Các chuyên viên hướng nghiệp có thể thực hiện những bước đi thiết thực để nâng cao nhận thức và sự hiểu biết về cách các công cụ kỹ thuật số sử dụng năng lượng và tài nguyên. Những hoạt động giáo dục như vậy có thể giúp mọi người đưa ra những quyết định sáng suốt hơn khi tương tác với các nền tảng này, đặc biệt là cho các mục đích hướng nghiệp và tìm kiếm việc làm.

Chi Phí Môi Trường

Việc hiểu bức tranh toàn cảnh của môi trường kỹ thuật số giúp nâng cao nhận thức và hỗ trợ việc đưa ra quyết định tốt hơn khi sử dụng hoặc giảng dạy về AI. Ví dụ, dấu chân carbon hằng năm của TikTok được ước tính vào khoảng 50 triệu tấn CO₂e, gần tương đương với lượng phát thải hằng năm của Hy Lạp (TikTok Sustainability Estimate, 2025). Thời gian sử dụng kéo dài cùng với việc liên tục làm mới video là những yếu tố tạo nên tác động này. Ngay cả một phút lướt xem cũng tạo ra khoảng 2,9 gam CO₂e — một con số nhỏ, nhưng sẽ trở nên đáng kể khi được nhân lên trên hàng tỷ người dùng.

Việc xem video trực tuyến cũng có những tác động tương tự. Theo Carbon Trust (2025), xem video trên một chiếc tivi màn hình lớn tạo ra lượng phát thải carbon cao gấp 100 lần so với xem trên điện thoại thông minh. Một giờ xem video chất lượng cao sử dụng khoảng 77 watt-giờ điện năng, tương đương với việc chạy một chiếc laptop trong một đến hai giờ, hoặc giữ một bóng đèn LED sáng trong phần lớn buổi tối.

Các công cụ AI như ChatGPT, Gemini và Claude cũng có chi phí môi trường, nhưng thường thấp hơn so với những gì nhiều người có thể hình dung. Báo cáo hiệu suất môi trường năm 2025 của Google cho thấy một truy vấn văn bản đơn lẻ trên Gemini sử dụng khoảng 0,24 watt-giờ điện và 0,26 mililit nước — tương đương với lượng năng lượng cần thiết để thắp sáng một bóng đèn LED chỉ trong vài giây, và lượng nước xấp xỉ thể tích của một giọt nước (Google Sustainability, 2025). Phần lớn tác động môi trường đến từ quá trình huấn luyện mô hình, chứ không phải từ việc sử dụng hằng ngày. Sự phân biệt này thường giúp giảm bớt nỗi lo sợ và thúc đẩy việc tiếp cận AI một cách hiểu biết hơn.

Khung Năng Lực Hiểu Biết Về AI

Để giúp các cá nhân định hướng trong thực trạng này, các chuyên viên hướng nghiệp sẽ được hỗ trợ rất nhiều khi có những khung hướng dẫn rõ ràng. Tại Đại học Montana, các chuyên viên khai vấn nghề nghiệp thuộc Trung tâm Học tập Trải nghiệm và Thành công Nghề nghiệp sử dụng Khung PAUSE — một mô hình do UM phát triển, được điều chỉnh từ các khung đạo đức và phát triển bền vững về AI đã có trước đó — nhằm tích hợp trực tiếp yếu tố bền vững vào năng lực hiểu biết về AI.

Purpose – Mục đích: Vì sao AI được sử dụng? AI hỗ trợ mục tiêu của thân chủ như thế nào?

Accessibility & Agency – Khả năng tiếp cận và quyền tự quyết: Công cụ này có trao quyền cho thân chủ và đáp ứng các nhu cầu tiếp cận của họ không?

Underpinning Evidence – Cơ sở bằng chứng: Thông tin có thể được xác minh bằng 2–3 nguồn đáng tin cậy hay không?

Sustainability – Tính bền vững: Đây có phải là lựa chọn có tác động thấp nhất không? Nhiệm vụ này có thể được thực hiện hiệu quả hơn không?

Ethics – Đạo đức: Các yếu tố về quyền riêng tư, việc ghi nhận nguồn và sử dụng có trách nhiệm đã được cân nhắc chưa?

Mặc dù PAUSE đề cập đến những khía cạnh cốt lõi của việc sử dụng AI có trách nhiệm, Tính bền vững thường là khía cạnh mà sinh viên đặt ra nhiều câu hỏi nhất. Các chuyên viên hướng nghiệp có thể hỗ trợ sinh viên và thân chủ bằng cách đưa ra những chiến lược cụ thể, dễ tiếp cận, giúp giảm tác động môi trường mà không làm giảm tính hữu ích của AI.

Một kỹ thuật hiệu quả là gộp câu lệnh (batch prompting), tức là gộp nhiều câu hỏi vào một câu lệnh có cấu trúc rõ ràng. Nghiên cứu cho thấy kỹ thuật này có thể giảm mức sử dụng năng lượng lên đến 40% (Toro-Troconis, 2025), đồng thời cải thiện chất lượng đầu ra.

Cách Thực Hiện Gộp Câu Lệnh

1. Ghi lại các câu hỏi có liên quan trong suốt cả ngày.
2. Sắp xếp chúng thành từng nhóm/chủ đề.
3. Bổ sung bối cảnh và các chi tiết liên quan.
4. Nêu rõ giọng văn, định dạng và cấu trúc mong muốn.
5. Nhập tất cả nội dung vào cùng một câu lệnh.
6. Quay lại câu lệnh đó sau và bổ sung thêm các câu hỏi, để AI vẫn giữ được bối cảnh.

Ví dụ 

Tôi đang ứng tuyển vào một vị trí trong cơ quan chính phủ liên bang. Dưới đây là kinh nghiệm của tôi: [chèn kinh nghiệm]. Vui lòng:

1. Tạo 8–10 gạch đầu dòng có thể đo lường được.
2. Tóm tắt kinh nghiệm của tôi trong bốn câu.
3. Liệt kê các KSA đã được thể hiện.
4. Chia sẻ ba lời khuyên cho các bài đánh giá mới trên USAJobs.
5. Đưa ra hướng dẫn chung về cách trả lời các câu hỏi tự luận mới.
6. Soạn một mẫu email để liên hệ với quản lý tuyển dụng.

Cấu trúc này hỗ trợ tính bền vững, tiêu tốn ít năng lượng hơn và cung cấp cho người tìm việc những kết quả chất lượng cao hơn.

Việc lựa chọn đúng mô hình cũng rất quan trọng. Ở đây, “mô hình” là đề cập đến hệ thống AI cốt lõi, chứ không phải nền tảng sử dụng.. Các mô hình nhẹ như Gemini Flash, ChatGPT-5 Instant hoặc Claude Haiku thường đã đủ cho các nhiệm vụ như viết lại, tóm tắt hoặc làm rõ mô tả công việc. Các mô hình lớn hơn, tiêu tốn nhiều năng lượng hơn như ChatGPT-5.1 Thinking hoặc Gemini Thinking với 3 Pro nên được dành cho các nhiệm vụ phức tạp. Các chuyên viên hướng nghiệp có thể làm mẫu cho việc lựa chọn này trong các buổi tư vấn, thuyết trình, hội thảo và các phiên đào tạo.

Những thực hành bền vững khác bao gồm tái sử dụng và sắp xếp các cuộc trò chuyện, tránh tạo hình ảnh không cần thiết, và lựa chọn các nền tảng công bố minh bạch thông tin về tác động môi trường.  Sinh viên và thân chủ không chỉ được hưởng lợi từ những chiến lược thực tiễn này, mà còn từ việc được chứng kiến các thói quen kỹ thuật số có chủ đích do chính chuyên viên hướng nghiệp làm mẫu.

Tham Gia Một Cách Có Đạo Đức

Điều quan trọng không kém là sự tham gia chủ động của các chuyên viên hướng nghiệp. Việc luôn cập nhật thông tin giúp các chuyên viên có thể góp phần định hình các cuộc thảo luận về chính sách, tính minh bạch và các tiêu chuẩn môi trường trong chính tổ chức và cộng đồng của mình. 

Nhiều trường đại học hiện đang xây dựng những chính sách hỗ trợ việc sử dụng AI một cách hiệu quả và có trách nhiệm. Tại Đại học Montana, các cuộc đối thoại cởi mở trên toàn trường được khuyến khích thông qua các hội nghị chuyên đề về AI, các hướng dẫn sử dụng nền tảng được cập nhật và hoạt động truyền thông minh bạch. Cam kết công khai của trường đối với việc phát triển và triển khai AI một cách bền vững (University of Montana, 2025) góp phần xây dựng niềm tin, đồng thời mời gọi sinh viên, giảng viên và nhân viên cùng tham gia vào việc định hình các thực hành AI có trách nhiệm.

Cuối cùng, các chuyên viên hướng nghiệp muốn duy trì sự cập nhật có thể:

• Theo dõi các cập nhật từ những nhà cung cấp AI minh bạch.
• Tham dự các phiên chuyên đề của NCDA về AI và tham gia Ủy ban Công nghệ của NCDA.
• Tham gia các ủy ban trong tổ chức, nơi đang xây dựng các hướng dẫn sử dụng AI.
• Nắm rõ các chính sách, chương trình đào tạo và nguồn lực về AI của tổ chức mình.

AI và Vai Trò Quản Trị Môi Trường

AI Xanh không đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật, nhưng đòi hỏi những thói quen có chủ đích và các chiến lược dễ tiếp cận. Bằng cách tích hợp yếu tố bền vững, hướng dẫn kỹ thuật gộp câu lệnh, và làm mẫu cho việc sử dụng nền tảng một cách có trách nhiệm, các chuyên viên hướng nghiệp có thể giúp người khác tương tác với AI theo những cách phản ánh cả giá trị sống lẫn mục tiêu của họ. AI và vai trò quản trị môi trường có thể hỗ trợ lẫn nhau khi được sử dụng một cách thận trọng và bền vững.

Những Điều Cần Tiếp Tục Cân Nhắc

Các cuộc thảo luận xoay quanh tác động môi trường của trí tuệ nhân tạo đang thay đổi rất nhanh, và không thể được trình bày đầy đủ trong một bài viết duy nhất dành cho người hành nghề. Những chủ đề như việc sử dụng nước, cách các hệ thống công nghệ lớn được xây dựng và vận hành bằng nguồn năng lượng nào, cũng như các quy định mới, đều rất phức tạp và có sự khác biệt tùy theo từng địa phương. Bài viết này nhằm đưa ra một điểm khởi đầu thực tiễn để hiểu về AI Xanh và làm mẫu cho việc sử dụng AI một cách có suy xét. Khi nghiên cứu, chính sách và công nghệ tiếp tục phát triển, các chuyên viên hướng nghiệp được khuyến khích duy trì sự cập nhật, đặt ra những câu hỏi phản biện, đồng thời tham khảo NCDA và các nguồn đáng tin cậy khác để có được sự hướng dẫn, nguồn lực và hoạt động phát triển chuyên môn liên tục liên quan đến AI, đạo đức và tính bền vững môi trường.

Tham khảo 

Carbon Trust. (2021). Carbon impact of video streaming.https://www.carbontrust.com/sites/default/files/documents/resource/public/Carbon-impact-of-video-streaming.pdf 

Google Sustainability. (2025). Google 2025 environmental report: AI inference efficiency and sustainability. https://sustainability.google/google-2025-environmental-report/ 

L., J. (2025). TikTok’s 50-million-ton carbon crisis: Almost seven times larger than Meta’s footprint. CarbonCredits.com. https://carboncredits.com/tiktoks-50-million-ton-carbon-crisis-almost-7x-bigger-than-metas-footprint/ 

OpenAI. (2025). Building an AI-ready workforce: A look at college student ChatGPT adoption in the United States. https://cdn.openai.com/global-affairs/openai-edu-ai-ready-workforce.pdf 

Thompson, A., & Hines, E. (2025). The use of ai in career development: different experiences in higher education with one unified goal. NCDA Career Developments, 41(2), 7-9.

Toro-Troconis, M. (2025). Think before you prompt: Reduce your AI carbon footprint with ROCKS. Association for Learning Technology. https://altc.alt.ac.uk/blog/2025/05/think-before-you-prompt-reduce-your-ai-carbon-footprint-with-rocks/#gref 

University of Montana. (2025). Our AI commitment. https://umontana.ai/commitment 

Wikipedia Contributors. (2025). Environmental impact of artificial intelligence. In Wikipedia. Retrieved November 3, 2025, from https://en.wikipedia.org/wiki/Environmental_impact_of_artificial_intelligence  

Thông tin tác giả

Angie Thompson, MFRW, là Trợ lý Giám đốc phụ trách Gắn kết Sinh viên và Giáo dục AI tại bộ phận Học tập Trải nghiệm và Thành công trong Sự nghiệp của Đại học Montana. Bà dẫn dắt các sáng kiến trên toàn trường về việc tích hợp AI một cách có đạo đức, bền vững và dễ tiếp cận; đồng thời phụ trách các công cụ hướng nghiệp ứng dụng AI, hoạt động tư vấn liên bang, và các mối quan hệ hợp tác với Trường Lâm nghiệp và Bảo tồn, Dịch vụ Quân nhân và Cựu chiến binh, cùng bộ phận Chăm sóc Sức khỏe Toàn diện của UM. Thompson đồng chủ trì Ủy ban Công nghệ của Hiệp hội Phát triển Nghề nghiệp Quốc gia Hoa Kỳ (NCDA), đồng thời đóng góp cho Nhóm Đặc trách AI của NCDA, Nhóm Chuyên trách Nội dung AI của NACE, và Dự án Tương lai AI của UM. Các GPT được bà hiệu chỉnh, bao gồm các mô hình tập trung vào hướng nghiệp và hỗ trợ cựu chiến binh, đã trở thành những công cụ được sử dụng rộng rãi nhằm cải thiện khả năng tiếp cận, tính bền vững và sự trao quyền cho sinh viên trong các dịch vụ hướng nghiệp. Với hơn hai thập kỷ kinh nghiệm trong lĩnh vực giáo dục đại học, bà mang đến sự kết hợp giữa hướng dẫn thực tiễn, năng lực lãnh đạo chiến lược và cách tiếp cận đặt sinh viên làm trung tâm trong giáo dục AI, sự sẵn sàng nghề nghiệp và việc ứng dụng công nghệ xanh.

Có thể liên hệ với bà qua email: angie.thompson@mso.umt.edu và trên LinkedIn tại: www.linkedin.com/in/angie-thompson1020.

Người dịch: Hồ Lan

Biên tập: Cẩm Thanh

Nguồn bài viết: Link

Photo by Artem Podrez

Bài viết Hướng dẫn sử dụng AI Xanh: Những lựa chọn bền vững dành cho chuyên viên khai vấn và tư vấn nghề nghiệp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Sự dịch chuyển toàn cầu ngày càng định hình rõ nét cuộc sống của cả thân chủ lẫn những chuyên viên hướng nghiệp hỗ trợ họ. Trong năm 2024, có 304 triệu người sống ở một quốc gia khác với nơi họ sinh ra, chiếm khoảng 3,7% dân số thế giới và là con số cao nhất từng được ghi nhận (Liên Hợp Quốc, 2024). Khi làn sóng di cư trở nên phổ biến hơn, các chuyên viên hướng nghiệp cũng gặp phải những thách thức mới cho chính họ và cho cả thân chủ của họ. Lấy hành trình chuyển dịch từ Hoa Kỳ sang Châu Âu của tác giả làm ví dụ thực tế, bài viết này nêu bật các rào cản nghề nghiệp phổ biến khi ra nước ngoài và đúc kết những chiến lược thực tiễn mà các chuyên viên hướng nghiệp có thể áp dụng khi hỗ trợ những thân chủ dịch chuyển toàn cầu, hoặc khi tự mình trải qua những bước chuyển giao như vậy.

Tình huống: Vượt qua rào cản khi ở nước ngoài

Khi tôi chuyển từ Hoa Kỳ sang Áo để đồng hành cùng bạn đời tôi khi nhận được cơ hội làm việc “cả đời chỉ có một lần”, tôi đã hy vọng sẽ tạo dựng được một mục tiêu nghề nghiệp mới tại một đất nước mới. Tuy nhiên, hành trình này hóa ra phức tạp hơn tôi tưởng rất nhiều.

Mặc dù tôi đã dành trọn năm đầu tiên ở Áo để học tiếng Đức, kỹ năng ngôn ngữ của tôi vẫn không đủ đáp ứng cho nhiều vai trò, trong khi tỷ lệ cạnh tranh cho các vị trí nói tiếng Anh lại cực kỳ khốc liệt. Các tiêu chuẩn khắt khe về mặt chứng chỉ và thuật ngữ nghề nghiệp được Áo chứng nhận đồng nghĩa với việc tôi không được phép tự gọi mình là “nhà tham vấn” hay “khai vấn”, mặc dù tôi sở hữu bằng cấp cao cấp về tham vấn tâm lý. Tôi đã phải đối mặt với một quá trình học hỏi đầy thử thách để hiểu các quy chuẩn của Áo về sơ yếu lý lịch (CV), chiến lược tìm kiếm việc làm, cũng như đàm phán hợp đồng và thỏa thuận lao động. Việc xin giấy phép lao động cũng vô cùng phức tạp bởi các rào cản về thủ tục hành chính liên quan đến tình trạng cư trú của tôi.

Sau này tôi mới biết rằng những trở ngại này rất phổ biến khi người đi làm dịch chuyển xuyên quốc gia. Việc cố gắng theo đuổi cùng một công việc theo cùng một cách như khi ở “quê nhà” thường là điều không thực tế, đòi hỏi chúng ta phải linh hoạt, sáng tạo và kiên nhẫn.

Trong vòng bảy năm qua, tôi đã xây dựng các năng lực chuyên môn liên quan bằng cách tham gia vào các công việc không lương nhưng có mức độ tương thích cao với chuyên ngành, bao gồm việc thành lập một nhóm hỗ trợ nghề nghiệp đồng đẳng, viết chuyên mục nghề nghiệp cho một tổ chức phụ nữ quốc tế, tư vấn cho một trường quốc tế, và thuyết trình cho Sáng kiến Việc làm Toàn cầu của Đại sứ quán Hoa Kỳ. Song song với những công việc tình nguyện này, tôi cũng theo đuổi các vai trò có lương tương thích với nền tảng giáo dục của tôi. Mặc dù không có vị trí nào trong số này có từ “nghề nghiệp” trong chức danh công việc, chúng đã cho phép tôi vận dụng các kỹ năng chuyển đổi được vào các môi trường mới, chẳng hạn như các trường học và đại học quốc tế, và từng bước định hình các bản sắc nghề nghiệp mới. Trong những giai đoạn thất nghiệp hoặc thiếu việc làm, tôi tiếp tục đầu tư vào sự phát triển cá nhân bằng cách thi lấy chứng chỉ Chuyên gia Tham vấn Nghề nghiệp (Certified Career Counselor) từ NCDA.

Áp dụng những bài học kinh nghiệm

Rút ra từ ví dụ thực tiễn này và các nghiên cứu về di trú và phát triển nghề nghiệp, các bước hành động dưới đây cung cấp những hướng dẫn thực tiễn cho các chuyên viên hướng nghiệp đang làm việc với các thân chủ dịch chuyển xuyên quốc gia, hoặc đang tự mình chuẩn bị cho những bước chuyển tiếp ra nước ngoài. Mặc dù bối cảnh của mỗi quốc gia là khác nhau, những nguyên tắc này nhìn chung đều có thể áp dụng rộng rãi.

Tìm hiểu thị trường từ sớm: Các chuyên viên hướng nghiệp nên khuyến khích thân chủ tìm hiểu các quy chuẩn thị trường lao động địa phương, văn hóa làm việc và quy trình tuyển dụng từ sớm trong quá trình di cư (McDonough, 2025). Những chiến lược hiệu quả ở quốc gia này có thể không hiệu quả, hoặc thậm chí phản tác dụng ở quốc gia khác. Điều này bao gồm việc hiểu các kỳ vọng về độ dài và định dạng của CV, giọng điệu của thư trình bày nguyện vọng tìm việc (cover letter), phong cách phỏng vấn và các quy chuẩn giao tiếp.

Làm rõ việc công nhận bằng cấp: Nhiều quốc gia có các quy trình chính thức để đánh giá và công nhận bằng cấp cũng như chứng chỉ nước ngoài. Những đánh giá này có thể quyết định chức danh chuyên môn nào mà cá nhân được phép sử dụng hợp pháp, những dịch vụ nào họ có thể cung cấp và cấu trúc tiền lương được thiết lập ra sao. Các chuyên viên hướng nghiệp có thể giúp thân chủ hiểu rõ các lộ trình cấp chứng chỉ, các hạn chế pháp lý, và những vai trò liên quan cho phép họ áp dụng kỹ năng của mình trong khi xây dựng năng lực ngôn ngữ và uy tín tại địa phương.

Tái định hình bản sắc nghề nghiệp: Quá trình chuyển dịch quốc tế thường đòi hỏi các cá nhân phải tách rời bản sắc cá nhân khỏi các chức danh hoặc vai trò cụ thể. Tái định vị bản sắc, chứ không phải là giữ lại bản sắc cũ, mới là nhiệm vụ phát triển then chốt trong quá trình di cư nước ngoài (Kanstrén & Mäkelä, 2022; McNulty, 2012). Thay vì cố gắng tìm một công việc rập khuôn theo vị trí trước đây, thân chủ sẽ nhận được nhiều lợi ích hơn từ việc xác định các năng lực cốt lõi, giá trị và các kỹ năng có thể chuyển đổi để áp dụng vào nhiều bối cảnh khác nhau. Các chuyên viên hướng nghiệp có thể hỗ trợ thân chủ xây dựng những cách kể chuyện dựa trên kỹ năng, nhấn mạnh khả năng thích ứng thay vì tính liên tục của vai trò công việc.

Tận dụng các vai trò liên quan: Những giai đoạn thiếu việc làm, khi bản sắc nghề nghiệp không thể được thể hiện một cách trọn vẹn, hoặc toàn bộ kỹ năng không được phát huy, là một hiện tượng phổ biến trong thời gian di cư nước ngoài, và nó có thể gây tổn hại tinh thần không kém gì tình trạng thất nghiệp (Betz, 2006). Các công việc tình nguyện, công việc hợp đồng ngắn hạn và hoạt động thiện nguyện mang tính chiến lược có thể đóng vai trò như những nhịp cầu ý nghĩa, giúp cá nhân duy trì sự kết nối chuyên môn trong khi tích lũy kinh nghiệm và xây dựng mạng lưới quan hệ tại địa phương. Các chuyên viên hướng nghiệp có thể bình thường hóa các lộ trình sự nghiệp phi tuyến tính và giúp thân chủ đánh giá xem các vai trò ngắn hạn hoặc không lương đóng góp thế nào vào sự bền vững nghề nghiệp và phát triển bản sắc lâu dài.

Đầu tư vào các mạng lưới chuyên nghiệp: Xây dựng mạng lưới chuyên nghiệp thường là yếu tố cốt lõi để gia nhập thị trường lao động nước ngoài thành công, đặc biệt là ở những nền văn hóa coi trọng các mối quan hệ. Xây dựng kết nối trước khi di cư, dù thông qua các mạng lưới trực tiếp hay trực tuyến như LinkedIn, và tiếp tục duy trì sau khi đến nơi, có thể đẩy nhanh tốc độ hội nhập và giảm bớt cảm giác cô lập. Các tổ chức toàn cầu hỗ trợ người lao động quốc tế, chẳng hạn như Mạng lưới Phụ nữ Chuyên nghiệp, đều có các chi hội địa phương trên khắp thế giới. Các chuyên viên hướng nghiệp có thể hướng dẫn thân chủ xác định các hiệp hội phù hợp và phát triển các chiến lược tiếp cận phù hợp với văn hóa.

Sự linh hoạt thích nghi bản sắc như một năng lực nghề nghiệp: Di cư toàn cầu đòi hỏi khả năng thích ứng, khả năng phục hồi và khả năng đối mặt với sự mơ hồ, đây là những năng lực nghề nghiệp thiết yếu trong một thị trường lao động toàn cầu. Các chuyên viên hướng nghiệp có thể giúp thân chủ gọi tên và nhìn nhận đúng những thế mạnh được phát triển thông qua quá trình sinh sống ở nước ngoài, bao gồm khả năng giải quyết vấn đề sáng tạo, tính kiên trì, sự linh hoạt trong nhận thức (cognitive flexibility), giao tiếp phi ngôn ngữ và sự nhận thức về đa văn hóa. Thay vì che giấu những khoảng trống trong lịch sử làm việc liên quan đến việc chuyển dịch quốc tế, thân chủ có thể biến các trải nghiệm này thành những điểm cộng đắt giá trên CV và trong các cuộc phỏng vấn.

Tái Hình dung Bản sắc Nghề nghiệp

Dù là do lựa chọn hay hoàn cảnh, việc sống và làm việc ở nước ngoài đòi hỏi các chuyên viên hướng nghiệp cũng như thân chủ phải chấp nhận để bản sắc của mình trải qua tiến hóa. Những bước dịch chuyển quốc tế nhắc nhở chúng ta rằng công việc không chỉ được định nghĩa bằng chức danh hay phiếu lương, mà bằng việc áp dụng một cách có chủ đích các kỹ năng, giá trị và mục tiêu cá nhân vào các bối cảnh luôn thay đổi. Bằng cách tái định hình các chuyển dịch nghề nghiệp quốc tế như một tiến trình phát triển thay vì một sự mất mát hay gián đoạn, các chuyên viên hướng nghiệp có thể hỗ trợ tốt hơn cho những cá nhân dịch chuyển toàn cầu, cũng như cho chính bản thân họ, bằng cách làm mẫu về khả năng thích ứng và linh hoạt thích nghi bản sắc. Trong một thế giới ngày càng kết nối sâu sắc, khả năng tái hình dung bản sắc nghề nghiệp xuyên biên giới không còn là một kỹ năng ngách, mà đã trở thành năng lực cốt lõi trong lĩnh vực phát triển nghề nghiệp.

Tham khảo 

Betz, N. (2006).  Basic issues and concepts in the career development counseling of women. In W. B. Walsh & M. J. Heppner (Eds.), Handbook of career counseling for women (2nd ed., pp. 45-74). Lawrence Erlbaum Associates.

Kanstrén, K., & Mäkelä, L. (2022). Expatriate partners’ subjective well-being and related resource losses and gains. Community, Work & Family, 25(4), 523-550.

McDonough, P. (2025, October 1). Beyond borders: Cultivating culturally conscious career counseling. Career Convergence. https://www.ncda.org/aws/NCDA/pt/sd/news_article/603206/_PARENT/CC_layout_details/false

McNulty, Y. (2012). ‘Being dumped in to sink or swim’: An empirical study of organizational support for the trailing spouse. Human Resources Development International, 15(4), 417-434.

United Nations. (2024). International migrant stock 2024: Key facts and figures. https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/undesa_pd_2025_intlmigstock_2024_key_facts_and_figures_advance-unedited.pdf

Thông tin tác giả

Elizabeth M. Thomas, MA, CCC, rất tâm huyết trong việc hỗ trợ các cá nhân gặp khó khăn về sự nghiệp trong bối cảnh quốc tế. Bà đã dành sự nghiệp của mình làm việc trong môi trường giáo dục từ bậc tiểu học đến đại học, bao gồm các trường quốc tế và đại học ở châu Âu. Elizabeth hiện sống ở Oslo, Na Uy, nơi bà là Quản lý Chương trình Cố vấn cho Mạng lưới Phụ nữ Chuyên nghiệp Na Uy và tiếp tục phục vụ nhu cầu liên quan đến sự nghiệp của cộng đồng quốc tế. Bạn có thể tìm thấy bà trên LinkedIn, và bà đặc biệt mong muốn được kết nối với các chuyên viên hướng nghiệp khác trong khu vực Bắc Âu.

Người dịch: Nhi Mol

Biên tập:  Hồ Lan

Nguồn bài viết: Link

Photo by Markus Krisetya on Unsplash

Bài viết Hành trình nghề nghiệp khi dịch chuyển: Hỗ trợ định hình Bản sắc Nghề nghiệp trong di cư toàn cầu đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 28
• Giới tính: Nữ
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 6 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Cử nhân Giáo dục Đặc biệt – Đại học Sư phạm TP.HCM
• Các chứng chỉ chuyên môn: Chứng chỉ Can thiệp Ngôn ngữ – Âm lời nói, Chứng chỉ bồi dưỡng phương pháp PECS (Giao tiếp qua tranh ảnh)
• Số giờ làm hằng tuần: 44 giờ (Thứ 2 – Thứ 6 và sáng Thứ 7)
• Loại hình & quy mô công ty: Trường chuyên biệt tư thục tại TP.HCM, quy mô khoảng 40 nhân viên (bao gồm giáo viên, bảo mẫu và các chuyên gia trị liệu)

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Trách nhiệm chính của tôi là can thiệp sớm cho trẻ có nhu cầu đặc biệt (tự kỷ, chậm phát triển trí tuệ, tăng động giảm chú ý…). Cụ thể:

• Đánh giá đầu vào: Xác định xem học sinh đang ở mức độ nào để lập Kế hoạch Giáo dục Cá nhân (IEP)
• Giảng dạy trực tiếp: Dạy trẻ các kỹ năng trong các lĩnh vực phát triển, cách dùng giao tiếp để đòi hỏi thay vì la hét, dạy trẻ tự đi vệ sinh, tự ăn cơm và kiểm soát cảm xúc
• Phối hợp với gia đình: Hướng dẫn phụ huynh cách tương tác với con tại nhà để kết quả dạy ở trường không bị “đổ sông đổ biển”

Giá trị mà công việc này mang lại: 

Đối với trẻ, tôi là người mở ra cánh cửa giao tiếp với thế giới.

Đối với phụ huynh, tôi là điểm tựa tinh thần giúp họ bớt hoang mang và nhìn thấy tương lai của con mình.

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Tôi bén duyên với nghề sau một lần đi thiện nguyện tại mái ấm cho trẻ khuyết tật vào năm lớp 11. Lúc đó tôi đã tự hỏi: “Nếu không có ai kiên nhẫn với các em, các em sẽ đi về đâu?”.

Ban đầu, gia đình có phản đối vì sợ nghề này vất vả, thu nhập thấp và “dễ bị stress”. Nhưng tôi vẫn quyết tâm thi vào Sư phạm. Sau khi tốt nghiệp, tôi làm việc tại một trung tâm nhỏ trước khi chuyển về trường chuyên biệt hiện tại.

Nếu được chọn lại, tôi vẫn sẽ chọn nghề này. Dù có những lúc rất vất vả, nhưng khoảnh khắc nghe một đứa trẻ cất tiếng gọi “Cô” sau suốt 6 tháng kiên trì đồng hành và hỗ trợ thực sự rất ý nghĩa. Chính những tiến bộ nhỏ ấy là động lực để tôi tiếp tục gắn bó với công việc mỗi ngày. 

Bên cạnh đó, tôi may mắn được làm việc trong một môi trường tích cực. Trung tâm có các chuyên gia nước ngoài hỗ trợ về chuyên môn, đồng thời xây dựng được văn hóa làm việc lành mạnh. Vì vậy, dù công việc đôi khi áp lực và mệt mỏi, tôi vẫn luôn giữ được tinh thần ổn định và cảm thấy công việc mình đang làm là xứng đáng.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Điều tôi thích nhất là sự chân thành tuyệt đối. Những đứa trẻ đặc biệt không biết nói dối. Khi các con yêu quý mình và chạy lại ôm, đó là tình cảm thật nhất. Công việc này cũng rèn cho tôi một tinh thần thép và sự bao dung mà tôi thỉnh thoảng vẫn ngỡ ngàng vì thấy mình có thể kiên nhẫn đến vậy.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Áp lực lớn nhất không đến từ các con, mà đến từ sự kỳ vọng quá mức hoặc sự bỏ cuộc của phụ huynh. 

Ngoài ra, việc bị trẻ tấn công (cắn, cào) khi các con lên cơn bùng phát hành vi cũng là một “mảng tối” khó tránh khỏi của nghề.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

• Kiến thức: Phải vững tâm lý học phát triển và các phương pháp can thiệp (ABA, TEACCH, PECS).
• Kỹ năng: Kỹ năng quan sát (để hiểu trẻ muốn gì khi chưa nói được) và kỹ năng sơ cứu cơ bản.
• Thái độ: Kiên nhẫn là số 1, tiếp theo là sự thấu cảm.
• Thăng tiến: Nếu em muốn đi xa, hãy học sâu về trị liệu chuyên biệt (như trị liệu ngôn ngữ hoặc âm nhạc) hoặc quản lý giáo dục.
• Nguồn học: A365 – trang web về dạy trẻ tự kỷ ở Việt Nam, Understood – trang web của Mỹ

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Nhiều người nghĩ rằng giáo viên giáo dục đặc biệt chỉ là người “giữ trẻ đặc biệt” hoặc đang làm một công việc vì lòng thương. Nhưng thực tế, đây là một nghề nghiệp mang tính khoa học cao. Mỗi hoạt động, mỗi cách tương tác với trẻ đều được xây dựng dựa trên phân tích hành vi và những mục tiêu giáo dục cụ thể. 

Chúng tôi không đơn thuần là người trông trẻ; chúng tôi là những người dạy học, can thiệp và đồng hành cùng trẻ trên hành trình phát triển từng kỹ năng nhỏ nhất.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Tại thành phố Hồ Chí Minh, nếu em làm tại các trường chuyên biệt tư thục hoặc trung tâm can thiệp, mức lương khởi điểm dao động từ 8 – 10 triệu đồng/tháng. Nếu em nhận dạy thêm can thiệp cá nhân tại nhà vào buổi tối (2-3 buổi/tuần), thu nhập dao động: 15 – 20 triệu đồng.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Đừng chọn nghề này vì “nghĩ mình hiền” hay “thương trẻ em”. Hãy chọn nó nếu em có sự kiên trì bền bỉ.

Bài viết Giáo viên Giáo dục Đặc biệt đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 31
• Giới tính: Nam
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 10 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Thạc sĩ, chuyên ngành Nhân loại học, trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Số giờ làm hằng tuần: linh hoạt, trung bình là 35 – 45 tiếng
• Loại hình & quy mô công ty: Làm độc lập

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Công việc chính của tôi xoay quanh việc thu thập dữ liệu điền dã, nghĩa là trực tiếp sống và làm việc cùng với cộng đồng người dân để tìm hiểu về đời sống của họ. 

Sau đó, tôi sẽ tổng kết các kết quả nghiên cứu vào báo cáo để đưa ra các góp ý về mặt chính sách cho các bên liên quan.

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Mọi chuyện bắt đầu vào năm tôi khoảng 19-20 tuổi. Trong một lần đi nhà sách, tình cờ “lụm” được cuốn sách “Chúng tôi ăn rừng” của Georges Condominas, tôi mới biết đến ngành Nhân học. Vì đam mê phiêu lưu và tò mò về văn hóa, tôi đã quyết định bỏ học ngành Kinh tế và thi đại học lại để đăng ký vào ngành này.

Quyết định đó lúc bấy giờ bị người thân ngăn cản gay gắt và bạn bè cười chê. Tuy nhiên, tôi vẫn kiên quyết theo đuổi đam mê. Sau khi tốt nghiệp, tôi làm việc tại một viện nghiên cứu tư nhân, nhưng sau đó chuyển sang làm nghiên cứu độc lập vì cảm thấy môi trường tổ chức hạn chế khả năng nghiên cứu của mình. 

Đời không phải lúc nào cũng đẹp như phim ảnh. Nhìn lại chặng đường đã đi qua, tôi thấy trong mình tồn tại nhiều mâu thuẫn. Nghề này mang đến không ít khổ sở, thế nhưng, sau tất cả, tôi nhận ra mình không thể sống thiếu niềm đam mê này.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

Lịch trình của tôi thay đổi tùy thuộc vào việc tôi có đang đi điền dã hay không:

• Nếu đi điền dã: 

• Khi không đi điền dã: 

Tập trung xử lý dữ liệu trực tuyến và viết báo cáo nghiên cứu.

Thông thường tôi làm việc 5-6 ngày/tuần. Thời gian làm việc phụ thuộc nhiều sự hợp tác và hỗ trợ của chính quyền địa phương, hội đồng nghiên cứu, và cộng đồng tại thực địa.

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Điều tôi tâm đắc nhất là cơ hội được gặp gỡ nhiều con người khác nhau và khám phá những “góc khuất” của xã hội, những lát cắt đời sống mà báo chí hay sách vở hiếm khi phản ánh đầy đủ. Việc cùng ăn, cùng ở, cùng làm với một cộng đồng trong thời gian dài, từ vài tuần đến thậm chí một năm, giúp tôi hiểu sâu hơn về bối cảnh văn hóa và các ngoại lực tác động lên họ. 

Những điều ấy rất khó có thể nắm bắt chỉ qua một vài cuộc phỏng vấn ngắn. Khi mới tiếp xúc, nhiều người thường giữ tâm lý dè dặt hoặc chỉ chia sẻ một phần câu chuyện của mình. Chỉ khi xây dựng được sự tin tưởng và đồng hành đủ lâu, những trải nghiệm, suy nghĩ và sự thật đằng sau cuộc sống của họ mới dần được hé mở.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Ba vấn đề lớn nhất trong công việc này bao gồm: thu nhập, các yếu tố liên quan đến an ninh trong quá trình thực địa, và những tác động lên sức khỏe thể chất.

Thứ nhất, về thu nhập, mức lương hiện tại nhìn chung chưa tương xứng với khối lượng công việc, mức độ đầu tư thời gian cũng như yêu cầu về chuyên môn trong quá trình triển khai nghiên cứu thực địa.

Thứ hai, vấn đề an ninh trong một số bối cảnh nghiên cứu tạo ra không ít hạn chế, thường xuyên bị theo dõi, giám sát trong quá trình thực địa.

Thứ ba, yếu tố sức khỏe cũng là một thách thức đáng kể. Việc di chuyển liên tục, thay đổi môi trường sống trong thời gian dài có thể gây ảnh hưởng đến thể chất.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Tinh thần dấn thân: Đi làm thực địa phải rất chủ động nghĩ và làm. Thực tế luôn phức tạp, vì thế, nhà nhân học cần học cách linh hoạt với mọi tình huống thực địa. Ví dụ như khi đến địa bàn, người dân mời gì thì mình ăn đó, không nên khó tính chọn lựa.

Kỹ năng kết nối con người: Người làm nhân học cần khả năng nói chuyện và thích ứng nhanh với các hoàn cảnh văn hóa khác nhau. Mỗi vùng mỗi khác, nếu bạn hướng nội, ngại giao tiếp, bạn sẽ khó có thể thiết lập mối quan hệ với người dân địa phương, chứ đừng nói đến việc thu thập dữ liệu.

Tư duy nghiên cứu: Khả năng suy ngẫm và kết nối dữ liệu thực địa thành một hệ thống lý thuyết. 

Làm việc nhóm (Teamwork): Ngành này có một sự phức tạp là giỏi thực địa chưa chắc đã viết nghiên cứu tốt và ngược lại. Vì thế, việc cộng tác, làm việc với các nhà nhân học khác là quan trọng để có thể bổ sung được điểm yếu cho nhau.

Quản lý cảm xúc: Trong vai trò người quan sát khi nghiên cứu thực địa, bạn phải rất tỉnh táo và bình tĩnh để giữ tính trung lập, và không can thiệp vào cộng động địa phương, vì đây là một trong những đạo đức hành nghề này. Chính tôi và đồng nghiệp của tôi đã chứng kiến những cảnh bạo lực hay tự tử tại địa bàn, nhưng phải học cách giữ bình tĩnh, và quan sát suy nghĩ, cảm xúc của người địa bàn với những thứ như vậy.

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Mọi người thường “lãng mạn hóa” việc đi từ vùng văn hóa này sang vùng khác, nhưng thực tế đi điền dã rất phức tạp và mệt mỏi; đôi khi đến nơi người dân còn không tiếp đón. 

Một hiểu lầm khác là nghề này không kiếm được tiền. Thực tế là có thể sống được bằng nghề nhưng thu nhập không cao và cần sự kiên trì bền bỉ. Càng ở lâu trong nghề này, những nhận định của bạn càng có giá trị, không chỉ trong ngành mà còn liên ngành, vì thực tế mọi hoạt động hàng ngày của chúng ta đều liên quan ít nhiều tới con người. Càng hiểu sâu về con người, không chỉ về khía cạnh tâm lý mà còn đa chiều về văn hóa, tập tục,… các quyết định về chính sách, kinh doanh, giúp đỡ mới có hiệu quả.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Nếu bạn làm việc tại các viện nghiên cứu chính thống, thu nhập chỉ dừng lại ở mức đủ sống chứ không thể giàu được. Bản thân tôi cũng phải đa dạng hóa các công việc khác nhau, áp dụng lý thuyết nhân học vào các mảng việc khác để đảm bảo kinh tế.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Nhìn lại quá trình phát triển sự nghiệp cũng như hành trình tìm việc của bản thân, tôi cho rằng có một số yếu tố quan trọng dành cho những ai muốn theo đuổi nghề này.

• Trước hết là sự kiên nhẫn. Đây là yếu tố mang tính tiên quyết.
• Thứ hai là sự chuẩn bị về kinh tế. Trong giai đoạn đầu, nếu có một nền tảng tài chính ổn định từ gia đình hoặc nguồn hỗ trợ khác, người làm nghề sẽ có điều kiện tập trung hơn cho quá trình học hỏi và phát triển chuyên môn.
• Cuối cùng là tâm thế nghề nghiệp. Sẽ có những thời điểm người làm nghề cảm thấy hoài nghi hoặc thậm chí hối hận với lựa chọn của mình. Tuy nhiên, điều quan trọng là mức độ gắn bó, niềm đam mê và sự tỉnh táo để có thể tiếp tục theo đuổi con đường đã chọn một cách bền vững.

Bài viết Nhà nghiên cứu Nhân loại học độc lập đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Tuy nhiên, khi tìm hiểu về nghề Luật, nhiều học sinh và sinh viên thường chỉ biết đến hình ảnh luật sư mà chưa hình dung được bức tranh nghề nghiệp rộng lớn phía sau lĩnh vực này. Trên thực tế, người học luật có thể theo đuổi nhiều nghề nghiệp khác nhau như thẩm phán, kiểm sát viên, công chứng viên, thừa phát lại, chuyên viên pháp chế hay quản tài viên. Sự đa dạng về nghề nghiệp và môi trường làm việc trong lĩnh vực pháp luật khiến nhiều bạn trẻ đặt ra những câu hỏi như khiến các bạn trẻ đặt ra những câu hỏi như:

• Nghề Luật là gì và vai trò của nghề Luật trong thực tế ra sao?
• Người học luật có thể làm những công việc gì ngoài nghề luật sư?
• Những người làm việc trong lĩnh vực pháp luật thường làm ở môi trường nào?
• Để theo đuổi nghề Luật thì cần trang bị những kiến thức và năng lực gì?
• Lộ trình thăng tiến trong nghề Luật ra sao?

Cẩm nang Tổng quan nghề Luật do Hướng Nghiệp Sông An biên soạn sẽ là người bạn đồng hành đáng tin cậy, giúp bạn:

• Hiểu được khái niệm và vai trò của nghề Luật một cách đơn giản.
• Khám phá một số nghề nghiệp tiêu biểu trong lĩnh vực pháp luật và môi trường làm việc phổ biến của từng nghề 
• Nắm bắt được các nhóm kiến thức và năng lực cần có trong nghề.
• Nhận diện được lộ trình phát triển nghề nghiệp của nhân viên pháp chế trong doanh nghiệp và luật sư trong công ty luật.

Xem cẩm nang ngay để hiểu rõ hơn về nghề Luật và tìm ra hướng đi phù hợp với bản thân trong lĩnh vực này!

Bài viết Cẩm nang Tổng quan nghề Luật đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Định hướng hiệu quả không nằm ở việc luôn có sẵn đáp án hay cung cấp một kế hoạch giống nhau cho tất cả mọi người. Những chuyên viên khai vấn hướng nghiệp tận tâm sẽ đưa ra lời khuyên và nguồn tài nguyên hữu ích cho thân chủ nhưng vẫn nhận biết khi nào thân chủ còn đang do dự hay cảm thấy choáng ngợp. Các nhà khai vấn có thông minh cảm xúc có thể thấu hiểu tình trạng hiện tại của thân chủ và điều chỉnh cách tiếp cận phù hợp với nhu cầu của từng người.

Thông minh cảm xúc trong khai vấn

Thông minh cảm xúc là khả năng của nhà khai vấn trong việc thấu hiểu và phản hồi cảm xúc của thân chủ trong khi vẫn nhận thức về phản ứng cảm xúc của chính mình với thân chủ (Salovey & Mayer, 1990). Có thể hình dung đây như một siêu năng lực cho các cuộc khai vấn và là một kỹ năng mà các nhà khai vấn có thể phát triển thông qua luyện tập có chủ đích.

Chẳng hạn, hãy tưởng tượng một thân chủ nói rằng “Tôi đã sẵn sàng chuyển hướng nghề nghiệp”, nhưng giọng nói ngập ngừng và tư thế khoanh tay của họ lại đang nói lên một thông điệp khác. Một nhà khai vấn thiếu kỹ năng thông minh cảm xúc có thể nhảy ngay vào giải pháp, đề ra các bước hành động hoặc chia sẻ câu chuyện thành công của những thân chủ khác mà không hề nhận ra sự lo lắng của thân chủ hiện tại. Ngược lại, một nhà khai vấn có năng lực thông minh cảm xúc sẽ dừng lại và nhẹ nhàng tìm hiểu sâu hơn. Họ có thể hỏi: “Điều gì khiến bạn cảm thấy khó khăn khi thực hiện thay đổi vào lúc này?” hoặc “Bạn cảm thấy tự tin đến mức nào về quyết định này?”. Thay vì vội vã giải quyết vấn đề, nhà khai vấn tạo ra không gian an toàn cho thân chủ. Bằng cách lắng nghe không chỉ lời nói và xác nhận cảm xúc của thân chủ, nhà khai vấn giúp họ bộc lộ những mối bận tâm thực sự đang ẩn giấu đằng sau.

Đó chính là cách thể hiện thông minh cảm xúc bằng hành động: lắng nghe cả những điều không được nói ra và mời gọi sự khám phá sâu sắc hơn. Nếu thiếu đi thông minh cảm xúc, ngay cả những nhà khai vấn đầy thiện chí cũng có thể rơi vào việc đưa ra lời khuyên mang tính bề mặt mà bỏ qua vấn đề cốt lõi.

Tại sao thông minh cảm xúc lại quan trọng?

Đối với chuyên viên hướng nghiệp, việc phát triển thông minh cảm xúc có thể giúp khai vấn hiệu quả và thỏa mãn hơn. Khi thân chủ cảm thấy được lắng nghe và thấu hiểu, họ có thể tin tưởng hơn vào tiến trình khai vấn. Nhà khai vấn cũng trở thành một người hành nghề linh hoạt hơn, có khả năng điều chỉnh cách tiếp cận phù hợp với nhu cầu và trạng thái cảm xúc riêng của từng thân chủ. Theo thời gian, điều này sẽ dẫn đến kết quả tốt hơn cho thân chủ và thực hành bền vững hơn cho nhà khai vấn.

Việc trau dồi kỹ năng thông minh cảm xúc cũng có tác động tích cực đến thân chủ, những người đầu tư đáng kể thời gian và nỗ lực để tìm kiếm sự định hướng. Một nhà khai vấn có trí thông minh cảm xúc cao sẽ trao quyền cho thân chủ tự khám phá ra câu trả lời và làm chủ quyết định của mình, thay vì cung cấp cho họ những giải pháp chung chung. Thân chủ sẽ thông suốt khi nhà khai vấn đưa cho họ lời khuyên mang tính cá nhân hóa thay vì khiến họ cảm thấy choáng ngợp với quá nhiều tài nguyên không liên quan hoặc chưa đúng thời điểm. Nghiên cứu cho thấy các nhà khai vấn có trí thông minh cảm xúc cao hơn có xu hướng đạt được kết quả tích cực hơn khi làm việc với thân chủ (Menschy, 2024). Những thân chủ cảm thấy được thấu hiểu và hỗ trợ sẽ có khả năng hành động và đạt được mục tiêu của mình nhiều hơn.

Bốn cách thực hành thông minh cảm xúc trong khai vấn

Thông minh cảm xúc được hình thành thông qua những thói quen nhỏ và có chủ đích. Dưới đây là bốn cách thực hành để thể hiện thông minh cảm xúc trong các phiên khai vấn:

1. Làm chủ kỹ năng lắng nghe tích cực: Hãy dành sự chú ý trọn vẹn cho thân chủ. Đóng laptop, để điện thoại ở chế độ im lặng, và thực sự tập trung vào những gì thân chủ đang nói. Kiềm chế sự thôi thúc chuẩn bị câu trả lời trong khi họ đang nói. Thay vào đó, hãy lắng nghe để thấu hiểu. Sự hiện diện này cho thân chủ thấy rằng những điều họ nói là quan trọng, đồng thời giúp bạn nhận ra những sắc thái mà bình thường có thể bạn sẽ bỏ lỡ.

Tip về công nghệ: Otter.ai

Mô tả: Ghi âm các phiên khai vấn và chuyển đổi giọng nói thành văn bản (với sự đồng ý của thân chủ).

Cách sử dụng: Hiện diện trọn vẹn trong cuộc trò chuyện thay vì ghi chép. Sau đó xem lại những cụm từ quan trọng hoặc các tín hiệu cảm xúc để hiểu sâu hơn và trao đổi tiếp.

Lý do hiệu quả: Khi không phải vất vả ghi nhớ mọi lời thân chủ nói, bạn sẽ nắm bắt được giọng điệu, tốc độ nói và những khoảng ngập ngừng của họ.

Phương án không dùng công nghệ? Hãy thử dùng bút và tờ giấy ghi chú. Ghi nhanh xuống một từ khóa khi bạn thực sự phải ghi lại điều gì. Sau đó hãy quay lại chú ý hoàn toàn vào thân chủ.

 2. Đặt câu hỏi có chiều sâu: Câu hỏi tốt chính là cánh cửa dẫn đến sự thấu hiểu sâu sắc hơn. Hãy ưu tiên các câu hỏi mở, khuyến khích suy ngẫm, chẳng hạn như “Thành công đối với bạn trong tình huống này trông như thế nào?” hoặc “Bạn có thể chia sẻ thêm bạn cảm thấy thế nào khi điều đó xảy ra?” Tránh hỏi dồn dập hoặc nhiều câu hỏi cùng lúc (ví dụ: “Công việc mơ ước của bạn là gì, và bạn đã thực hiện những bước nào để đạt được nó?”), vì điều này có thể gây quá tải cho thân chủ. Một câu hỏi đơn, khéo léo sẽ giúp thân chủ khám phá suy nghĩ của chính mình mà không cảm thấy áp lực hay bối rối.

Tip về tài nguyên: “Career Coaching Fundamentals, Applications, and Future Directions” (tạm dịch: Các nguyên tắc nền tảng trong khai vấn, Ứng dụng, và Định hướng tương lai) của Heather Maietta (2022)

Mô tả: Một cuốn sách nền tảng về khai vấn, tập trung vào các câu hỏi quyền năng, lắng nghe tích cực và sự hiện diện.

Cách sử dụng: Tài liệu này phân loại các dạng câu hỏi khai vấn (làm rõ, đào sâu, định hướng hành động) và giải thích khi nào cũng như tại sao cần sử dụng chúng.

Lý do hiệu quả: Việc có sẵn danh mục câu hỏi chọn lọc và các mẫu hội thoại sẽ giúp bạn có thêm công cụ để xử lý các tình huống khai vấn khác nhau. 

3. Đọc vị các tín hiệu phi ngôn ngữ: Hãy chú ý đến ngôn ngữ cơ thể và giọng điệu. Không phải lúc nào thân chủ cũng diễn đạt cảm xúc của họ thành lời, nhưng những tín hiệu phi ngôn ngữ của họ lại có thể nói lên rất nhiều điều. Nếu bạn nhận thấy một sự thay đổi – chẳng hạn như giọng nói của thân chủ ngập ngừng hoặc họ ngó mắt đi chỗ khác – hãy nhẹ nhàng xác nhận điều đó. Bạn có thể nói: “Tôi thấy bạn mới vừa ngập ngừng. Bạn đang nghĩ đến điều gì vậy?” Khi bạn đưa ra những quan sát này mà không phán xét, chúng có thể dẫn đến những bước chuyển biến quan trọng. 

Tip về công nghệ: Tính năng phát lại bản ghi hình của Zoom

Mô tả: Tính năng ghi hình và phát lại các phiên khai vấn (với sự đồng ý của thân chủ).

Cách sử dụng: Xem lại bản ghi hình để phân tích nét mặt, khoảng lặng, sự thay đổi giọng điệu, ngôn ngữ cơ thể, và các phản ứng vi tế trước những câu hỏi hoặc chủ đề nhất định.

Bước nâng cao: Xem lại một lần có âm thanh, sau đó xem lại lần nữa ở chế độ im lặng để nhận diện những thay đổi cảm xúc mà bạn đã bỏ lỡ trong thời gian thực.

4. Tận dụng sức mạnh của khoảng lặng: Sự im lặng có thể khiến cả nhà khai vấn lẫn thân chủ đều cảm thấy không thoải mái, nhưng những hiểu biết sâu sắc lại thường hình thành chính vào những lúc đó. Sau khi đặt một câu hỏi khó hoặc khi thân chủ có vẻ đang suy tư, hãy tránh cố lấp đầy khoảng lặng bằng cách nói thêm vào. Hãy cho họ thời gian để suy ngẫm và xử lý thông tin. Bằng cách đón nhận sự im lặng, bạn đang tạo không gian cho thân chủ trả lời câu hỏi có chiều sâu hơn. 

Tip về công nghệ: Đồng hồ bấm giờ trực quan (ví dụ: ứng dụng Time Timer)

Mô tả: Đồng hồ đếm ngược giờ bằng hình ảnh trực quan.

Cách sử dụng: Hãy ngồi im lặng 10-30 giây mà không nói xen vào. Điều này đặc biệt hiệu quả khi bạn đang thực hành các thói quen khai vấn mới như đặt câu hỏi phản tư, để thân chủ nói ra suy nghĩ thành lời, hoặc tạo không gian an toàn.

Bước nâng cao: Trong lúc tự luyện tập hoặc khai vấn cùng đồng môn, hãy cài đặt đồng hồ đếm ngược 15 giây sau mỗi lần đặt câu hỏi và không lên tiếng cho đến khi thời gian kết thúc. Bạn sẽ dần quen với sự im lặng, và cả thân chủ cũng sẽ vậy.

Vũ khí bí mật để thành công

Thông minh cảm xúc có thể giúp một chuyên viên hướng nghiệp giỏi trở nên xuất sắc. Bằng cách thấu hiểu cảm xúc, các nhà khai vấn có thể nâng cao chất lượng hành nghề của mình ở mọi khía cạnh. Hãy bắt đầu bằng những bước nhỏ như lắng nghe chú tâm hơn hoặc tạo không gian cho thân chủ suy ngẫm. Theo thời gian, những thói quen này có thể trở thành phản xạ tự nhiên và dẫn đến những bước chuyển biến ý nghĩa hơn cho thân chủ.

 
Tham khảo 

Maietta, H. N. (2022). Career coaching fundamentals, applications, and future directions. National Career Development Association.

Menschy, K. (2024). How to improve your emotional intelligence. Erickson Coaching International.

Ronad, P. H., & Mathias, S. (2021). Study of emotional intelligence (EQ) and life–stress in adolescent students from joint and nuclear families of Navi-Mumbai. International Journal of Indian Psychology, 9(2), 523–534.

Salovey, P. & Mayer, J. D. (1990). Emotional intelligence. Imagination, Cognition and Personality, 9(3), 185-211.

Tác giả

TS. Heather N. Maietta là Giáo sư trong Chương trình Tiến sĩ Giáo dục Đại học tại Regis College. Hướng nghiên cứu của cô tập trung vào phát triển năng lực cho các chuyên viên hướng nghiệp và nhu cầu nghề nghiệp của người trưởng thành trong giai đoạn chuyển đổi. Cô Heather là nhà sáng lập Career In Progress, một công ty khai vấn chuyên về phát triển kiến thức và thực hành cho các chuyên viên hướng nghiệp. Bên cạnh đó, cô còn là Chuyên gia Đào tạo Chuyên viên Hướng nghiệp và là Ủy viên CMCS của NCDA Credentialing Commission (tạm dịch: Hội đồng Cấp chứng chỉ của Hiệp hội Phát triển Nghề nghiệp Quốc gia). Cô Heather nhận bằng Tiến sĩ Quản trị Giáo dục Đại học tại Đại học Central Michigan. Vào tháng 7 năm 2025, cô được trao Giải thưởng Cựu sinh viên ưu tú. Bạn có thể kết nối với cô qua LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/heathermaietta nơi cô đăng tải các nội dung về phát triển nghề nghiệp hàng ngày.

Người dịch: Linh Phạm

Biên tập: Hồ Lan

Nguồn bài viết: Link

Photo by Vitaly Gariev on Unsplash

Bài viết Trí thông minh cảm xúc: Vũ khí bí mật cho các nhà khai vấn hướng nghiệp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Giới tính: Nữ
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 21 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Thạc sĩ văn
• Số giờ làm hằng tuần: 25 tiết/ tuần (1 tiết/45 phút)
• Loại hình & quy mô công ty (tổng số nhân viên): 98 giáo viên và nhân viên

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Trách nhiệm chính của tôi là dạy học môn ngữ văn tại trường THPT. Hiện tại, tôi phụ trách  dạy 4 đến 5 lớp tùy theo phân công chuyên môn mỗi năm của nhà trường. Ngoài ra tôi còn kiêm nhiệm thêm một số các công việc khác như phụ trách câu lạc bộ Văn học, công tác giáo viên chủ nhiệm, dạy hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp. 

Tôi là 1 giáo viên nhiều năm kinh nghiệm và chất lượng dạy học của tôi (được thể hiện qua kết quả thi tốt nghiệp) rất tốt và luôn ổn định nên tôi luôn là giáo viên nòng cốt của tổ bộ môn Ngữ văn và được Ban giám hiệu tin tưởng. Tôi nhiều năm có thành tích dạy học sinh giỏi đạt giải cấp thành phố và có tỷ lệ học sinh thi tốt nghiệp cao hơn trung bình của thành phố nên tôi góp phần đáng kể nâng cao chuyên môn giảng dạy và thành tích của nhà trường.

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Ngay từ nhỏ tôi đã luôn thích môn văn, tôi có thể dành hàng giờ đọc các tác phẩm văn học và học tốt ở các môn xã hội. Tôi cũng rất yêu thích nghề giáo viên nên đã có ước mơ thi sư phạm ngay từ khi còn nhỏ.

Bố mẹ tôi khi biết mong ước nghề nghiệp của tôi thì luôn ủng hộ và khuyến khích tạo điều kiện.

Sau khi tốt nghiệp đại học năm 2004, tôi gặp nhiều khó khăn trong việc tìm một vị trí biên chế tại trường công lập. Trong 5 năm đầu, tôi chỉ dạy hợp đồng ở bậc THCS, không đúng chuyên ngành và phải làm thêm gia sư, bán hàng để trang trải cuộc sống. Sau đó, nhờ sự giới thiệu từ gia đình và cơ hội từ một trường THPT mới thành lập, tôi được tuyển làm giáo viên Văn và gắn bó với công việc này đến nay.

Tôi rất thích nghề này vì nó phù hợp với năng lực, sở thích của tôi nên tôi chưa bao giờ có ý định đổi nghề mặc dù nghề dạy học đang được xem như 1 trong những nghề áp lực nhất hiện nay.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Tôi thích sự thay đổi trong việc gặp gỡ các đối tượng học sinh khác nhau

Nghề giáo mang lại cho tôi giá trị tinh thần to lớn khi tôi truyền đạt các kiến thức cho học sinh của tôi

Sự tận tâm trong nghề khiến tôi nhận được sự tôn trọng và yêu quý từ học sinh và sự tin tưởng của ban giám hiệu & phụ huynh học sinh

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Sự kỳ vọng quá nhiều từ học sinh, cha mẹ học sinh và xã hội đối với nghề giáo

Sự thiếu kết hợp giữa gia đình và nhà trường khiến nhiều phụ huynh học sinh có tâm lí “trăm sự nhờ thầy” và khi kết quả của con không được như mong muốn thì phụ huynh thường đổ lỗi cho giáo viên và cho nhà trường

Lương và các chế độ chưa cao sơ với thời gian sức lực giáo viên tâm huyết bỏ ra

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Từ trải nghiệm thực tế tôi xin chia sẻ 1 số điều kiện để có thể hoàn thành tốt công việc:

• Kiến thức: phải luôn cập nhật kiến thức và giáo án, luôn ghi chú lại những điều quan sát trong giảng dạy và luôn có tinh thần học tập từ đồng nghiệp trên trường và các đồng nghiệp uy tín trên mạng, website. Một giáo viên tốt chắc chắn phải có kiến thức nền tảng tốt
• Kỹ năng: Kỹ năng  giảng dạy luôn cần được trau dồi, với những kiến thức mới phải luôn tập giảng trước khi đến lớp, suy nghĩ, tìm tòi và thử nghiệm các cách giảng dạy và sự truyền đạt sao cho dễ hiểu nhất với học sinh. Một giáo viên chỉ giỏi về kiến thức mà không có kỹ năng truyền đạt thì không phải là 1 giáo viên giỏi
• Thái độ: Nghiêm túc, có tâm với nghề, với trò, phải dám thay đổi, tránh đi vào lối mòn, chủ quan trong truyền đạt kiến thức vì coi đó là 1 bài học cũ,  kiến thức cũ

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

“Nghề giáo nhàn rỗi, chỉ dạy vài tiết rồi về.”

Nguyên nhân: Phụ huynh và học sinh chỉ nhìn thấy giáo viên trên bục giảng, thời lượng dạy 1–2 tiết mỗi lớp. Công việc ở phía sau như soạn bài, chấm bài, làm hồ sơ, tổ chức hoạt động… lại diễn ra “âm thầm” ở nhà hoặc ngoài giờ, nên dễ bị bỏ qua.

“Giáo viên có nhiều kỳ nghỉ hơn nghề khác.”

Nguyên nhân: Lịch nghỉ hè, nghỉ lễ của học sinh được công khai rõ ràng, nên mọi người nghĩ thầy cô cũng “được nghỉ ngơi” như học trò. Nhưng công việc tập huấn, trực trường, thi cử, ôn luyện… ít được công chúng biết đến, nên tạo ra sự hiểu lầm.

“Giáo viên có thu nhập cao nhờ dạy thêm.”: 

Nguyên nhân: Một số giáo viên dạy thêm nổi bật, đặc biệt ở các thành phố lớn, được nhắc đến nhiều trên báo chí và mạng xã hội, khiến nhiều người nghĩ đó là tình hình chung. Thực tế phần lớn giáo viên ở vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa, hoặc dạy các môn ít nhu cầu, thu nhập chỉ ở mức đủ sống.

“Chỉ cần yêu nghề là làm giáo viên tốt.”: 

Nguyên nhân: Từ trước đến nay, hình ảnh “người thầy tận tụy, hết lòng vì học trò” được tôn vinh, nên nhiều người tin rằng tình yêu nghề là đủ. Tuy nhiên, xã hội ít để ý rằng nghề giáo còn là một nghề chuyên môn cần kỹ năng và đào tạo bài bản.

“Giáo viên chỉ cần truyền đạt kiến thức.”: 

Nguyên nhân: Trong quá khứ, giáo viên chủ yếu đóng vai trò “người giảng – người nghe”. Cách nhìn truyền thống đó vẫn còn tồn tại. Nhưng với đổi mới giáo dục hiện nay, giáo viên còn phải định hướng, hỗ trợ phát triển năng lực và kỹ năng sống của học sinh.

“Ai cũng có thể làm giáo viên.”: 

Nguyên nhân: Vì ai cũng từng đi học, từng chứng kiến cách thầy cô đứng lớp, nên nhiều người cho rằng công việc này đơn giản, “chỉ cần biết kiến thức là dạy được.” Cách nhìn này bỏ qua sự phức tạp của nghề, nhất là việc quản lý lớp học, xử lý tình huống tâm lý, và áp lực từ nhiều phía.
Hầu hết những hiểu lầm này xuất phát từ việc xã hội chỉ thấy phần nổi của nghề giáo (giờ dạy, kỳ nghỉ, hình ảnh “người thầy mẫu mực”), trong khi phần công việc “ẩn” phía sau và những yêu cầu thực sự của nghề ít được nhắc tới.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Giai đoạn đầu sẽ có khá nhiều khó khăn vì mức lương tập sự còn hạn chế, đặc biệt với những bạn phải thuê nhà hoặc có nhiều chi phí sinh hoạt. Ngay cả hiện tại, thu nhập của nghề giáo chủ yếu đáp ứng các nhu cầu cơ bản hằng ngày.

Vì vậy, để gắn bó lâu dài với nghề, ngoài yếu tố thu nhập thì sự yêu nghề và mong muốn đồng hành cùng học sinh cũng là điều rất quan trọng.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Lời khuyên: Nếu muốn theo đuổi nghề giáo, bạn phải là người có 1 số những phẩm chất nhất định:

• Chuyên môn vững vàng: đây là nền tảng vì giáo viên phải hiểu sâu kiến thức mới có thể truyền đạt cho học sinh và nhận được sự tin trọng từ học sinh.
• Phải luôn cập nhật kiến thức mới, vì xã hội và giáo dục thay đổi không ngừng
• Kỹ năng sư phạm: tổ chức bài giảng sinh động, dễ hiểu., khả năng sử dụng phương pháp dạy học phù hợp cho từng đối tượng học sinh
• Tình yêu nghề và tình thương học trò vì nghề giáo đôi khi vất vả, áp lực, thu nhập chưa cao. Nếu không thật sự yêu nghề, sẽ dễ nản lòng
• Sự kiên nhẫn và tinh thần chịu đựng áp lực vì đôi khi bạn sẽ gặp học sinh nghịch ngợm, phụ huynh khó tính, áp lực thành tích…
• Kỹ năng giao tiếp và ứng xử: biết cách nói chuyện, lắng nghe và xử lý tình huống với học sinh, phụ huynh và đồng nghiệp.
• Hãy theo dõi và đọc các quyển sách về các tấm gương nhà giáo dục ở Việt Nam và trên thế giới để có thể học hỏi và được truyền cảm hứng (thầy Nguyễn Ngọc Ký, Thầy Văn Như Cương, cô Anne Sullivan (Mỹ) …)

Bài viết Giáo viên dạy Ngữ văn THPT đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.