Sự dịch chuyển toàn cầu ngày càng định hình rõ nét cuộc sống của cả thân chủ lẫn những chuyên viên hướng nghiệp hỗ trợ họ. Trong năm 2024, có 304 triệu người sống ở một quốc gia khác với nơi họ sinh ra, chiếm khoảng 3,7% dân số thế giới và là con số cao nhất từng được ghi nhận (Liên Hợp Quốc, 2024). Khi làn sóng di cư trở nên phổ biến hơn, các chuyên viên hướng nghiệp cũng gặp phải những thách thức mới cho chính họ và cho cả thân chủ của họ. Lấy hành trình chuyển dịch từ Hoa Kỳ sang Châu Âu của tác giả làm ví dụ thực tế, bài viết này nêu bật các rào cản nghề nghiệp phổ biến khi ra nước ngoài và đúc kết những chiến lược thực tiễn mà các chuyên viên hướng nghiệp có thể áp dụng khi hỗ trợ những thân chủ dịch chuyển toàn cầu, hoặc khi tự mình trải qua những bước chuyển giao như vậy.

Tình huống: Vượt qua rào cản khi ở nước ngoài

Khi tôi chuyển từ Hoa Kỳ sang Áo để đồng hành cùng bạn đời tôi khi nhận được cơ hội làm việc “cả đời chỉ có một lần”, tôi đã hy vọng sẽ tạo dựng được một mục tiêu nghề nghiệp mới tại một đất nước mới. Tuy nhiên, hành trình này hóa ra phức tạp hơn tôi tưởng rất nhiều.

Mặc dù tôi đã dành trọn năm đầu tiên ở Áo để học tiếng Đức, kỹ năng ngôn ngữ của tôi vẫn không đủ đáp ứng cho nhiều vai trò, trong khi tỷ lệ cạnh tranh cho các vị trí nói tiếng Anh lại cực kỳ khốc liệt. Các tiêu chuẩn khắt khe về mặt chứng chỉ và thuật ngữ nghề nghiệp được Áo chứng nhận đồng nghĩa với việc tôi không được phép tự gọi mình là “nhà tham vấn” hay “khai vấn”, mặc dù tôi sở hữu bằng cấp cao cấp về tham vấn tâm lý. Tôi đã phải đối mặt với một quá trình học hỏi đầy thử thách để hiểu các quy chuẩn của Áo về sơ yếu lý lịch (CV), chiến lược tìm kiếm việc làm, cũng như đàm phán hợp đồng và thỏa thuận lao động. Việc xin giấy phép lao động cũng vô cùng phức tạp bởi các rào cản về thủ tục hành chính liên quan đến tình trạng cư trú của tôi.

Sau này tôi mới biết rằng những trở ngại này rất phổ biến khi người đi làm dịch chuyển xuyên quốc gia. Việc cố gắng theo đuổi cùng một công việc theo cùng một cách như khi ở “quê nhà” thường là điều không thực tế, đòi hỏi chúng ta phải linh hoạt, sáng tạo và kiên nhẫn.

Trong vòng bảy năm qua, tôi đã xây dựng các năng lực chuyên môn liên quan bằng cách tham gia vào các công việc không lương nhưng có mức độ tương thích cao với chuyên ngành, bao gồm việc thành lập một nhóm hỗ trợ nghề nghiệp đồng đẳng, viết chuyên mục nghề nghiệp cho một tổ chức phụ nữ quốc tế, tư vấn cho một trường quốc tế, và thuyết trình cho Sáng kiến Việc làm Toàn cầu của Đại sứ quán Hoa Kỳ. Song song với những công việc tình nguyện này, tôi cũng theo đuổi các vai trò có lương tương thích với nền tảng giáo dục của tôi. Mặc dù không có vị trí nào trong số này có từ “nghề nghiệp” trong chức danh công việc, chúng đã cho phép tôi vận dụng các kỹ năng chuyển đổi được vào các môi trường mới, chẳng hạn như các trường học và đại học quốc tế, và từng bước định hình các bản sắc nghề nghiệp mới. Trong những giai đoạn thất nghiệp hoặc thiếu việc làm, tôi tiếp tục đầu tư vào sự phát triển cá nhân bằng cách thi lấy chứng chỉ Chuyên gia Tham vấn Nghề nghiệp (Certified Career Counselor) từ NCDA.

Áp dụng những bài học kinh nghiệm

Rút ra từ ví dụ thực tiễn này và các nghiên cứu về di trú và phát triển nghề nghiệp, các bước hành động dưới đây cung cấp những hướng dẫn thực tiễn cho các chuyên viên hướng nghiệp đang làm việc với các thân chủ dịch chuyển xuyên quốc gia, hoặc đang tự mình chuẩn bị cho những bước chuyển tiếp ra nước ngoài. Mặc dù bối cảnh của mỗi quốc gia là khác nhau, những nguyên tắc này nhìn chung đều có thể áp dụng rộng rãi.

Tìm hiểu thị trường từ sớm: Các chuyên viên hướng nghiệp nên khuyến khích thân chủ tìm hiểu các quy chuẩn thị trường lao động địa phương, văn hóa làm việc và quy trình tuyển dụng từ sớm trong quá trình di cư (McDonough, 2025). Những chiến lược hiệu quả ở quốc gia này có thể không hiệu quả, hoặc thậm chí phản tác dụng ở quốc gia khác. Điều này bao gồm việc hiểu các kỳ vọng về độ dài và định dạng của CV, giọng điệu của thư trình bày nguyện vọng tìm việc (cover letter), phong cách phỏng vấn và các quy chuẩn giao tiếp.

Làm rõ việc công nhận bằng cấp: Nhiều quốc gia có các quy trình chính thức để đánh giá và công nhận bằng cấp cũng như chứng chỉ nước ngoài. Những đánh giá này có thể quyết định chức danh chuyên môn nào mà cá nhân được phép sử dụng hợp pháp, những dịch vụ nào họ có thể cung cấp và cấu trúc tiền lương được thiết lập ra sao. Các chuyên viên hướng nghiệp có thể giúp thân chủ hiểu rõ các lộ trình cấp chứng chỉ, các hạn chế pháp lý, và những vai trò liên quan cho phép họ áp dụng kỹ năng của mình trong khi xây dựng năng lực ngôn ngữ và uy tín tại địa phương.

Tái định hình bản sắc nghề nghiệp: Quá trình chuyển dịch quốc tế thường đòi hỏi các cá nhân phải tách rời bản sắc cá nhân khỏi các chức danh hoặc vai trò cụ thể. Tái định vị bản sắc, chứ không phải là giữ lại bản sắc cũ, mới là nhiệm vụ phát triển then chốt trong quá trình di cư nước ngoài (Kanstrén & Mäkelä, 2022; McNulty, 2012). Thay vì cố gắng tìm một công việc rập khuôn theo vị trí trước đây, thân chủ sẽ nhận được nhiều lợi ích hơn từ việc xác định các năng lực cốt lõi, giá trị và các kỹ năng có thể chuyển đổi để áp dụng vào nhiều bối cảnh khác nhau. Các chuyên viên hướng nghiệp có thể hỗ trợ thân chủ xây dựng những cách kể chuyện dựa trên kỹ năng, nhấn mạnh khả năng thích ứng thay vì tính liên tục của vai trò công việc.

Tận dụng các vai trò liên quan: Những giai đoạn thiếu việc làm, khi bản sắc nghề nghiệp không thể được thể hiện một cách trọn vẹn, hoặc toàn bộ kỹ năng không được phát huy, là một hiện tượng phổ biến trong thời gian di cư nước ngoài, và nó có thể gây tổn hại tinh thần không kém gì tình trạng thất nghiệp (Betz, 2006). Các công việc tình nguyện, công việc hợp đồng ngắn hạn và hoạt động thiện nguyện mang tính chiến lược có thể đóng vai trò như những nhịp cầu ý nghĩa, giúp cá nhân duy trì sự kết nối chuyên môn trong khi tích lũy kinh nghiệm và xây dựng mạng lưới quan hệ tại địa phương. Các chuyên viên hướng nghiệp có thể bình thường hóa các lộ trình sự nghiệp phi tuyến tính và giúp thân chủ đánh giá xem các vai trò ngắn hạn hoặc không lương đóng góp thế nào vào sự bền vững nghề nghiệp và phát triển bản sắc lâu dài.

Đầu tư vào các mạng lưới chuyên nghiệp: Xây dựng mạng lưới chuyên nghiệp thường là yếu tố cốt lõi để gia nhập thị trường lao động nước ngoài thành công, đặc biệt là ở những nền văn hóa coi trọng các mối quan hệ. Xây dựng kết nối trước khi di cư, dù thông qua các mạng lưới trực tiếp hay trực tuyến như LinkedIn, và tiếp tục duy trì sau khi đến nơi, có thể đẩy nhanh tốc độ hội nhập và giảm bớt cảm giác cô lập. Các tổ chức toàn cầu hỗ trợ người lao động quốc tế, chẳng hạn như Mạng lưới Phụ nữ Chuyên nghiệp, đều có các chi hội địa phương trên khắp thế giới. Các chuyên viên hướng nghiệp có thể hướng dẫn thân chủ xác định các hiệp hội phù hợp và phát triển các chiến lược tiếp cận phù hợp với văn hóa.

Sự linh hoạt thích nghi bản sắc như một năng lực nghề nghiệp: Di cư toàn cầu đòi hỏi khả năng thích ứng, khả năng phục hồi và khả năng đối mặt với sự mơ hồ, đây là những năng lực nghề nghiệp thiết yếu trong một thị trường lao động toàn cầu. Các chuyên viên hướng nghiệp có thể giúp thân chủ gọi tên và nhìn nhận đúng những thế mạnh được phát triển thông qua quá trình sinh sống ở nước ngoài, bao gồm khả năng giải quyết vấn đề sáng tạo, tính kiên trì, sự linh hoạt trong nhận thức (cognitive flexibility), giao tiếp phi ngôn ngữ và sự nhận thức về đa văn hóa. Thay vì che giấu những khoảng trống trong lịch sử làm việc liên quan đến việc chuyển dịch quốc tế, thân chủ có thể biến các trải nghiệm này thành những điểm cộng đắt giá trên CV và trong các cuộc phỏng vấn.

Tái Hình dung Bản sắc Nghề nghiệp

Dù là do lựa chọn hay hoàn cảnh, việc sống và làm việc ở nước ngoài đòi hỏi các chuyên viên hướng nghiệp cũng như thân chủ phải chấp nhận để bản sắc của mình trải qua tiến hóa. Những bước dịch chuyển quốc tế nhắc nhở chúng ta rằng công việc không chỉ được định nghĩa bằng chức danh hay phiếu lương, mà bằng việc áp dụng một cách có chủ đích các kỹ năng, giá trị và mục tiêu cá nhân vào các bối cảnh luôn thay đổi. Bằng cách tái định hình các chuyển dịch nghề nghiệp quốc tế như một tiến trình phát triển thay vì một sự mất mát hay gián đoạn, các chuyên viên hướng nghiệp có thể hỗ trợ tốt hơn cho những cá nhân dịch chuyển toàn cầu, cũng như cho chính bản thân họ, bằng cách làm mẫu về khả năng thích ứng và linh hoạt thích nghi bản sắc. Trong một thế giới ngày càng kết nối sâu sắc, khả năng tái hình dung bản sắc nghề nghiệp xuyên biên giới không còn là một kỹ năng ngách, mà đã trở thành năng lực cốt lõi trong lĩnh vực phát triển nghề nghiệp.

Tham khảo 

Betz, N. (2006).  Basic issues and concepts in the career development counseling of women. In W. B. Walsh & M. J. Heppner (Eds.), Handbook of career counseling for women (2nd ed., pp. 45-74). Lawrence Erlbaum Associates.

Kanstrén, K., & Mäkelä, L. (2022). Expatriate partners’ subjective well-being and related resource losses and gains. Community, Work & Family, 25(4), 523-550.

McDonough, P. (2025, October 1). Beyond borders: Cultivating culturally conscious career counseling. Career Convergence. https://www.ncda.org/aws/NCDA/pt/sd/news_article/603206/_PARENT/CC_layout_details/false

McNulty, Y. (2012). ‘Being dumped in to sink or swim’: An empirical study of organizational support for the trailing spouse. Human Resources Development International, 15(4), 417-434.

United Nations. (2024). International migrant stock 2024: Key facts and figures. https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/undesa_pd_2025_intlmigstock_2024_key_facts_and_figures_advance-unedited.pdf

Thông tin tác giả

Elizabeth M. Thomas, MA, CCC, rất tâm huyết trong việc hỗ trợ các cá nhân gặp khó khăn về sự nghiệp trong bối cảnh quốc tế. Bà đã dành sự nghiệp của mình làm việc trong môi trường giáo dục từ bậc tiểu học đến đại học, bao gồm các trường quốc tế và đại học ở châu Âu. Elizabeth hiện sống ở Oslo, Na Uy, nơi bà là Quản lý Chương trình Cố vấn cho Mạng lưới Phụ nữ Chuyên nghiệp Na Uy và tiếp tục phục vụ nhu cầu liên quan đến sự nghiệp của cộng đồng quốc tế. Bạn có thể tìm thấy bà trên LinkedIn, và bà đặc biệt mong muốn được kết nối với các chuyên viên hướng nghiệp khác trong khu vực Bắc Âu.

Người dịch: Nhi Mol

Biên tập:  Hồ Lan

Nguồn bài viết: Link

Photo by Markus Krisetya on Unsplash

Bài viết Hành trình nghề nghiệp khi dịch chuyển: Hỗ trợ định hình Bản sắc Nghề nghiệp trong di cư toàn cầu đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 28
• Giới tính: Nữ
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 6 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Cử nhân Giáo dục Đặc biệt – Đại học Sư phạm TP.HCM
• Các chứng chỉ chuyên môn: Chứng chỉ Can thiệp Ngôn ngữ – Âm lời nói, Chứng chỉ bồi dưỡng phương pháp PECS (Giao tiếp qua tranh ảnh)
• Số giờ làm hằng tuần: 44 giờ (Thứ 2 – Thứ 6 và sáng Thứ 7)
• Loại hình & quy mô công ty: Trường chuyên biệt tư thục tại TP.HCM, quy mô khoảng 40 nhân viên (bao gồm giáo viên, bảo mẫu và các chuyên gia trị liệu)

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Trách nhiệm chính của tôi là can thiệp sớm cho trẻ có nhu cầu đặc biệt (tự kỷ, chậm phát triển trí tuệ, tăng động giảm chú ý…). Cụ thể:

• Đánh giá đầu vào: Xác định xem học sinh đang ở mức độ nào để lập Kế hoạch Giáo dục Cá nhân (IEP)
• Giảng dạy trực tiếp: Dạy trẻ các kỹ năng trong các lĩnh vực phát triển, cách dùng giao tiếp để đòi hỏi thay vì la hét, dạy trẻ tự đi vệ sinh, tự ăn cơm và kiểm soát cảm xúc
• Phối hợp với gia đình: Hướng dẫn phụ huynh cách tương tác với con tại nhà để kết quả dạy ở trường không bị “đổ sông đổ biển”

Giá trị mà công việc này mang lại: 

Đối với trẻ, tôi là người mở ra cánh cửa giao tiếp với thế giới.

Đối với phụ huynh, tôi là điểm tựa tinh thần giúp họ bớt hoang mang và nhìn thấy tương lai của con mình.

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Tôi bén duyên với nghề sau một lần đi thiện nguyện tại mái ấm cho trẻ khuyết tật vào năm lớp 11. Lúc đó tôi đã tự hỏi: “Nếu không có ai kiên nhẫn với các em, các em sẽ đi về đâu?”.

Ban đầu, gia đình có phản đối vì sợ nghề này vất vả, thu nhập thấp và “dễ bị stress”. Nhưng tôi vẫn quyết tâm thi vào Sư phạm. Sau khi tốt nghiệp, tôi làm việc tại một trung tâm nhỏ trước khi chuyển về trường chuyên biệt hiện tại.

Nếu được chọn lại, tôi vẫn sẽ chọn nghề này. Dù có những lúc rất vất vả, nhưng khoảnh khắc nghe một đứa trẻ cất tiếng gọi “Cô” sau suốt 6 tháng kiên trì đồng hành và hỗ trợ thực sự rất ý nghĩa. Chính những tiến bộ nhỏ ấy là động lực để tôi tiếp tục gắn bó với công việc mỗi ngày. 

Bên cạnh đó, tôi may mắn được làm việc trong một môi trường tích cực. Trung tâm có các chuyên gia nước ngoài hỗ trợ về chuyên môn, đồng thời xây dựng được văn hóa làm việc lành mạnh. Vì vậy, dù công việc đôi khi áp lực và mệt mỏi, tôi vẫn luôn giữ được tinh thần ổn định và cảm thấy công việc mình đang làm là xứng đáng.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Điều tôi thích nhất là sự chân thành tuyệt đối. Những đứa trẻ đặc biệt không biết nói dối. Khi các con yêu quý mình và chạy lại ôm, đó là tình cảm thật nhất. Công việc này cũng rèn cho tôi một tinh thần thép và sự bao dung mà tôi thỉnh thoảng vẫn ngỡ ngàng vì thấy mình có thể kiên nhẫn đến vậy.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Áp lực lớn nhất không đến từ các con, mà đến từ sự kỳ vọng quá mức hoặc sự bỏ cuộc của phụ huynh. 

Ngoài ra, việc bị trẻ tấn công (cắn, cào) khi các con lên cơn bùng phát hành vi cũng là một “mảng tối” khó tránh khỏi của nghề.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

• Kiến thức: Phải vững tâm lý học phát triển và các phương pháp can thiệp (ABA, TEACCH, PECS).
• Kỹ năng: Kỹ năng quan sát (để hiểu trẻ muốn gì khi chưa nói được) và kỹ năng sơ cứu cơ bản.
• Thái độ: Kiên nhẫn là số 1, tiếp theo là sự thấu cảm.
• Thăng tiến: Nếu em muốn đi xa, hãy học sâu về trị liệu chuyên biệt (như trị liệu ngôn ngữ hoặc âm nhạc) hoặc quản lý giáo dục.
• Nguồn học: A365 – trang web về dạy trẻ tự kỷ ở Việt Nam, Understood – trang web của Mỹ

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Nhiều người nghĩ rằng giáo viên giáo dục đặc biệt chỉ là người “giữ trẻ đặc biệt” hoặc đang làm một công việc vì lòng thương. Nhưng thực tế, đây là một nghề nghiệp mang tính khoa học cao. Mỗi hoạt động, mỗi cách tương tác với trẻ đều được xây dựng dựa trên phân tích hành vi và những mục tiêu giáo dục cụ thể. 

Chúng tôi không đơn thuần là người trông trẻ; chúng tôi là những người dạy học, can thiệp và đồng hành cùng trẻ trên hành trình phát triển từng kỹ năng nhỏ nhất.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Tại thành phố Hồ Chí Minh, nếu em làm tại các trường chuyên biệt tư thục hoặc trung tâm can thiệp, mức lương khởi điểm dao động từ 8 – 10 triệu đồng/tháng. Nếu em nhận dạy thêm can thiệp cá nhân tại nhà vào buổi tối (2-3 buổi/tuần), thu nhập dao động: 15 – 20 triệu đồng.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Đừng chọn nghề này vì “nghĩ mình hiền” hay “thương trẻ em”. Hãy chọn nó nếu em có sự kiên trì bền bỉ.

Bài viết Giáo viên Giáo dục Đặc biệt đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 31
• Giới tính: Nam
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 10 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Thạc sĩ, chuyên ngành Nhân loại học, trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Số giờ làm hằng tuần: linh hoạt, trung bình là 35 – 45 tiếng
• Loại hình & quy mô công ty: Làm độc lập

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Công việc chính của tôi xoay quanh việc thu thập dữ liệu điền dã, nghĩa là trực tiếp sống và làm việc cùng với cộng đồng người dân để tìm hiểu về đời sống của họ. 

Sau đó, tôi sẽ tổng kết các kết quả nghiên cứu vào báo cáo để đưa ra các góp ý về mặt chính sách cho các bên liên quan.

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Mọi chuyện bắt đầu vào năm tôi khoảng 19-20 tuổi. Trong một lần đi nhà sách, tình cờ “lụm” được cuốn sách “Chúng tôi ăn rừng” của Georges Condominas, tôi mới biết đến ngành Nhân học. Vì đam mê phiêu lưu và tò mò về văn hóa, tôi đã quyết định bỏ học ngành Kinh tế và thi đại học lại để đăng ký vào ngành này.

Quyết định đó lúc bấy giờ bị người thân ngăn cản gay gắt và bạn bè cười chê. Tuy nhiên, tôi vẫn kiên quyết theo đuổi đam mê. Sau khi tốt nghiệp, tôi làm việc tại một viện nghiên cứu tư nhân, nhưng sau đó chuyển sang làm nghiên cứu độc lập vì cảm thấy môi trường tổ chức hạn chế khả năng nghiên cứu của mình. 

Đời không phải lúc nào cũng đẹp như phim ảnh. Nhìn lại chặng đường đã đi qua, tôi thấy trong mình tồn tại nhiều mâu thuẫn. Nghề này mang đến không ít khổ sở, thế nhưng, sau tất cả, tôi nhận ra mình không thể sống thiếu niềm đam mê này.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

Lịch trình của tôi thay đổi tùy thuộc vào việc tôi có đang đi điền dã hay không:

• Nếu đi điền dã: 

• Khi không đi điền dã: 

Tập trung xử lý dữ liệu trực tuyến và viết báo cáo nghiên cứu.

Thông thường tôi làm việc 5-6 ngày/tuần. Thời gian làm việc phụ thuộc nhiều sự hợp tác và hỗ trợ của chính quyền địa phương, hội đồng nghiên cứu, và cộng đồng tại thực địa.

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Điều tôi tâm đắc nhất là cơ hội được gặp gỡ nhiều con người khác nhau và khám phá những “góc khuất” của xã hội, những lát cắt đời sống mà báo chí hay sách vở hiếm khi phản ánh đầy đủ. Việc cùng ăn, cùng ở, cùng làm với một cộng đồng trong thời gian dài, từ vài tuần đến thậm chí một năm, giúp tôi hiểu sâu hơn về bối cảnh văn hóa và các ngoại lực tác động lên họ. 

Những điều ấy rất khó có thể nắm bắt chỉ qua một vài cuộc phỏng vấn ngắn. Khi mới tiếp xúc, nhiều người thường giữ tâm lý dè dặt hoặc chỉ chia sẻ một phần câu chuyện của mình. Chỉ khi xây dựng được sự tin tưởng và đồng hành đủ lâu, những trải nghiệm, suy nghĩ và sự thật đằng sau cuộc sống của họ mới dần được hé mở.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Ba vấn đề lớn nhất trong công việc này bao gồm: thu nhập, các yếu tố liên quan đến an ninh trong quá trình thực địa, và những tác động lên sức khỏe thể chất.

Thứ nhất, về thu nhập, mức lương hiện tại nhìn chung chưa tương xứng với khối lượng công việc, mức độ đầu tư thời gian cũng như yêu cầu về chuyên môn trong quá trình triển khai nghiên cứu thực địa.

Thứ hai, vấn đề an ninh trong một số bối cảnh nghiên cứu tạo ra không ít hạn chế, thường xuyên bị theo dõi, giám sát trong quá trình thực địa.

Thứ ba, yếu tố sức khỏe cũng là một thách thức đáng kể. Việc di chuyển liên tục, thay đổi môi trường sống trong thời gian dài có thể gây ảnh hưởng đến thể chất.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Tinh thần dấn thân: Đi làm thực địa phải rất chủ động nghĩ và làm. Thực tế luôn phức tạp, vì thế, nhà nhân học cần học cách linh hoạt với mọi tình huống thực địa. Ví dụ như khi đến địa bàn, người dân mời gì thì mình ăn đó, không nên khó tính chọn lựa.

Kỹ năng kết nối con người: Người làm nhân học cần khả năng nói chuyện và thích ứng nhanh với các hoàn cảnh văn hóa khác nhau. Mỗi vùng mỗi khác, nếu bạn hướng nội, ngại giao tiếp, bạn sẽ khó có thể thiết lập mối quan hệ với người dân địa phương, chứ đừng nói đến việc thu thập dữ liệu.

Tư duy nghiên cứu: Khả năng suy ngẫm và kết nối dữ liệu thực địa thành một hệ thống lý thuyết. 

Làm việc nhóm (Teamwork): Ngành này có một sự phức tạp là giỏi thực địa chưa chắc đã viết nghiên cứu tốt và ngược lại. Vì thế, việc cộng tác, làm việc với các nhà nhân học khác là quan trọng để có thể bổ sung được điểm yếu cho nhau.

Quản lý cảm xúc: Trong vai trò người quan sát khi nghiên cứu thực địa, bạn phải rất tỉnh táo và bình tĩnh để giữ tính trung lập, và không can thiệp vào cộng động địa phương, vì đây là một trong những đạo đức hành nghề này. Chính tôi và đồng nghiệp của tôi đã chứng kiến những cảnh bạo lực hay tự tử tại địa bàn, nhưng phải học cách giữ bình tĩnh, và quan sát suy nghĩ, cảm xúc của người địa bàn với những thứ như vậy.

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Mọi người thường “lãng mạn hóa” việc đi từ vùng văn hóa này sang vùng khác, nhưng thực tế đi điền dã rất phức tạp và mệt mỏi; đôi khi đến nơi người dân còn không tiếp đón. 

Một hiểu lầm khác là nghề này không kiếm được tiền. Thực tế là có thể sống được bằng nghề nhưng thu nhập không cao và cần sự kiên trì bền bỉ. Càng ở lâu trong nghề này, những nhận định của bạn càng có giá trị, không chỉ trong ngành mà còn liên ngành, vì thực tế mọi hoạt động hàng ngày của chúng ta đều liên quan ít nhiều tới con người. Càng hiểu sâu về con người, không chỉ về khía cạnh tâm lý mà còn đa chiều về văn hóa, tập tục,… các quyết định về chính sách, kinh doanh, giúp đỡ mới có hiệu quả.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Nếu bạn làm việc tại các viện nghiên cứu chính thống, thu nhập chỉ dừng lại ở mức đủ sống chứ không thể giàu được. Bản thân tôi cũng phải đa dạng hóa các công việc khác nhau, áp dụng lý thuyết nhân học vào các mảng việc khác để đảm bảo kinh tế.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Nhìn lại quá trình phát triển sự nghiệp cũng như hành trình tìm việc của bản thân, tôi cho rằng có một số yếu tố quan trọng dành cho những ai muốn theo đuổi nghề này.

• Trước hết là sự kiên nhẫn. Đây là yếu tố mang tính tiên quyết.
• Thứ hai là sự chuẩn bị về kinh tế. Trong giai đoạn đầu, nếu có một nền tảng tài chính ổn định từ gia đình hoặc nguồn hỗ trợ khác, người làm nghề sẽ có điều kiện tập trung hơn cho quá trình học hỏi và phát triển chuyên môn.
• Cuối cùng là tâm thế nghề nghiệp. Sẽ có những thời điểm người làm nghề cảm thấy hoài nghi hoặc thậm chí hối hận với lựa chọn của mình. Tuy nhiên, điều quan trọng là mức độ gắn bó, niềm đam mê và sự tỉnh táo để có thể tiếp tục theo đuổi con đường đã chọn một cách bền vững.

Bài viết Nhà nghiên cứu Nhân loại học độc lập đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Tuy nhiên, khi tìm hiểu về nghề Luật, nhiều học sinh và sinh viên thường chỉ biết đến hình ảnh luật sư mà chưa hình dung được bức tranh nghề nghiệp rộng lớn phía sau lĩnh vực này. Trên thực tế, người học luật có thể theo đuổi nhiều nghề nghiệp khác nhau như thẩm phán, kiểm sát viên, công chứng viên, thừa phát lại, chuyên viên pháp chế hay quản tài viên. Sự đa dạng về nghề nghiệp và môi trường làm việc trong lĩnh vực pháp luật khiến nhiều bạn trẻ đặt ra những câu hỏi như khiến các bạn trẻ đặt ra những câu hỏi như:

• Nghề Luật là gì và vai trò của nghề Luật trong thực tế ra sao?
• Người học luật có thể làm những công việc gì ngoài nghề luật sư?
• Những người làm việc trong lĩnh vực pháp luật thường làm ở môi trường nào?
• Để theo đuổi nghề Luật thì cần trang bị những kiến thức và năng lực gì?
• Lộ trình thăng tiến trong nghề Luật ra sao?

Cẩm nang Tổng quan nghề Luật do Hướng Nghiệp Sông An biên soạn sẽ là người bạn đồng hành đáng tin cậy, giúp bạn:

• Hiểu được khái niệm và vai trò của nghề Luật một cách đơn giản.
• Khám phá một số nghề nghiệp tiêu biểu trong lĩnh vực pháp luật và môi trường làm việc phổ biến của từng nghề 
• Nắm bắt được các nhóm kiến thức và năng lực cần có trong nghề.
• Nhận diện được lộ trình phát triển nghề nghiệp của nhân viên pháp chế trong doanh nghiệp và luật sư trong công ty luật.

Xem cẩm nang ngay để hiểu rõ hơn về nghề Luật và tìm ra hướng đi phù hợp với bản thân trong lĩnh vực này!

Bài viết Cẩm nang Tổng quan nghề Luật đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Định hướng hiệu quả không nằm ở việc luôn có sẵn đáp án hay cung cấp một kế hoạch giống nhau cho tất cả mọi người. Những chuyên viên khai vấn hướng nghiệp tận tâm sẽ đưa ra lời khuyên và nguồn tài nguyên hữu ích cho thân chủ nhưng vẫn nhận biết khi nào thân chủ còn đang do dự hay cảm thấy choáng ngợp. Các nhà khai vấn có thông minh cảm xúc có thể thấu hiểu tình trạng hiện tại của thân chủ và điều chỉnh cách tiếp cận phù hợp với nhu cầu của từng người.

Thông minh cảm xúc trong khai vấn

Thông minh cảm xúc là khả năng của nhà khai vấn trong việc thấu hiểu và phản hồi cảm xúc của thân chủ trong khi vẫn nhận thức về phản ứng cảm xúc của chính mình với thân chủ (Salovey & Mayer, 1990). Có thể hình dung đây như một siêu năng lực cho các cuộc khai vấn và là một kỹ năng mà các nhà khai vấn có thể phát triển thông qua luyện tập có chủ đích.

Chẳng hạn, hãy tưởng tượng một thân chủ nói rằng “Tôi đã sẵn sàng chuyển hướng nghề nghiệp”, nhưng giọng nói ngập ngừng và tư thế khoanh tay của họ lại đang nói lên một thông điệp khác. Một nhà khai vấn thiếu kỹ năng thông minh cảm xúc có thể nhảy ngay vào giải pháp, đề ra các bước hành động hoặc chia sẻ câu chuyện thành công của những thân chủ khác mà không hề nhận ra sự lo lắng của thân chủ hiện tại. Ngược lại, một nhà khai vấn có năng lực thông minh cảm xúc sẽ dừng lại và nhẹ nhàng tìm hiểu sâu hơn. Họ có thể hỏi: “Điều gì khiến bạn cảm thấy khó khăn khi thực hiện thay đổi vào lúc này?” hoặc “Bạn cảm thấy tự tin đến mức nào về quyết định này?”. Thay vì vội vã giải quyết vấn đề, nhà khai vấn tạo ra không gian an toàn cho thân chủ. Bằng cách lắng nghe không chỉ lời nói và xác nhận cảm xúc của thân chủ, nhà khai vấn giúp họ bộc lộ những mối bận tâm thực sự đang ẩn giấu đằng sau.

Đó chính là cách thể hiện thông minh cảm xúc bằng hành động: lắng nghe cả những điều không được nói ra và mời gọi sự khám phá sâu sắc hơn. Nếu thiếu đi thông minh cảm xúc, ngay cả những nhà khai vấn đầy thiện chí cũng có thể rơi vào việc đưa ra lời khuyên mang tính bề mặt mà bỏ qua vấn đề cốt lõi.

Tại sao thông minh cảm xúc lại quan trọng?

Đối với chuyên viên hướng nghiệp, việc phát triển thông minh cảm xúc có thể giúp khai vấn hiệu quả và thỏa mãn hơn. Khi thân chủ cảm thấy được lắng nghe và thấu hiểu, họ có thể tin tưởng hơn vào tiến trình khai vấn. Nhà khai vấn cũng trở thành một người hành nghề linh hoạt hơn, có khả năng điều chỉnh cách tiếp cận phù hợp với nhu cầu và trạng thái cảm xúc riêng của từng thân chủ. Theo thời gian, điều này sẽ dẫn đến kết quả tốt hơn cho thân chủ và thực hành bền vững hơn cho nhà khai vấn.

Việc trau dồi kỹ năng thông minh cảm xúc cũng có tác động tích cực đến thân chủ, những người đầu tư đáng kể thời gian và nỗ lực để tìm kiếm sự định hướng. Một nhà khai vấn có trí thông minh cảm xúc cao sẽ trao quyền cho thân chủ tự khám phá ra câu trả lời và làm chủ quyết định của mình, thay vì cung cấp cho họ những giải pháp chung chung. Thân chủ sẽ thông suốt khi nhà khai vấn đưa cho họ lời khuyên mang tính cá nhân hóa thay vì khiến họ cảm thấy choáng ngợp với quá nhiều tài nguyên không liên quan hoặc chưa đúng thời điểm. Nghiên cứu cho thấy các nhà khai vấn có trí thông minh cảm xúc cao hơn có xu hướng đạt được kết quả tích cực hơn khi làm việc với thân chủ (Menschy, 2024). Những thân chủ cảm thấy được thấu hiểu và hỗ trợ sẽ có khả năng hành động và đạt được mục tiêu của mình nhiều hơn.

Bốn cách thực hành thông minh cảm xúc trong khai vấn

Thông minh cảm xúc được hình thành thông qua những thói quen nhỏ và có chủ đích. Dưới đây là bốn cách thực hành để thể hiện thông minh cảm xúc trong các phiên khai vấn:

1. Làm chủ kỹ năng lắng nghe tích cực: Hãy dành sự chú ý trọn vẹn cho thân chủ. Đóng laptop, để điện thoại ở chế độ im lặng, và thực sự tập trung vào những gì thân chủ đang nói. Kiềm chế sự thôi thúc chuẩn bị câu trả lời trong khi họ đang nói. Thay vào đó, hãy lắng nghe để thấu hiểu. Sự hiện diện này cho thân chủ thấy rằng những điều họ nói là quan trọng, đồng thời giúp bạn nhận ra những sắc thái mà bình thường có thể bạn sẽ bỏ lỡ.

Tip về công nghệ: Otter.ai

Mô tả: Ghi âm các phiên khai vấn và chuyển đổi giọng nói thành văn bản (với sự đồng ý của thân chủ).

Cách sử dụng: Hiện diện trọn vẹn trong cuộc trò chuyện thay vì ghi chép. Sau đó xem lại những cụm từ quan trọng hoặc các tín hiệu cảm xúc để hiểu sâu hơn và trao đổi tiếp.

Lý do hiệu quả: Khi không phải vất vả ghi nhớ mọi lời thân chủ nói, bạn sẽ nắm bắt được giọng điệu, tốc độ nói và những khoảng ngập ngừng của họ.

Phương án không dùng công nghệ? Hãy thử dùng bút và tờ giấy ghi chú. Ghi nhanh xuống một từ khóa khi bạn thực sự phải ghi lại điều gì. Sau đó hãy quay lại chú ý hoàn toàn vào thân chủ.

 2. Đặt câu hỏi có chiều sâu: Câu hỏi tốt chính là cánh cửa dẫn đến sự thấu hiểu sâu sắc hơn. Hãy ưu tiên các câu hỏi mở, khuyến khích suy ngẫm, chẳng hạn như “Thành công đối với bạn trong tình huống này trông như thế nào?” hoặc “Bạn có thể chia sẻ thêm bạn cảm thấy thế nào khi điều đó xảy ra?” Tránh hỏi dồn dập hoặc nhiều câu hỏi cùng lúc (ví dụ: “Công việc mơ ước của bạn là gì, và bạn đã thực hiện những bước nào để đạt được nó?”), vì điều này có thể gây quá tải cho thân chủ. Một câu hỏi đơn, khéo léo sẽ giúp thân chủ khám phá suy nghĩ của chính mình mà không cảm thấy áp lực hay bối rối.

Tip về tài nguyên: “Career Coaching Fundamentals, Applications, and Future Directions” (tạm dịch: Các nguyên tắc nền tảng trong khai vấn, Ứng dụng, và Định hướng tương lai) của Heather Maietta (2022)

Mô tả: Một cuốn sách nền tảng về khai vấn, tập trung vào các câu hỏi quyền năng, lắng nghe tích cực và sự hiện diện.

Cách sử dụng: Tài liệu này phân loại các dạng câu hỏi khai vấn (làm rõ, đào sâu, định hướng hành động) và giải thích khi nào cũng như tại sao cần sử dụng chúng.

Lý do hiệu quả: Việc có sẵn danh mục câu hỏi chọn lọc và các mẫu hội thoại sẽ giúp bạn có thêm công cụ để xử lý các tình huống khai vấn khác nhau. 

3. Đọc vị các tín hiệu phi ngôn ngữ: Hãy chú ý đến ngôn ngữ cơ thể và giọng điệu. Không phải lúc nào thân chủ cũng diễn đạt cảm xúc của họ thành lời, nhưng những tín hiệu phi ngôn ngữ của họ lại có thể nói lên rất nhiều điều. Nếu bạn nhận thấy một sự thay đổi – chẳng hạn như giọng nói của thân chủ ngập ngừng hoặc họ ngó mắt đi chỗ khác – hãy nhẹ nhàng xác nhận điều đó. Bạn có thể nói: “Tôi thấy bạn mới vừa ngập ngừng. Bạn đang nghĩ đến điều gì vậy?” Khi bạn đưa ra những quan sát này mà không phán xét, chúng có thể dẫn đến những bước chuyển biến quan trọng. 

Tip về công nghệ: Tính năng phát lại bản ghi hình của Zoom

Mô tả: Tính năng ghi hình và phát lại các phiên khai vấn (với sự đồng ý của thân chủ).

Cách sử dụng: Xem lại bản ghi hình để phân tích nét mặt, khoảng lặng, sự thay đổi giọng điệu, ngôn ngữ cơ thể, và các phản ứng vi tế trước những câu hỏi hoặc chủ đề nhất định.

Bước nâng cao: Xem lại một lần có âm thanh, sau đó xem lại lần nữa ở chế độ im lặng để nhận diện những thay đổi cảm xúc mà bạn đã bỏ lỡ trong thời gian thực.

4. Tận dụng sức mạnh của khoảng lặng: Sự im lặng có thể khiến cả nhà khai vấn lẫn thân chủ đều cảm thấy không thoải mái, nhưng những hiểu biết sâu sắc lại thường hình thành chính vào những lúc đó. Sau khi đặt một câu hỏi khó hoặc khi thân chủ có vẻ đang suy tư, hãy tránh cố lấp đầy khoảng lặng bằng cách nói thêm vào. Hãy cho họ thời gian để suy ngẫm và xử lý thông tin. Bằng cách đón nhận sự im lặng, bạn đang tạo không gian cho thân chủ trả lời câu hỏi có chiều sâu hơn. 

Tip về công nghệ: Đồng hồ bấm giờ trực quan (ví dụ: ứng dụng Time Timer)

Mô tả: Đồng hồ đếm ngược giờ bằng hình ảnh trực quan.

Cách sử dụng: Hãy ngồi im lặng 10-30 giây mà không nói xen vào. Điều này đặc biệt hiệu quả khi bạn đang thực hành các thói quen khai vấn mới như đặt câu hỏi phản tư, để thân chủ nói ra suy nghĩ thành lời, hoặc tạo không gian an toàn.

Bước nâng cao: Trong lúc tự luyện tập hoặc khai vấn cùng đồng môn, hãy cài đặt đồng hồ đếm ngược 15 giây sau mỗi lần đặt câu hỏi và không lên tiếng cho đến khi thời gian kết thúc. Bạn sẽ dần quen với sự im lặng, và cả thân chủ cũng sẽ vậy.

Vũ khí bí mật để thành công

Thông minh cảm xúc có thể giúp một chuyên viên hướng nghiệp giỏi trở nên xuất sắc. Bằng cách thấu hiểu cảm xúc, các nhà khai vấn có thể nâng cao chất lượng hành nghề của mình ở mọi khía cạnh. Hãy bắt đầu bằng những bước nhỏ như lắng nghe chú tâm hơn hoặc tạo không gian cho thân chủ suy ngẫm. Theo thời gian, những thói quen này có thể trở thành phản xạ tự nhiên và dẫn đến những bước chuyển biến ý nghĩa hơn cho thân chủ.

 
Tham khảo 

Maietta, H. N. (2022). Career coaching fundamentals, applications, and future directions. National Career Development Association.

Menschy, K. (2024). How to improve your emotional intelligence. Erickson Coaching International.

Ronad, P. H., & Mathias, S. (2021). Study of emotional intelligence (EQ) and life–stress in adolescent students from joint and nuclear families of Navi-Mumbai. International Journal of Indian Psychology, 9(2), 523–534.

Salovey, P. & Mayer, J. D. (1990). Emotional intelligence. Imagination, Cognition and Personality, 9(3), 185-211.

Tác giả

TS. Heather N. Maietta là Giáo sư trong Chương trình Tiến sĩ Giáo dục Đại học tại Regis College. Hướng nghiên cứu của cô tập trung vào phát triển năng lực cho các chuyên viên hướng nghiệp và nhu cầu nghề nghiệp của người trưởng thành trong giai đoạn chuyển đổi. Cô Heather là nhà sáng lập Career In Progress, một công ty khai vấn chuyên về phát triển kiến thức và thực hành cho các chuyên viên hướng nghiệp. Bên cạnh đó, cô còn là Chuyên gia Đào tạo Chuyên viên Hướng nghiệp và là Ủy viên CMCS của NCDA Credentialing Commission (tạm dịch: Hội đồng Cấp chứng chỉ của Hiệp hội Phát triển Nghề nghiệp Quốc gia). Cô Heather nhận bằng Tiến sĩ Quản trị Giáo dục Đại học tại Đại học Central Michigan. Vào tháng 7 năm 2025, cô được trao Giải thưởng Cựu sinh viên ưu tú. Bạn có thể kết nối với cô qua LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/heathermaietta nơi cô đăng tải các nội dung về phát triển nghề nghiệp hàng ngày.

Người dịch: Linh Phạm

Biên tập: Hồ Lan

Nguồn bài viết: Link

Photo by Vitaly Gariev on Unsplash

Bài viết Trí thông minh cảm xúc: Vũ khí bí mật cho các nhà khai vấn hướng nghiệp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Giới tính: Nữ
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 21 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Thạc sĩ văn
• Số giờ làm hằng tuần: 25 tiết/ tuần (1 tiết/45 phút)
• Loại hình & quy mô công ty (tổng số nhân viên): 98 giáo viên và nhân viên

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Trách nhiệm chính của tôi là dạy học môn ngữ văn tại trường THPT. Hiện tại, tôi phụ trách  dạy 4 đến 5 lớp tùy theo phân công chuyên môn mỗi năm của nhà trường. Ngoài ra tôi còn kiêm nhiệm thêm một số các công việc khác như phụ trách câu lạc bộ Văn học, công tác giáo viên chủ nhiệm, dạy hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp. 

Tôi là 1 giáo viên nhiều năm kinh nghiệm và chất lượng dạy học của tôi (được thể hiện qua kết quả thi tốt nghiệp) rất tốt và luôn ổn định nên tôi luôn là giáo viên nòng cốt của tổ bộ môn Ngữ văn và được Ban giám hiệu tin tưởng. Tôi nhiều năm có thành tích dạy học sinh giỏi đạt giải cấp thành phố và có tỷ lệ học sinh thi tốt nghiệp cao hơn trung bình của thành phố nên tôi góp phần đáng kể nâng cao chuyên môn giảng dạy và thành tích của nhà trường.

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Ngay từ nhỏ tôi đã luôn thích môn văn, tôi có thể dành hàng giờ đọc các tác phẩm văn học và học tốt ở các môn xã hội. Tôi cũng rất yêu thích nghề giáo viên nên đã có ước mơ thi sư phạm ngay từ khi còn nhỏ.

Bố mẹ tôi khi biết mong ước nghề nghiệp của tôi thì luôn ủng hộ và khuyến khích tạo điều kiện.

Sau khi tốt nghiệp đại học năm 2004, tôi gặp nhiều khó khăn trong việc tìm một vị trí biên chế tại trường công lập. Trong 5 năm đầu, tôi chỉ dạy hợp đồng ở bậc THCS, không đúng chuyên ngành và phải làm thêm gia sư, bán hàng để trang trải cuộc sống. Sau đó, nhờ sự giới thiệu từ gia đình và cơ hội từ một trường THPT mới thành lập, tôi được tuyển làm giáo viên Văn và gắn bó với công việc này đến nay.

Tôi rất thích nghề này vì nó phù hợp với năng lực, sở thích của tôi nên tôi chưa bao giờ có ý định đổi nghề mặc dù nghề dạy học đang được xem như 1 trong những nghề áp lực nhất hiện nay.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Tôi thích sự thay đổi trong việc gặp gỡ các đối tượng học sinh khác nhau

Nghề giáo mang lại cho tôi giá trị tinh thần to lớn khi tôi truyền đạt các kiến thức cho học sinh của tôi

Sự tận tâm trong nghề khiến tôi nhận được sự tôn trọng và yêu quý từ học sinh và sự tin tưởng của ban giám hiệu & phụ huynh học sinh

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Sự kỳ vọng quá nhiều từ học sinh, cha mẹ học sinh và xã hội đối với nghề giáo

Sự thiếu kết hợp giữa gia đình và nhà trường khiến nhiều phụ huynh học sinh có tâm lí “trăm sự nhờ thầy” và khi kết quả của con không được như mong muốn thì phụ huynh thường đổ lỗi cho giáo viên và cho nhà trường

Lương và các chế độ chưa cao sơ với thời gian sức lực giáo viên tâm huyết bỏ ra

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Từ trải nghiệm thực tế tôi xin chia sẻ 1 số điều kiện để có thể hoàn thành tốt công việc:

• Kiến thức: phải luôn cập nhật kiến thức và giáo án, luôn ghi chú lại những điều quan sát trong giảng dạy và luôn có tinh thần học tập từ đồng nghiệp trên trường và các đồng nghiệp uy tín trên mạng, website. Một giáo viên tốt chắc chắn phải có kiến thức nền tảng tốt
• Kỹ năng: Kỹ năng  giảng dạy luôn cần được trau dồi, với những kiến thức mới phải luôn tập giảng trước khi đến lớp, suy nghĩ, tìm tòi và thử nghiệm các cách giảng dạy và sự truyền đạt sao cho dễ hiểu nhất với học sinh. Một giáo viên chỉ giỏi về kiến thức mà không có kỹ năng truyền đạt thì không phải là 1 giáo viên giỏi
• Thái độ: Nghiêm túc, có tâm với nghề, với trò, phải dám thay đổi, tránh đi vào lối mòn, chủ quan trong truyền đạt kiến thức vì coi đó là 1 bài học cũ,  kiến thức cũ

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

“Nghề giáo nhàn rỗi, chỉ dạy vài tiết rồi về.”

Nguyên nhân: Phụ huynh và học sinh chỉ nhìn thấy giáo viên trên bục giảng, thời lượng dạy 1–2 tiết mỗi lớp. Công việc ở phía sau như soạn bài, chấm bài, làm hồ sơ, tổ chức hoạt động… lại diễn ra “âm thầm” ở nhà hoặc ngoài giờ, nên dễ bị bỏ qua.

“Giáo viên có nhiều kỳ nghỉ hơn nghề khác.”

Nguyên nhân: Lịch nghỉ hè, nghỉ lễ của học sinh được công khai rõ ràng, nên mọi người nghĩ thầy cô cũng “được nghỉ ngơi” như học trò. Nhưng công việc tập huấn, trực trường, thi cử, ôn luyện… ít được công chúng biết đến, nên tạo ra sự hiểu lầm.

“Giáo viên có thu nhập cao nhờ dạy thêm.”: 

Nguyên nhân: Một số giáo viên dạy thêm nổi bật, đặc biệt ở các thành phố lớn, được nhắc đến nhiều trên báo chí và mạng xã hội, khiến nhiều người nghĩ đó là tình hình chung. Thực tế phần lớn giáo viên ở vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa, hoặc dạy các môn ít nhu cầu, thu nhập chỉ ở mức đủ sống.

“Chỉ cần yêu nghề là làm giáo viên tốt.”: 

Nguyên nhân: Từ trước đến nay, hình ảnh “người thầy tận tụy, hết lòng vì học trò” được tôn vinh, nên nhiều người tin rằng tình yêu nghề là đủ. Tuy nhiên, xã hội ít để ý rằng nghề giáo còn là một nghề chuyên môn cần kỹ năng và đào tạo bài bản.

“Giáo viên chỉ cần truyền đạt kiến thức.”: 

Nguyên nhân: Trong quá khứ, giáo viên chủ yếu đóng vai trò “người giảng – người nghe”. Cách nhìn truyền thống đó vẫn còn tồn tại. Nhưng với đổi mới giáo dục hiện nay, giáo viên còn phải định hướng, hỗ trợ phát triển năng lực và kỹ năng sống của học sinh.

“Ai cũng có thể làm giáo viên.”: 

Nguyên nhân: Vì ai cũng từng đi học, từng chứng kiến cách thầy cô đứng lớp, nên nhiều người cho rằng công việc này đơn giản, “chỉ cần biết kiến thức là dạy được.” Cách nhìn này bỏ qua sự phức tạp của nghề, nhất là việc quản lý lớp học, xử lý tình huống tâm lý, và áp lực từ nhiều phía.
Hầu hết những hiểu lầm này xuất phát từ việc xã hội chỉ thấy phần nổi của nghề giáo (giờ dạy, kỳ nghỉ, hình ảnh “người thầy mẫu mực”), trong khi phần công việc “ẩn” phía sau và những yêu cầu thực sự của nghề ít được nhắc tới.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Giai đoạn đầu sẽ có khá nhiều khó khăn vì mức lương tập sự còn hạn chế, đặc biệt với những bạn phải thuê nhà hoặc có nhiều chi phí sinh hoạt. Ngay cả hiện tại, thu nhập của nghề giáo chủ yếu đáp ứng các nhu cầu cơ bản hằng ngày.

Vì vậy, để gắn bó lâu dài với nghề, ngoài yếu tố thu nhập thì sự yêu nghề và mong muốn đồng hành cùng học sinh cũng là điều rất quan trọng.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Lời khuyên: Nếu muốn theo đuổi nghề giáo, bạn phải là người có 1 số những phẩm chất nhất định:

• Chuyên môn vững vàng: đây là nền tảng vì giáo viên phải hiểu sâu kiến thức mới có thể truyền đạt cho học sinh và nhận được sự tin trọng từ học sinh.
• Phải luôn cập nhật kiến thức mới, vì xã hội và giáo dục thay đổi không ngừng
• Kỹ năng sư phạm: tổ chức bài giảng sinh động, dễ hiểu., khả năng sử dụng phương pháp dạy học phù hợp cho từng đối tượng học sinh
• Tình yêu nghề và tình thương học trò vì nghề giáo đôi khi vất vả, áp lực, thu nhập chưa cao. Nếu không thật sự yêu nghề, sẽ dễ nản lòng
• Sự kiên nhẫn và tinh thần chịu đựng áp lực vì đôi khi bạn sẽ gặp học sinh nghịch ngợm, phụ huynh khó tính, áp lực thành tích…
• Kỹ năng giao tiếp và ứng xử: biết cách nói chuyện, lắng nghe và xử lý tình huống với học sinh, phụ huynh và đồng nghiệp.
• Hãy theo dõi và đọc các quyển sách về các tấm gương nhà giáo dục ở Việt Nam và trên thế giới để có thể học hỏi và được truyền cảm hứng (thầy Nguyễn Ngọc Ký, Thầy Văn Như Cương, cô Anne Sullivan (Mỹ) …)

Bài viết Giáo viên dạy Ngữ văn THPT đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 34
• Giới tính: Nam
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 10 năm ( 5 năm sau đại học, 5 năm làm nghiên cứu và giảng dạy)
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Tiến sĩ Hóa học – chuyên ngành Hóa Vật liệu (Vật liệu xúc tác và ứng dụng năng lượng tái tạo)
• Các chứng chỉ chuyên môn: Chứng chỉ an toàn phòng thí nghiệm quốc tế (Laboratory Safety Certification) và Chứng chỉ quản lý dự án nghiên cứu (Research Project Management)
• Số giờ làm hằng tuần: Khoảng 45–50 giờ (có thể nhiều hơn nếu có đề tài hoặc báo cáo gấp)
• Loại hình & quy mô công ty (tổng số nhân viên): Viện nghiên cứu trực thuộc một trường đại học, quy mô ~150 nhân sự (bao gồm nhà khoa học, nghiên cứu sinh, kỹ thuật viên và cán bộ hành chính)

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Trách nghiệm chính:

• Thiết kế, tiến hành và giám sát các thí nghiệm trong lĩnh vực xúc tác và vật liệu nano
• Viết báo cáo khoa học, công bố bài báo trên tạp chí quốc tế
• Hướng dẫn nghiên cứu sinh, sinh viên thực tập trong phòng thí nghiệm
• Hợp tác với doanh nghiệp để chuyển giao công nghệ (ví dụ: chất xúc tác tiết kiệm năng lượng, vật liệu lọc nước)
• Quản lý thiết bị, đảm bảo an toàn hóa chất và phòng thí nghiệm

Giá trị mang lại:

• Cho tổ chức: Nâng cao uy tín, đóng góp công bố khoa học, thu hút tài trợ
• Cho doanh nghiệp: Giải pháp công nghệ, sản phẩm ứng dụng thực tiễn
• Cho xã hội: Đào tạo nguồn nhân lực khoa học, phát triển vật liệu thân thiện môi trường

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Tôi yêu thích Hóa học từ THPT, đặc biệt là những giờ làm thí nghiệm. Cảm giác quan sát phản ứng hóa học luôn khiến tôi tò mò. Gia đình định hướng tôi học Y, nhưng tôi quyết định theo Hóa vì đam mê nghiên cứu.

Sau khi tốt nghiệp cử nhân, tôi được nhận vào làm nghiên cứu viên tập sự tại một phòng thí nghiệm, rồi sau đó có cơ hội nhận học bổng theo học chương trình tiến sĩ ở nước ngoài.

Một bước ngoặt quan trọng trong hành trình nghề nghiệp của tôi là khi tham gia dự án hợp tác với doanh nghiệp. Trải nghiệm đó giúp tôi nhận ra rằng những công trình nghiên cứu không chỉ nằm trên lý thuyết mà còn có thể tạo ra các sản phẩm thực sự hữu ích cho đời sống. Chính điều này đã tiếp thêm động lực và khiến tôi càng quyết tâm gắn bó với nghề.

Nếu được lựa chọn lại, tôi vẫn sẽ chọn ngành Hóa học, vì công việc này cho tôi cơ hội được sáng tạo, khám phá những điều mới mẻ và đồng thời đóng góp những giá trị thiết thực cho xã hội.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Điều tôi thích nhất ở công việc này là sự tự do sáng tạo và cơ hội được thỏa mãn trí tò mò khoa học. Tôi luôn cảm thấy hứng thú khi được khám phá những vấn đề mới và tìm ra lời giải cho chúng. Bên cạnh đó, việc có thể đóng góp thêm những tri thức mới cho lĩnh vực nghiên cứu cũng mang lại cho tôi nhiều động lực và ý nghĩa trong công việc.

Ngoài nghiên cứu, tôi cũng rất trân trọng những khoảnh khắc được hướng dẫn sinh viên. Niềm vui khi thấy các bạn thành công với thí nghiệm đầu tiên hay dần tự tin hơn trong quá trình học tập là một cảm giác rất đặc biệt đối với tôi.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Điều tôi không thích nhất ở công việc này là áp lực công bố bài báo khoa học, vì trong môi trường nghiên cứu, kết quả công việc thường được đánh giá thông qua số lượng và chất lượng công bố ((publish or perish). Bên cạnh đó, các thủ tục hành chính liên quan đến xin tài trợ hay nghiệm thu đề tài đôi khi còn khá rườm rà và mất nhiều thời gian.

Ngoài ra, một số thí nghiệm phải kéo dài trong nhiều ngày liên tục, đòi hỏi sự tập trung cao nên dễ tạo cảm giác căng thẳng và mệt mỏi.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Để có thể hoàn thành tốt công việc này, tất nhiên các em cần trang bị cho mình:

• Kiến thức: Hóa lý, hóa phân tích, an toàn hóa chất, kỹ năng sử dụng thiết bị
• Kỹ năng: Tư duy phản biện, thiết kế thí nghiệm, xử lý số liệu, viết báo cáo, thuyết trình
• Thái độ: Kiên nhẫn, cẩn trọng, chính trực khoa học, tinh thần làm việc nhóm

Nếu muốn thăng tiến, các em cần:

• Trau dồi tiếng Anh học thuật
• Tập trung công bố quốc tế và xây dựng mối quan hệ hợp tác nghiên cứu
• Tham gia hội thảo để cập nhật xu hướng

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Hiểu lầm: Làm nghiên cứu là “chỉ ngồi phòng thí nghiệm pha hóa chất suốt ngày”

Thực tế: Công việc còn bao gồm đọc tài liệu, phân tích số liệu, viết bài, hợp tác với nhiều ngành khác. Nghiên cứu khoa học là sự kết hợp giữa trí tuệ, công nghệ và cả kỹ năng quản lý

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Ở Việt Nam, lương nghiên cứu viên mới ra trường không quá cao, nhưng đủ để sống tiết kiệm. Nếu biết thêm kỹ năng giảng dạy hoặc hợp tác doanh nghiệp, thu nhập sẽ ổn định hơn.

Khi có bằng tiến sĩ hoặc kinh nghiệm quốc tế, cơ hội thăng tiến và thu nhập cải thiện đáng kể.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Hãy chắc chắn rằng bạn thực sự yêu thích khoa học và có sự kiên nhẫn

Chủ động tìm cơ hội nghiên cứu, thực tập từ khi còn học đại học

Đừng chỉ học trong sách, hãy tham gia phòng thí nghiệm càng sớm càng tốt

Trau dồi ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh chuyên ngành

Xây dựng tinh thần hợp tác – nghiên cứu khoa học không phải con đường đơn độc

Bài viết Nhà nghiên cứu Hoá học đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Các nhà đào tạo chuyên viên tham vấn hướng nghiệp đang chứng kiến một sự thay đổi đáng kể trong cách bản sắc nghề nghiệp được hình thành và thể hiện. Các chuyên viên tham vấn hướng nghiệp ngày càng hiện diện nhiều hơn trên không gian trực tuyến thông qua video ngắn, podcast và nhiều hình thức nội dung khác. Sự xuất hiện của hình mẫu “người ảnh hưởng trong lĩnh vực sức khỏe tinh thần” đã mở ra những cơ hội mới cho học tập, vận động xã hội và phát triển sự nghiệp. Đối với các nhà đào tạo chuyên viên tham vấn, hiện tượng này vừa đem đến cơ hội lẫn trách nhiệm: chuẩn bị cho thế hệ tham vấn viên tương lai biết cách sử dụng công nghệ một cách có đạo đức. Mạng xã hội có thể trở thành một công cụ giảng dạy hiệu quả, giúp giảng viên làm mẫu cho hoạt động giáo dục tâm lý và vận động chính sách/xã hội, nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức về đạo đức phức tạp cần được cân nhắc cẩn trọng.

Các vấn đề đạo đức liên quan đến “người ảnh hưởng trong lĩnh vực sức khỏe tinh thần”

Bộ Quy tắc Đạo đức của Hiệp hội Tham vấn Hoa Kỳ (American Counseling Association – ACA) về các nguyên tắc liên quan đến ranh giới trong mối quan hệ tham vấn đã được mở rộng, đặc biệt là những quy định mới về việc sử dụng mạng xã hội trong thực hành nghề nghiệp. Các nội dung này được trình bày cụ thể trong những mục riêng biệt, như Mục H.1 và H.6, trong đó nhấn mạnh yêu cầu các chuyên viên tham vấn phải xem xét nghiêm túc các quy định đạo đức liên quan đến việc duy trì ranh giới nghề nghiệp rõ ràng khi hiện diện trên không gian trực tuyến. Khi đã cân nhắc đầy đủ các quy tắc đạo đức, những nguyên tắc này vẫn cần được xem xét và rà soát thường xuyên trong suốt thời gian chuyên viên tham vấn duy trì sự hiện diện trên mạng xã hội.

Khi xây dựng và duy trì sự hiện diện trên mạng xã hội, khả năng thân chủ tìm thấy chuyên viên tham vấn của mình trên các nền tảng này sẽ tăng lên đáng kể, song song với mức độ phát triển của tài khoản cá nhân của chuyên viên tham vấn. Điều này có thể vô tình cho phép thân chủ tiếp cận những khía cạnh mang tính cá nhân trong đời sống của chuyên viên tham vấn, từ đó làm mờ ranh giới giữa mối quan hệ nghề nghiệp và mối quan hệ cá nhân, đồng thời tạo ra sự mất cân bằng quyền lực (Hanley, 2022). Khi chuyên viên tham vấn trao cho thân chủ quyền tiếp cận như vậy, nguy cơ đánh mất mối quan hệ chuyên nghiệp là điều khó tránh khỏi. Việc “mở cửa” cho một mối quan hệ kép, trong đó một mối quan hệ chuyên nghiệp và mối quan hệ xã hội một chiều (parasocial), tiềm ẩn nguy cơ phá hủy các ranh giới đạo đức trong thực hành nghề. Điều này có thể đe dọa công cụ hiệu quả nhất của nhà trị liệu: mối quan hệ giữa thân chủ và chuyên viên tham vấn.

Một vấn đề khác là sự lan truyền của thông tin sai lệch. Chỉ trong vài giây, bất kỳ thông tin nào – đúng, sai, hoặc nằm đâu đó ở giữa – đều có thể được tìm thấy bởi bất kỳ ai có quyền truy cập Internet. Ở khía cạnh tích cực, khi có những thông tin và can thiệp trực tuyến chính xác, hữu ích, công chúng có thể tiếp cận được các nguồn lực về sức khỏe tinh thần mà trước đây họ không được tiếp cận. Tuy nhiên, thông tin không chính xác hoặc các chẩn đoán bị áp dụng sai có thể nhanh chóng được một bộ phận người xem tiếp nhận như sự thật chỉ sau một thời gian rất ngắn. Thậm chí còn tồn tại những lo ngại về việc những cá nhân mạo danh chuyên gia lâm sàng, phát tán thông tin và lợi dụng những người đang ở trạng thái dễ tổn thương về mặt cảm xúc. Chính vì trách nhiệm đạo đức trong vai trò “gác cổng” – kiểm soát và sàng lọc thông tin chuyên môn của nghề tham vấn nhằm bảo vệ an toàn cho cộng đồng, các chuyên viên tham vấn có sự hiện diện trên mạng xã hội cần có chủ đích trong việc chia sẻ thông tin chính xác.

Cơ hội cho một sự hiện diện trực tuyến có đạo đức

Sự phát triển của công nghệ vừa mở ra những cơ hội lớn cho các nhà đào tạo chuyên viên tham vấn hướng nghiệp trong việc học hỏi và giảng dạy, vừa đặt ra những thách thức không nhỏ, khi tốc độ tăng trưởng và đổi mới liên tục vượt xa quá trình xây dựng các khung hướng dẫn và quy chuẩn đạo đức (Drude, 2020; White & Hanley, 2023). Sự xuất hiện của các nền tảng cho phép chuyên viên tham vấn chia sẻ các câu chuyện nghề nghiệp mang tính chuyên môn và cung cấp giáo dục tâm lý (psychoeducation) cho những chuyên viên tham vấn mới vào nghề vừa mang lại sự hào hứng, vừa tiềm ẩn nhiều mối lo ngại (White & Hanley, 2024). Thay vì hoàn toàn ngăn cản việc sử dụng mạng xã hội, các nhà đào tạo chuyên viên tham vấn nên được khuyến khích nhìn nhận không gian trực tuyến như một môi trường tạo điều kiện cho sự phát triển sự nghiệp một cách có đạo đức và cho những hợp tác mang tính chuyên môn. Những bước được trình bày dưới đây cung cấp nền tảng để các nhà đào tạo chuyên viên tham vấn hướng nghiệp có thể xây dựng một sự hiện diện trực tuyến có chủ đích, phù hợp và có năng lực, đồng thời định hướng và đồng hành cùng học viên của mình trong tiến trình đó.

Bước 1: Nhận diện sự hiện diện của bản thân (Smith và cộng sự, 2020)

1. Sự hiện diện mang tính cá nhân: Cách bạn thể hiện bản sắc cá nhân của mình – cho phép việc tự bộc lộ có chủ đích lẫn không chủ đích.
2. Sự hiện diện mang tính kinh doanh: Hoạt động truyền thông và tiếp thị dịch vụ hoặc hình ảnh cá nhân nhằm làm nổi bật thực hành chuyên môn và năng lực nghề – giúp mở rộng phạm vi tiếp cận và tối đa hóa các cơ hội.
3. Sự hiện diện với vai trò người ảnh hưởng/nhà sáng tạo nội dung: Việc chia sẻ những trải nghiệm cá nhân chân thực nhằm lan tỏa kiến thức về lĩnh vực chuyên môn – qua đó xây dựng cảm giác kết nối với công chúng.

Bước 2: Thiết lập kỳ vọng rõ ràng cho tài khoản trực tuyến

Theo Bộ Quy tắc Đạo đức của Hiệp hội Tham vấn Hoa Kỳ (ACA, 2014), các chuyên viên tham vấn không được phép “tham gia vào mối quan hệ trực tuyến mang tính cá nhân” với những người mà họ đang có mối quan hệ trị liệu hiện tại. Vì vậy, các nhà đào tạo chuyên viên tham vấn nghề nghiệp cần hỗ trợ học viên chuyển hóa nguyên tắc đạo đức này thành thực hành cụ thể trong bối cảnh thực tế, khi họ xây dựng hình thức hiện diện trên mạng xã hội mà mình lựa chọn, đồng thời vẫn duy trì các chuẩn mực nghề nghiệp, thông qua việc:

1. Làm quen và nắm vững Bộ Quy tắc Đạo đức của Hiệp hội Tham vấn Hoa Kỳ (ACA Code of Ethics).
2. Duy trì sự tách biệt giữa tài khoản cá nhân (ví dụ: dành cho gia đình, bạn bè) và tài khoản nghề nghiệp (hướng đến công chúng nói chung).
3. Xác định rõ mục đích của tài khoản – bạn đang hướng tới việc chia sẻ điều gì?
4. Hiểu rõ đối tượng người theo dõi của tài khoản – ai là nhóm khán giả mục tiêu cho nội dung của bạn?
5. Nắm vững các công cụ bảo mật trên từng nền tảng mạng xã hội khác nhau và áp dụng chúng khi cần thiết.
6. Minh bạch về trình độ chuyên môn, bao gồm bằng cấp, chứng chỉ và nền tảng đào tạo.
7. Xây dựng kế hoạch (hoặc phản hồi tự động) để xử lý các trường hợp người theo dõi tìm kiếm hỗ trợ lâm sàng thông qua mạng xã hội – những yêu cầu này có thể xuất hiện ở phần bình luận hoặc qua tin nhắn riêng.

Bước 3: Theo dõi mức độ tương tác trên mạng xã hội

Khi học viên ngày càng có mức độ hiện diện cao hơn trên không gian trực tuyến, các nhà đào tạo cần khuyến khích việc theo dõi và phản tư một cách có ý thức về hành vi trực tuyến của họ. Một số điểm cần đặc biệt lưu ý bao gồm:

1. Những bài đăng bạn “thích” hoặc các bình luận bạn để lại thường có thể được công chúng nhìn thấy.
   
2. Các xung đột nên được giải quyết ngoài không gian công khai, hoặc thông qua tin nhắn riêng, thay vì xử lý trực tiếp trên các nền tảng công cộng.
   
3. Tránh đưa ra chẩn đoán đối với người theo dõi dựa trên thông tin họ chia sẻ trong phần bình luận hoặc qua tin nhắn riêng.
   
4. Thận trọng hơn nữa khi chia sẻ các câu chuyện cá nhân, nhằm đảm bảo tính bảo mật và quyền riêng tư của thân chủ.
   
5. Theo dõi mức độ mà sự hiện diện trực tuyến của bản thân phù hợp (hoặc chưa phù hợp) với Bộ Quy tắc Đạo đức của Hiệp hội Tham vấn Hoa Kỳ (ACA Code of Ethics).

Một ranh giới mới

Việc sử dụng internet như một nguồn cung cấp thông tin sẽ tiếp tục gia tăng trong tương lai (White & Hanley, 2024; Wu & Sonne, 2021). Đối với các nhà đào tạo chuyên viên tham vấn hướng nghiệp, xu hướng này mở ra cơ hội quan trọng để định hướng cho thế hệ chuyên viên tham vấn tiếp theo tham gia vào không gian số một cách có đạo đức và có hiểu biết. Mạng xã hội mang đến cho các chuyên viên tham vấn một kênh để tiếp cận thân chủ mới và cung cấp giáo dục tâm lý, song các nền tảng trực tuyến này không phải không đi kèm rủi ro. Việc nhận diện rõ hình thức hiện diện mong muốn trên mạng xã hội, thiết lập các kỳ vọng minh bạch, và theo dõi mức độ tương tác thông qua sự giám sát thận trọng có thể giúp chuyên viên tham vấn điều hướng tốt hơn sự phức tạp nằm giữa thực hành lâm sàng và sáng tạo nội dung.

Tham khảo 

American Counseling Association. (2014). 2014 ACA code of ethics. https://www.counseling.org/docs/default-source/default-document-library/ethics/2014-aca-code-of-ethics.pdf 

Drude, K., & Messer-Engel, K. (2021). The development of social media guidelines for psychologists and for regulatory use. Journal of technology in behavioral science, 6(2), 388–396. https://doi.org/10.1007/s41347-020-00176-1 

Smith, K. M., Jones, A., & Hunter, E. A. (2021). Navigating the multidimensionality of social media presence: Ethical considerations and recommendations for psychologists. Ethics & Behavior, 33(1), 18–36. https://doi.org/10.1080/10508422.2021.1977935 

White, E., & Hanley, T. (2023). Therapist + social media = mental health influencer? Considering the research focusing upon key ethical issues around the use of social media by therapists. Counselling and Psychotherapy Research, 23(1), 1-5. https://doi.org/10.1002/capr.12577 

White, E., & Hanley, T. (2024). Current ethical dilemmas experienced by therapists who use social media: A systematic review. Counselling and Psychotherapy Research, 24(2), 396-418. https://doi.org/10.1002/capr.12678 

Wu, K. S., & Sonne, J. L. (2021). Therapist boundary crossings in the digital age: Psychologists’ practice frequencies and perceptions of ethicality. Professional Psychology: Research and Practice, 52(5), 419–428. https://doi.org/10.1037/pro0000406 

Thông tin tác giả

Alanni Brown hiện là sinh viên cao học năm hai chương trình Thạc sĩ Tham vấn Sức khỏe Tâm thần Lâm sàng tại Đại học Jacksonville. Lĩnh vực lâm sàng cô quan tâm bao gồm làm việc với trẻ em/thanh thiếu niên và thanh thiếu niên có liên quan đến hệ thống tư pháp, với mục đích hỗ trợ họ xử lý và hồi phục sau các trải nghiệm sang chấn. Cô cũng là tác giả đã có hai công trình được xuất bản, đồng thời đang tiếp tục phát triển mối quan tâm nghiên cứu của mình về những cơ hội mới nổi dành cho các chuyên viên tham vấn trong kỷ nguyên số. Bạn đọc có thể liên hệ với Alanni qua email lbrown60@jacksonville.edu hoặc thông qua LinkedIn.

Giovanna Ford hiện là sinh viên cao học năm hai chương trình Thạc sĩ Tham vấn Sức khỏe Tâm thần Lâm sàng tại Đại học Jacksonville. Cô hoàn thành chương trình Cử nhân tại Đại học Georgia, với chuyên ngành Tâm lý học và chuyên ngành phụ Ngôn ngữ Ký hiệu Hoa Kỳ. Giovanna mong muốn theo đuổi sự nghiệp tham vấn cho nhóm vị thành niên, đặc biệt quan tâm đến những cá nhân gặp các rối loạn lo âu. Bạn đọc có thể liên hệ với Giovanna qua email gford3@jacksonville.edu 

Isabelle Essa hiện là sinh viên cao học năm hai tại Đại học Jacksonville, đang theo học chương trình Thạc sĩ Khoa học (M.S.) chuyên ngành Tham vấn Sức khỏe Tâm thần Lâm sàng. Cô theo đuổi cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm (person-centered approach), dựa trên niềm tin rằng mỗi cá nhân đều có khả năng phát triển và chữa lành khi được trao sự đồng cảm, tôn trọng và thấu hiểu. Isabelle đặc biệt quan tâm đến việc làm việc với các cá nhân đang đối mặt với sang chấn, ADHD ở người trưởng thành, lo âu và trầm cảm. Bạn đọc có thể liên hệ với Isabelle qua email iessa@jacksonville.edu.

Chantel Smoots hiện đang theo học chương trình Thạc sĩ Tham vấn Sức khỏe Tâm thần Lâm sàng tại Đại học Jacksonville, đồng thời giữ vai trò Phó Chủ tịch của chi hội Chi Sigma Iota (CSI) Eta Upsilon tại trường. Là cựu quân nhân Hải quân Hoa Kỳ, Chantel dành nhiều tâm huyết cho trị liệu sang chấn, với mong muốn hỗ trợ các cá nhân khôi phục cảm giác toàn vẹn của bản thân sau những trải nghiệm sang chấn. Mối quan tâm nghiên cứu của cô tập trung vào mối liên hệ giữa công nghệ và thực hành sức khỏe tinh thần, đặc biệt là hiện tượng “người ảnh hưởng trong lĩnh vực sức khỏe tinh thần” và những trách nhiệm nghề nghiệp đi kèm với sự hiện diện trực tuyến. Bạn đọc có thể liên hệ với Chantel qua email csmoots@jacksonville.edu.

Paige Stabile-Dunnigan hiện là sinh viên cao học năm hai chương trình Thạc sĩ Tham vấn Sức khỏe Tâm thần Lâm sàng tại Đại học Jacksonville. Cô đang đảm nhiệm vai trò Chủ tịch chi hội Chi Sigma Iota (CSI) Eta Upsilon, đồng thời là Thành viên Ủy ban Đạo đức và Cố vấn đồng đẳng (Peer Mentor). Lĩnh vực lâm sàng cô quan tâm bao gồm làm việc với các cá nhân được chẩn đoán rối loạn nhân cách và rối loạn tâm trạng, thông qua Liệu pháp Hành vi Biện chứng (Dialectical Behavior Therapy – DBT). Cô đặc biệt tâm huyết với việc tích hợp các phương pháp tiếp cận dựa trên hiểu biết về sang chấn và dựa trên bằng chứng khoa học, nhằm thúc đẩy quá trình chữa lành cảm xúc và tăng cường khả năng phục hồi tâm lý. Bạn đọc có thể liên hệ với Paige qua email pstabil@jacksonville.edu hoặc thông qua LinkedIn.

Người dịch: Cẩm Thanh

Biên tập: My Vu

Nguồn bài viết: Link

Photo by Vitaly Gariev on Unsplash

Bài viết Thực hành lâm sàng và sáng tạo nội dung: Một ranh giới mới trong phát triển nghề nghiệp của chuyên viên tham vấn hướng nghiệp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Việc chuyển đổi nghề nghiệp ngày càng trở nên phổ biến ở mọi lĩnh vực và giai đoạn của cuộc đời (Akkermans et al., 2024; Mussagulova et al., 2023). Đối với nhiều thân chủ, những sự thay đổi này được thúc đẩy bởi những động lực nội tại, ví dụ như mong muốn có sự linh hoạt hơn, tiềm năng thu nhập cao hơn hoặc những thử thách mới. Một số sự chuyển đổi là tự nguyện; số khác là do hoàn cảnh bắt buộc.

Khi các tổ chức ở nhiều ngành nghề khác nhau áp dụng tự động hóa và các giải pháp nâng cao hiệu suất dựa trên AI, tình trạng mất việc làm đang gia tăng, đặc biệt là ở các vị trí khởi điểm và cấp trung (Leopold, 2025; Murray, 2024). Trong năm 2024, hơn 150.000 công việc trong lĩnh vực công nghệ đã bị cắt giảm tại hơn 500 công ty, và dự kiến xu hướng này sẽ không có dấu hiệu chững lại trong năm 2025 (Corrall et al., 2025). Dù nguyên nhân là do làn sóng sa thải của ngành công nghệ, giáo viên rời bục giảng, người đi làm ở bậc trung cấp quay lại ghế nhà trường để nâng cấp năng lực, hay sinh viên chuyển hướng sang một lĩnh vực mới, rất nhiều người hiện đang đứng trước ngã rẽ sự nghiệp.

Mặc dù mang lại cơ hội, sự chuyển đổi cũng đi kèm với tính bất định, căng thẳng, sự thay đổi về bản sắc cá nhân và những quyết định khó khăn (Coppola & Young, 2022). Dù được lên kế hoạch trước hay bất ngờ xảy đến, những thay đổi này đòi hỏi nhiều hơn là một bản sơ yếu lý lịch được trau chuốt kỹ lưỡng; chúng đòi hỏi sự suy ngẫm, khả năng thích ứng và chiến lược. Các chuyên viên hướng nghiệp có vị thế đặc biệt trong việc dẫn dắt thân chủ vượt qua những thay đổi này với sự rõ ràng và tự tin. Đúc kết từ kinh nghiệm làm việc với người học trưởng thành và những người chuyển đổi nghề nghiệp, bài viết này chia sẻ các chiến lược cốt lõi đã giúp thân chủ lấy lại đà tiến lên trong những thời điểm bấp bênh.

1. Hiểu rõ loại hình chuyển đổi và làm rõ lý do 

Chuyển đổi nghề nghiệp không có một khuôn mẫu chung cho tất cả. Trước khi cung cấp các công cụ hoặc chiến lược, trước tiên hãy xác định loại hình chuyển đổi mà khách hàng đang phải đối mặt. Họ đang đổi ngành, tái gia nhập thị trường lao động hay đang đối mặt với việc bị sa thải? Là tự nguyện hay không tự nguyện? Việc làm rõ điều này giúp bạn nhận diện bối cảnh cảm xúc, điều chỉnh phương pháp tiếp cận và đảm bảo bạn đang có chung góc nhìn với thân chủ. Việc này cũng giúp thân chủ tìm được ngôn từ để diễn đạt những gì họ đang trải qua, giúp giảm bớt sự lo âu và bình thường hóa tính phức tạp của vấn đề.

Khi đã rõ loại hình chuyển đổi, hãy tìm hiểu lý do tại sao thân chủ thực hiện bước chuyển này. Hiểu được động lực của mình sẽ giúp họ xây dựng động lực nội tại, đưa ra các quyết định có chủ đích và giữ được sự vững vàng khi hành trình có vẻ chông chênh. Khuyến khích thân chủ suy ngẫm về những gì họ muốn hướng tới và những gì họ hy vọng sẽ bỏ lại phía sau. Ngay cả trong hoàn cảnh thay đổi bắt buộc, việc biết bản thân muốn gì trong chương tiếp theo của cuộc đời vẫn rất quan trọng. Họ đang tìm kiếm sự đồng nhất hơn về giá trị, công việc ý nghĩa, những thử thách lớn hơn, cơ hội nâng cao kỹ năng, sự linh hoạt hay một môi trường lành mạnh hơn? Một câu trả lời rõ ràng, mang tính cá nhân cho câu hỏi “tại sao” sẽ là mỏ neo để khách hàng có thể bám vào trong những thăng trầm của quá trình chuyển đổi.

2. Củng cố sự tự tin của thân chủ về kinh nghiệm trước đây và kỹ năng chuyển đổi

Sau khi làm rõ lý do, thân chủ có thể bắt đầu xây dựng chiến lược cho bước đi tiếp theo trong sự nghiệp. Thân chủ thường có niềm tin sai lệch rằng chuyển đổi nghề nghiệp đồng nghĩa với “nhấn nút khởi động lại”, yêu cầu họ phải bắt đầu lại từ đầu với một vị trí khởi điểm. Mặc dù điều này có thể đúng trong một vài trường hợp, các nhà tuyển dụng vẫn đánh giá cao kinh nghiệm trước đây, ngay cả khi nó không tương thích trực tiếp. Việc tận dụng các kỹ năng có thể chuyển đổi và chia sẻ chúng một cách tự tin sẽ cải thiện cơ hội giúp thân chủ đạt được vị trí mong muốn.

Khuyến khích thân chủ nhìn lại những kỹ năng họ đã thành thạo trong suốt sự nghiệp của mình. Ví dụ, một giáo viên muốn rời bục giảng rất có thể có kỹ năng giao tiếp xuất sắc, biết cân bằng nhiều mối ưu tiên và có khả năng ứng biến với một kế hoạch mới ngay tức khắc – đây là những lợi thế có giá trị trong nhiều vị trí và ngành nghề. Khi thân chủ nhận ra kỹ năng và giá trị của mình, hãy giúp họ kết nối những yếu tố đó với các bước đi mong muốn tiếp theo. Tư duy mới này tiếp sức mạnh cho thân chủ tự tin trình bày về kinh nghiệm và những thế mạnh có thể chuyển đổi của mình, giúp họ trở nên nổi bật trong một lĩnh vực mới.

3. Thương hiệu Cá nhân và Kỹ năng Kể chuyện (Storytelling) là vô cùng quan trọng

Những thân chủ đang trong giai đoạn chuyển đổi nghề nghiệp sẽ hưởng lợi khi nhìn nhận quá trình tìm việc dưới góc độ marketing, nơi họ là “sản phẩm” và nhà tuyển dụng là “khách hàng”. Các chiến dịch tiếp thị hiệu quả nhất đều kể một câu chuyện hấp dẫn thu hút sự chú ý của khán giả, lay động cảm xúc và để lại ấn tượng. Kỹ năng kể chuyện cho phép thân chủ định hình quá trình chuyển đổi của mình như một giá trị gia tăng đối với nhà tuyển dụng.

Một câu chuyện hấp dẫn có phần mở đầu, thân bài và phần kết; đồng thời bao gồm một hình thức xung đột và cách giải quyết cho nhân vật chính (chính là thân chủ!). Kỹ năng kể chuyện mang lại cơ hội để thân chủ đưa các yếu tố cốt lõi của thương hiệu cá nhân của họ vào đời thực. Hiểu được câu chuyện của chính mình giúp thân chủ làm chủ được câu chuyện đó, thay vì để người khác tự diễn giải. Do đó, hãy khuyên thân chủ suy ngẫm và chuẩn bị một câu chuyện ngắn gọn mô tả những điểm mạnh mà họ có được từ những trải nghiệm trong quá khứ (mở đầu), những gì họ đã làm để chuẩn bị cho vai trò tiếp theo (thân bài) và lý do tại sao họ hào hứng với cơ hội mới này (kết luận). Việc luyện tập kể những câu chuyện này sẽ củng cố sự tự tin và giúp thân chủ thể hiện bản thân một cách nhất quán và chân thực.

4. Tận dụng Vốn Xã hội (Social Capital) để tái định hình sự nghiệp

Khi thương hiệu cá nhân đã được làm rõ và những câu chuyện hấp dẫn đã sẵn sàng, lúc này thân chủ cần xây dựng và tận dụng các mối quan hệ cũng như “tệp khán giả” để mở ra cánh cửa cho chương tiếp theo. Mặc dù xây dựng mạng lưới quan hệ (networking) từ lâu đã là một trong những cách hiệu quả nhất để tìm kiếm cơ hội mới và thăng tiến sự nghiệp (Wolff & Moser, 2009; Campero & Kacperczyk, 2023), nó thậm chí còn mang tính sống còn hơn trong giai đoạn chuyển đổi, đặc biệt là trong một thị trường việc làm cạnh tranh. Thêm vào đó, với sự gia tăng của các hồ sơ ứng tuyển do AI tạo ra, nhà tuyển dụng ngày càng đánh giá cao những kết nối chân thực, minh chứng qua việc xu hướng hội chợ việc làm trực tiếp và sự gắn kết dựa trên các mối quan hệ đang quay trở lại mạnh mẽ hơn (Gary, 2025).

Hãy khuyến khích thân chủ dành ít nhất 50% thời gian tìm việc cho việc networking, dù là qua các buổi cà phê trò chuyện, hội nghị hay trên LinkedIn. Chuyển trọng tâm từ “số lượng” sang “có chủ đích” bằng cách giúp thân chủ thiết lập các mục tiêu khả thi gắn liền với động lực cá nhân của họ, nằm trong (hoặc vượt ra một chút) vùng an toàn của họ. Một vài ví dụ bao gồm việc xác định các vị trí mà họ có thể mang lại giá trị, xây dựng mối quan hệ ở các tổ chức trọng điểm, hoặc thu thập những thông tin chuyên sâu phù hợp với động lực và câu chuyện sự nghiệp của họ.

Hãy bắt đầu với những mục tiêu nhỏ, cụ thể, chẳng hạn như gửi ba email tiếp cận hoặc lời mời LinkedIn mỗi tuần, hoặc xác định và tham dự một hội thảo trực tuyến hay buổi gặp mặt chuyên môn mỗi tháng để tìm hiểu các xu hướng hiện tại và tạo ra ít nhất một kết nối chuyên môn mới. Những bước đi có chủ đích này cho phép thân chủ tạo đà và duy trì động lực mà không cảm thấy bị ngợp. Đối với những thân chủ e ngại việc kết nối, hãy coi networking như một bài tập về sự tò mò và tìm hiểu thực tế. Đặt những câu hỏi sâu sắc và chủ động lắng nghe có thể mang lại những hiểu biết quý giá, những ấn tượng mạnh mẽ và duy trì đà tiến vững chắc hướng tới mục tiêu nghề nghiệp của họ.

Từ Ngã rẽ đến Sự tự tin

Khi bản chất công việc tiếp tục được phát triển và thúc đẩy bởi những tiến bộ nhanh chóng của AI và tự động hóa dẫn đến việc vừa thay thế vừa tạo ra việc làm (Leopold, 2025), quá trình chuyển đổi và tái định hướng sự nghiệp đang dần không còn là ngoại lệ và trở thành một thực tế diễn ra suốt đời. Sự dịch chuyển này đặt ra thách thức cho các chuyên viên hướng nghiệp: phải vượt khỏi những hỗ trợ thụ động, mang tính giao dịch đơn thuần để nắm bắt một phương pháp tiếp cận chủ động, lấy con người làm trung tâm trong phát triển sự nghiệp. Việc đồng hành cùng thân chủ tại những ngã rẽ sự nghiệp này không chỉ là giúp họ có được một công việc, mà còn là đồng hành để họ đưa ra những quyết định sáng suốt, phù hợp với hệ giá trị khi phải đối mặt với sự bất định. Khi thân chủ được các chuyên viên hướng nghiệp hướng dẫn để suy ngẫm sâu sắc, giao tiếp rõ ràng và kết nối có chủ đích, họ được định vị không chỉ để chuyển đổi mà còn để chuyển mình và vươn lên mạnh mẽ.

Tham khảo 

Akkermans, J., da Motta Veiga, S. P., Hirschi, A., & Marciniak, J. (2024). Career transitions across the lifespan: A review and research agenda. Journal of Vocational Behavior, 148, Article 103957. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2023.103957 

Campero, S., & Kacperczyk, A. (2023). Network referrals and self-presentation in the high-tech labor market. Organization Science, 35(4), 1342-1362. https://doi.org/10.1287/orsc.2022.16674 

Coppola, P. J., & Young, A. F. (2022). Making the difficult career transition: Writing the next chapter during the great resignation or in the future. Frontiers in Psychology, 13:905813. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.905813 

Corrall, C., Stringer, A., & Park, K. (2025, July 16). A comprehensive list of 2025 tech layoffs. TechCrunch. https://techcrunch.com/2025/07/16/tech-layoffs-2025-list/

Gray, K. (2025, March 10). Employers, students favor in-person career fairs. National Association of Colleges and Employers (NACE). https://www.naceweb.org/career-development/trends-and-predictions/employers-students-favor-in-person-career-fairs/

Leopold, T. (2025, April 30). How AI is reshaping the career ladder, and other trends in jobs and skills on Labour Day. World Economic Forum. https://www.weforum.org/stories/2025/04/ai-jobs-international-workers-day/

Murray, S. (2024, August 20). The impact of automation on corporate decision‑making. Knowledge at Wharton. https://knowledge.wharton.upenn.edu/article/the-impact-of-automation-on-corporate-decision-making/

Mussagulova, A., Chng, S., Goh, Z. A. G., Tang, C. J., & Jayasekara, D. N. (2023). When is a career transition successful? A systematic literature review and outlook (1980-2022). Frontiers in Psychology, 14, 1141202. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1141202

Wolff, H., & Moser, K. (2009). Effects of networking on career success: A longitudinal study. Journal of Applied Psychology, 94(1), 196–206. https://doi.org/10.1037/a0013350

Thông tin tác giả

Gaeun (Gwenn) Seo, Ph.D., là Giám đốc Phát triển Nghề nghiệp cho học viên cao học và Chuyên gia Học thuật (Giảng viên không biên chế) thuộc Văn phòng Phó Hiệu trưởng phụ trách Giáo dục cao học & Sau Tiến sĩ và Trung tâm Nghề nghiệp tại Georgia Tech. Từ năm 2023, cô đã dẫn dắt Đội ngũ Phát triển Nghề nghiệp Sau đại học, đồng thời lãnh đạo và hỗ trợ chiến lược cho Chương trình Thực tập cho sinh viên cao học. Trước khi gia nhập Georgia Tech, Seo đã làm việc tại Đại học Princeton, Weill Cornell Medicine, Đại học Cornell và Đại học Illinois tại Urbana-Champaign, nơi cô hỗ trợ phát triển nghề nghiệp và chuyên môn cho sinh viên cao học cũng như sinh viên quốc tế. Nghiên cứu và các bài báo của cô tập trung vào việc hỗ trợ sinh viên cao học ra quyết định nghề nghiệp, nâng cao năng lực nghề nghiệp, cũng như phát triển và nâng cấp kỹ năng lãnh đạo. Hiện cô là Biên tập viên Chuyên mục của Career Convergence. Seo nhận bằng Tiến sĩ về Chính sách Giáo dục, Tổ chức & Lãnh đạo (chuyên ngành: Phát triển Nguồn Nhân lực) tại Đại học Illinois ở Urbana–Champaign cùng bằng Thạc sĩ và Cử nhân Quản trị Văn phòng Quốc tế tại Đại học Nữ sinh Ewha ở Hàn Quốc. Có thể liên hệ với cô qua email gwenn.seo@gatech.edu.

Megan R. Elrath là Quản lý Dịch vụ Nghề nghiệp Trực tuyến tại Trung tâm Nghề nghiệp và Trường Học tập Trọn đời Georgia Tech, làm việc với các sinh viên Thạc sĩ Khoa học trực tuyến (OMS) và học viên trong ngành giáo dục trong quá trình họ khởi đầu sự nghiệp, chuẩn bị chuyển đổi nghề nghiệp và/hoặc thăng tiến lên các vị trí lãnh đạo. Megan là Chuyên gia Khai vấn Nghề nghiệp Chuyên nghiệp và Tư vấn viết Sơ yếu lý lịch Chuyên nghiệp được Chứng nhận, với chuyên môn tư vấn cho người đi làm ở mọi giai đoạn trong sự nghiệp của họ. Với hơn 15 năm kinh nghiệm trong các dịch vụ nghề nghiệp, Megan đã cung cấp dịch vụ khai vấn nghề nghiệp cho sinh viên tại Đại học Drexel và Đại học Georgia, đồng thời làm việc với tư cách là người viết sơ yếu lý lịch hợp đồng cho một số công ty tư vấn nghề nghiệp. Cô có bằng Thạc sĩ Giáo dục về Dịch vụ Tâm lý học từ Đại học Pennsylvania và Cử nhân ngành Tâm lý học từ TCU. Megan thích nướng bánh, đọc sách, tập thể dục và xem lại chương trình truyền hình giải trí yêu thích của cô, The Office. Có thể liên hệ với cô qua email melrath3@gatech.edu.

Người dịch: My Vu

Biên tập: Cẩm Thanh

Nguồn bài viết: Link

Photo by Vitaly Gariev on Unsplash

Bài viết Ngã rẽ sự nghiệp: Hướng dẫn thân chủ vượt qua giai đoạn chuyển đổi và tái định hướng sự nghiệp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.