• Tuổi: 23
• Giới tính: Nữ
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 2 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Cử nhân Quan hệ công chúng chuyên nghiệp
• Số giờ làm hằng tuần: 40 giờ/tuần
• Loại hình & quy mô công ty: Tập đoàn (>1000 nhân viên)

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Trách nhiệm chính ở công việc hiện tại là làm việc và duy trì mối quan hệ với các cơ quan nhà nước liên quan đến hoạt động phát triển bền vững và kinh doanh của doanh nghiệp.

Các công việc cụ thể bao gồm tiếp nhận và xử lý công văn từ cơ quan nhà nước, đón tiếp và hỗ trợ khách mời là đại diện cơ quan nhà nước tại các sự kiện của công ty, đồng thời triển khai các hoạt động duy trì mối quan hệ như trao đổi thông tin, thăm hỏi và tri ân vào các dịp lễ, Tết, tham gia các sự kiện liên quan.

Giá trị công việc mang lại là góp phần duy trì mối quan hệ hợp tác tích cực giữa công ty và các cơ quan nhà nước, hỗ trợ quá trình phối hợp, trao đổi thông tin giữa hai bên. Qua đó, công việc góp phần tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp triển khai các hoạt động phát triển bền vững và kinh doanh, đồng thời bảo đảm việc tương tác với các cơ quan nhà nước được thực hiện kịp thời và phù hợp.

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Từ khi tốt nghiệp cấp 3, tôi đã mong muốn làm những công việc mang tính đóng góp cho cộng đồng. Khi học đại học, qua việc tiếp xúc với các doanh nghiệp xã hội và bộ môn CSR tại trường, tôi có hứng thú với các hoạt động cộng đồng nên ứng tuyển thực tập tại phòng Phát triển bền vững. Tuy nhiên, vị trí thực tập thực tế thuộc team Đối ngoại.

Trong 6 tháng thực tập, tôi có cơ hội làm việc với cả team Đối ngoại và team Dự án Phát triển bền vững, từ đó càng mong muốn được làm việc tại team Dự án. Sau kỳ thực tập, tôi ứng tuyển chính thức vào vị trí Đối ngoại do công ty chưa có vị trí trống cho team Dự án, với mong muốn tiếp tục làm việc tại phòng ban và luân chuyển về lại khi có cơ hội.

Hiện tại, tôi vẫn làm ở vị trí Đối ngoại và nếu được chọn lại, tôi vẫn sẽ tiếp tục con đường này, vì công việc giúp tôi hiểu thêm về các khía cạnh chính sách, chính trị của cơ quan nhà nước liên quan đến phát triển bền vững — một lĩnh vực trước đây tôi chưa tìm hiểu sâu.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Điều tôi thích nhất ở công việc hiện tại là có cơ hội tiếp xúc với nhiều lãnh đạo cấp cao trong công ty và các cơ quan nhà nước, đồng thời sớm tiếp cận những chính sách liên quan đến lĩnh vực phát triển bền vững. Tôi cũng có cơ hội học hỏi từ nhiều người giỏi, giàu kiến thức, kinh nghiệm và kỹ năng. Đặc biệt, tôi cảm thấy ý nghĩa khi được làm việc tại một tập đoàn quan tâm và nỗ lực hành động vì mục tiêu phát triển bền vững.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Điều tôi không thích nhất là có quá nhiều công văn cần xử lý gấp, cùng với việc phải tham gia vào hầu hết các sự kiện có sự góp mặt của cơ quan nhà nước, khiến khối lượng công việc đôi khi trở nên quá tải. Bên cạnh đó, công việc thường phát sinh nhiều việc đột xuất và đôi khi phải làm cả cuối tuần, nên khá khó để chủ động sắp xếp thời gian và cân bằng giữa công việc với cuộc sống cá nhân.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Kỹ năng quan sát và tự học: Chủ động học hỏi từ cách làm và kinh nghiệm thực tế của đồng nghiệp.

Kỹ năng đặt câu hỏi: Nêu rõ bối cảnh, những gì mình đã thử làm và khó khăn đang gặp phải để được hướng dẫn phù hợp.

Khả năng thích nghi: Học cách làm việc với những người khác tính cách và thích nghi với môi trường không như mong đợi, vì môi trường nào cũng có mặt tích cực và hạn chế.

Để thăng tiến: Tiếp tục trau dồi những kỹ năng trên, đặc biệt là khả năng tự học, chủ động tìm cách giải quyết vấn đề và thích nghi với hoàn cảnh khác nhau.

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Thường không có hiểu lầm, mà người khác chỉ băn khoăn về việc Đối ngoại với đối tượng nào, vì ở các công ty khác, thường sẽ để là Quan hệ chính phủ.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Công việc này có thể giúp em tự nuôi bản thân khi vừa ra trường.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Giữ tư duy cầu tiến (Growth Mindset): Luôn tập trung tìm giải pháp thay vì chỉ chú ý đến vấn đề.

Rèn luyện kỹ năng quan sát: Quan sát cách làm việc của đồng nghiệp để hiểu đối tác, nắm bắt cách hành xử và ứng xử phù hợp, từ đó mang lại lợi ích tốt nhất cho công ty.

Chủ động học hỏi: Bắt đầu từ việc quan sát kỹ những công việc xung quanh và dần hình thành cách làm việc cho bản thân.

Tìm hiểu thêm về nghề: Đọc sách về Quan hệ công chúng, Quan hệ chính phủ và tham gia các hoạt động Đoàn, Đảng để hiểu rõ hơn về cách làm việc của các cơ quan nhà nước.

Bài viết Nhân viên đối ngoại đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 26 
• Giới tính: Nữ 
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 2 năm 
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Cử nhân Luật, chuyên ngành Luật Quốc tế 
• Các chứng chỉ chuyên môn: Chứng chỉ Pháp chế doanh nghiệp 
• Số giờ làm hằng tuần: 44 giờ/ tuần 
• Loại hình & quy mô công ty: Công ty Cổ phần, quy mô 15000 nhân viên

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Trách nhiệm chính của tôi ở công việc hiện tại là: 

• Soạn thảo, rà soát pháp lý hợp đồng, các thỏa thuận, biên bản ghi nhớ, văn bản lưu hành nội bộ doanh nghiệp,… 
• Tư vấn pháp lý cho doanh nghiệp: tư vấn cho lãnh đạo, các phòng ban về các quy định pháp luật liên quan đến hoạt động kinh doanh, hợp đồng, thuế, lao động,… 
• Xử lý tranh chấp, khiếu nại cho doanh nghiệp. 
• Thực hiện các thủ tục hành chính với cơ quan nhà nước: đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp, đăng ký nhãn hiệu, giấy phép quảng cáo, PCCC,… 
• Giám sát quá trình tuân thủ quy định pháp luật và quy định, quy trình, quy chế của công ty. 
• Làm việc với cơ quan nhà nước: Chuẩn bị hồ sơ, giấy tờ để xin giấy phép, báo cáo, hoặc khi có thanh tra kiểm tra. 
• Xây dựng quy trình nội bộ. 
• Lưu trữ hồ sơ, tài liệu mật. 

Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan: 

• Đảm bảo doanh nghiệp kinh doanh và thực hiện các hoạt động kinh doanh theo đúng quy định pháp luật. 
• Nhận diện, đánh giá và xử lý sớm các nguy cơ vi phạm pháp luật trong hoạt động kinh doanh. 
• Hạn chế thiệt hại tài chính: Tránh các khoản phạt, bồi thường, kiện tụng do sai phạm pháp lý. 
• Hạn chế tranh chấp: Soát xét hợp đồng, văn bản, tài liệu,… để tránh rủi ro kiện tụng sau này.

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Tôi đến với ngành này vì cảm thấy lĩnh vực pháp lý có nhiều điều thú vị và cơ hội phát triển lâu dài. Với người mới vào nghề, chưa có kinh nghiệm, mức lương khởi điểm khoảng 8–10 triệu đồng/tháng. Khi tích lũy đủ kinh nghiệm, tôi có thể phát triển theo nhiều hướng như trở thành giám đốc pháp chế, cố vấn pháp lý, tham gia trở thành thành viên ban điều hành doanh nghiệp hoặc chuyển sang lĩnh vực quản trị doanh nghiệp. Ngoài ra, tôi cũng có thể hướng đến việc mở công ty luật chuyên tư vấn cho doanh nghiệp.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Điều tôi thích nhất ở công việc này là công việc có nhiều thách thức, đòi hỏi khả năng tư duy, phân tích cao và tìm cách áp dụng quy định pháp luật sao cho phù hợp với thực tế. 

Bên cạnh đó, công việc cũng cho tôi cơ hội tiếp xúc với lãnh đạo, cơ quan nhà nước và nhiều phòng ban chuyên môn khác nhau, từ đó học hỏi thêm kiến thức và kinh nghiệm. 

Tôi cũng thấy đây là công việc có thu nhập tương đối ổn định và nhiều cơ hội phát triển lâu dài nếu mình có đủ năng lực và kinh nghiệm.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Điều tôi không thích lắm ở công việc này là cần nhiều thời gian và sự kiên nhẫn để tích lũy kiến thức, kinh nghiệm và phát triển lâu dài với nghề. 

Ngoài ra, vì phải làm việc với nhiều phòng ban và con người khác nhau nên đôi khi cũng khó tránh khỏi những bất đồng.

Đặc biệt, bộ phận Pháp chế có trách nhiệm đảm bảo các hoạt động của doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, trong khi các phòng ban khác thường có những mục tiêu riêng. Vì vậy, đôi lúc tôi phải góp ý hoặc ngăn chặn những việc chưa phù hợp với quy định, dù điều đó có thể khiến người khác không vui hoặc ảnh hưởng đến mối quan hệ trong công việc.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Để hoàn thành tốt công việc này, các em cần lưu ý trau dồi như gợi ý sau:

• Kiến thức chuyên môn bắt buộc phải vững: Hiểu rõ các lĩnh vực liên quan nhiều đến doanh nghiệp như luật doanh nghiệp, luật thương mại, luật đầu tư, luật sở hữu trí tuệ, các văn bản pháp luật liên quan đến thuế,…
• Tư duy pháp lý và đánh giá rủi ro tốt: Đọc – hiểu – phân tích – áp dụng luật đúng, linh hoạt vào thực tiễn. Sớm nhận diện được rủi ro trước khi nó xảy ra (hay còn gọi là “tầm nhìn”), phòng ngừa tốt rủi ro pháp lý.
• Xác định đúng trọng tâm vấn đề, đặt đúng câu hỏi để làm rõ vấn đề và tìm hướng xử lý tối ưu.
• Đọc và nghiên cứu nhiều những vấn đề học thuật khô khan, vì pháp luật là những nguyên tắc chung đối với từng lĩnh vực cụ thể. Phải có khả năng đọc sâu, hiểu đúng. 
• Thường xuyên cập nhật các văn bản pháp luật sửa đổi, bổ sung, mới ban hành; bắt buộc ghi nhớ và áp dụng đúng những nguyên tắc cơ bản trong việc vận dụng quy định pháp luật. 

Với mục tiêu thăng tiến trong công việc, các em sẽ cần bồi dưỡng thêm:

• Kiến thức pháp lý chuyên sâu và liên ngành một số mảng: Luật doanh nghiệp – thương mại – đầu tư, đọc và rà soát tốt rủi ro ở những hợp đồng phức tạp, biết nhiều về chính các ngành mà công ty đang kinh doanh. Phải nắm vững cả kiến thức về tài chính và thuế vì rủi ro pháp lý thường liên quan đến lợi nhuận, thuế, dòng tiền,… 
• Kinh nghiệm, trải nghiệm thực tế phải nhiều để tăng khả năng quản lý rủi ro. Biết đánh giá rủi ro ở cấp độ chiến lược chứ không chỉ là những rủi ro pháp lý nhỏ lẻ. Từ đó, có thể đưa ra giải pháp hợp pháp, khả thi và phù hợp với mục tiêu kinh doanh. 
• Không ngại chịu trách nhiệm với đề xuất của mình. 
• Có chứng chỉ Luật sư hoặc Thạc sĩ Luật, văn bằng 2 liên quan là một lợi thế. Chuyên viên pháp chế thì không bắt buộc phải có các chứng chỉ này, nhưng muốn thăng tiến trở thành Trưởng phòng pháp chế, Giám đốc pháp chế, Cố vấn pháp lý thì cần phải có. 
• Cần giỏi ngoại ngữ: tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Pháp,… vì các doanh nghiệp lớn thường hợp tác hoặc mở rộng kinh doanh với nước ngoài, giỏi ngoại ngữ để đọc hiểu các thoả thuận và để có thể nghiên cứu được pháp luật nước của đối tác. 
• Khả năng nghiên cứu pháp luật quốc tế. 
• Khả năng giao tiếp để mở rộng mạng lưới chuyên nghiệp.

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Pháp chế chỉ cần biết luật là đủ

Thực chất hiểu biết luật là chưa đủ mà phải biết vận dụng trong từng hợp đồng, từng tình huống cụ thể. Ngoài ra, chuyên viên pháp chế phải hiểu về sản phẩm, dịch vụ của công ty, phải hiểu về cách kinh doanh của công ty, phải có “tầm nhìn” và tư duy nhạy bén để vừa tránh được rủi ro vừa giúp công ty kinh doanh có lợi nhuận. 

Pháp chế là lách luật cho riêng doanh nghiệp

Thực chất, chuyên viên pháp chế sẽ vận dụng vốn hiểu biết của mình cũng như liên tục cập nhật luật pháp để giúp tạo điều kiện thuận lợi cho công ty kinh doanh có lợi nhuận mà không vi phạm pháp luật. 

Pháp chế chỉ hướng doanh nghiệp làm đúng pháp luật là xong

Thực tế không đơn giản như vậy, pháp luật Việt Nam luôn thay đổi và không phải lúc nào cũng có quy định chi tiết cho từng vấn đề. Cần phải nắm nguyên tắc áp dụng pháp luật để áp dụng đúng và cũng cần hiểu về doanh nghiệp để khi áp dụng luật không gây cản trở cho hoạt động kinh doanh sinh lời của công ty.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Công việc này có thể tự nuôi sống bản thân khi mới ra trường nếu có định hướng đúng và chịu khó học hỏi ngay từ đầu.

Hãy cố gắng học tốt kiến thức chuyên ngành ngay từ khi vào đại học, đồng thời tích cực tham gia các hoạt động đoàn hội để rèn luyện kỹ năng cần thiết. Đến năm 3, năm 4, nên tìm cơ hội thực tập tại công ty luật hoặc doanh nghiệp để tích lũy kinh nghiệm thực tế. Bên cạnh đó, đừng quên trau dồi ngoại ngữ để tự tin tìm việc sau khi tốt nghiệp và có mức thu nhập đủ trang trải cuộc sống.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Mức lương và chi phí đầu tư cho nghề

Mức lương của chuyên viên pháp chế thường dao động từ 8 – 20 triệu đồng/tháng, tùy vào quy mô doanh nghiệp và năng lực của chuyên viên; mức phổ biến khoảng 8 – 15 triệu đồng/ tháng.

Nếu muốn phát triển lâu dài và có cơ hội thăng tiến, bạn có thể cân nhắc học thêm để trở thành luật sư hoặc học lên Thạc sĩ Luật. Lộ trình này đòi hỏi nhiều thời gian và chi phí: khoảng 4 năm học cử nhân, sau đó có thể mất thêm 2 – 3 năm để học các chương trình chuyên môn.

Chi phí tham khảo:

– Học phí đào tạo luật sư: khoảng 30 – 40 triệu đồng.

– Học phí Thạc sĩ Luật: khoảng 80 – 100 triệu đồng.

Các khoản chi phí này có thể tăng theo từng năm.

Những điều cần cân nhắc trước khi chọn ngành Luật

Ngành Luật đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc về thời gian, tiền bạc và công sức. Trong khi đó, hiện nay có nhiều trường đại học đào tạo ngành này, vì vậy người học cần cân nhắc khả năng cạnh tranh trên thị trường lao động.

Luật không phải là lựa chọn sai, nhưng bạn không nên chọn ngành chỉ theo cảm tính hoặc vì nghĩ rằng học Luật sẽ dễ kiếm tiền. Nếu chưa hiểu rõ bản thân có phù hợp với ngành hay không, chưa có định hướng phát triển và chưa sẵn sàng đầu tư lâu dài, bạn có thể mất 4 – 7 năm học tập nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc tìm một vị trí phù hợp.

Trước khi quyết định, hãy cân nhắc kỹ các yếu tố: kinh tế gia đình, thời gian, năng lực bản thân và định hướng.

Nếu đã tìm hiểu kỹ, hiểu rõ những thử thách mà vẫn muốn theo đuổi, đồng thời có khả năng học hỏi, tư duy tốt, yêu thích đọc và viết, có năng lực ngoại ngữ và nghiên cứu tài liệu, bạn có thể cân nhắc học Luật tại Việt Nam hoặc tìm kiếm cơ hội học bổng du học. Điều kiện kinh tế gia đình cũng là yếu tố cần tính đến, đặc biệt nếu bạn không muốn chịu áp lực phải kiếm tiền ngay sau khi tốt nghiệp.

Cơ hội phát triển và thu nhập trong tương lai

Trong các doanh nghiệp tại Việt Nam, mức lương tham khảo cho một số vị trí có kinh nghiệm như sau:

– Trưởng phòng Pháp chế: khoảng 25 – 40 triệu đồng/ tháng.

– Giám đốc Pháp chế hoặc Cố vấn pháp lý: khoảng 40 – 100 triệu đồng/ tháng.

Mức thu nhập thực tế phụ thuộc vào quy mô doanh nghiệp và năng lực của từng người.

Đối với con đường luật sư quốc tế, thu nhập có thể cao hơn, nhưng quá trình học tập và lấy chứng chỉ hành nghề cũng có những yêu cầu riêng. Chẳng hạn, tại Mỹ, Canada và Úc, lộ trình đào tạo luật sư có thể khác với Việt Nam. Ở Mỹ, một con đường phổ biến là hoàn thành bằng cử nhân trước, sau đó học chương trình Juris Doctor (JD) thường kéo dài 3 năm, rồi đáp ứng các yêu cầu cấp phép hành nghề của từng bang hoặc khu vực tài phán. Vì vậy, nếu muốn theo đuổi con đường này, bạn cần tìm hiểu kỹ điều kiện học tập và hành nghề tại quốc gia mình hướng đến.

Dù học Luật ở Việt Nam hay nước ngoài, để đạt được vị trí tốt và thu nhập cao, bạn đều cần quá trình học tập, làm việc và tích lũy kinh nghiệm lâu dài. Con đường này có nhiều thử thách, nhưng sự kiên trì và nỗ lực có thể giúp bạn từng bước đạt được mục tiêu.

Nếu đã quyết định học Cử nhân Luật tại Việt Nam, bạn có thể tham khảo một số trường sau:

Khu vực miền Nam:Trường Đại học Luật TP.HCM, Trường Đại học Kinh tế – Luật, ĐHQG TP.HCM.

Khu vực miền Bắc:Trường Đại học Luật Hà Nội.

Đây là những lựa chọn bạn có thể tìm hiểu thêm về chương trình đào tạo, học phí và cơ hội nghề nghiệp trước khi quyết định.

Chúc bạn có được quyết định phù hợp và có đủ niềm tin, động lực, ý chí, nỗ lực để đạt được kết quả tốt đẹp.

Bài viết Chuyên viên pháp chế đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 30 tuổi
• Giới tính: Nam
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 5 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Cử nhân Quản trị kinh doanh; Cử nhân Tâm lý học
• Số giờ làm hằng tuần: 20 giờ/tuần
• Loại hình & quy mô công ty: Công ty xuất bản, quy mô dưới 20 người

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Trách nhiệm chính của tôi trong công việc hiện tại bao gồm:

• Phỏng vấn tác giả
• Viết bản thảo

Giá trị mà công việc này mang lại:

• Đối với tác giả: Giúp các chuyên gia đúc kết tri thức và trải nghiệm thực tế thành những cuốn sách hoàn chỉnh
• Đối với độc giả: Mang đến những cuốn sách giàu giá trị, hữu ích và truyền cảm hứng
• Đối với công ty: Tạo ra những sản phẩm chất lượng cho hoạt động kinh doanh

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Tôi bắt đầu vào nghề với công việc tự do (freelancer), viết báo và viết nội dung cho các trang web. Sau đó, tôi bắt đầu nhận các dự án dịch sách từ tiếng Anh sang tiếng Việt, rồi tiếp tục nhận các dự án biên tập sách.

Kế đến, tôi bắt đầu nhận các dự án chấp bút. Một khách hàng của tôi khi đó nhận thấy công việc này có thể sinh lời nên đã mở công ty và mời tôi về cộng tác, đảm nhận vị trí chấp bút cho các tác giả.

Vì sao chọn con đường này? Từ hồi sinh viên tôi muốn kiếm thêm thu nhập nên tìm kiếm các công việc viết lách. Tôi chọn viết lách vì cảm thấy công việc này dễ với tôi, có thể làm tự do, không ảnh hưởng tới việc học cũng như các việc khác. Rồi sau đó tốt nghiệp, tôi đi làm văn phòng thấy không phù hợp, thế nên cứ bám trụ với nghề và phát triển.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Điều tôi yêu thích nhất ở công việc của mình là cơ hội được học hỏi và hoàn thiện bản thân qua mỗi dự án.

Các dự án giúp tôi không ngừng trau dồi kỹ năng viết và mở rộng tư duy.

Đặc biệt, việc được làm việc trực tiếp với các chuyên gia và doanh nhân thành công để tôi có cơ hội được học và phát triển.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Điều tôi không thích nhất là sự không ổn định của công việc.

Bên cạnh đó, công việc đem lại thu nhập không cao.

Cuối cùng, sự không được công nhận khi làm công việc người chấp bút.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Các em có thể cân nhắc tập trung rèn luyện và hoàn thiện bản thân ở những khía cạnh sau:

• Về kiến thức: Chủ động mở rộng kho tàng tri thức ở đa dạng các lĩnh vực để gia tăng góc nhìn.
• Về kỹ năng: Mài sắc tư duy hệ thống, lập luận logic và đặc biệt là nâng cao kỹ năng viết.
• Về thái độ: Biết hạ thấp cái tôi của mình.

Đặc biệt, nếu muốn bứt phá và thăng tiến xa hơn trên con đường sự nghiệp, các em nhất định phải chủ động xây dựng mạng lưới kết nối chuyên nghiệp và định hình thương hiệu cá nhân.

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Không nhiều người biết về công việc này.  Vì nghề này không quá phổ biến và mọi người không nghĩ rằng có thể thuê người khác viết sách cho mình.

Chỉ cần văn hay chữ tốt là làm được. Tuy nhiên điều này không chính xác. Vì viết tốt cần thêm tư duy hệ thống và logic để đảm bảo thông điệp không xuyên suốt, văn phong không nhất quán, tránh câu trước đá câu sau, chương trước có thể mâu thuẫn với chương sau.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Nghề này không phổ biến, khó để kiếm dự án và viết sách thì không dễ. Thêm vào đó, người chấp bút (ghost writer) ở Việt Nam không được công khai như ở Mĩ nên khó xây dựng danh tiếng. Vì vậy, công việc này không giúp tự nuôi bản thân khi mới ra trường, mà có thể cân nhắc như một công việc tay trái.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Nếu em yêu thích công việc viết lách, có thể học hỏi và mở rộng tư duy viết, có thể cân nhắc làm công việc này như một công việc tay trái.

Bài viết Người chấp bút – Ghost Writer đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 32 tuổi
• Giới tính: Nam
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 9 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Trung cấp Nấu ăn – Trường Trung cấp Du lịch & Khách sạn
• Các chứng chỉ chuyên môn: Chứng chỉ An toàn vệ sinh thực phẩm, Chứng chỉ Quản lý bếp chuyên nghiệp
• Số giờ làm hằng tuần: 50 – 55 giờ
• Loại hình & quy mô công ty: Nhà hàng tư nhân quy mô vừa (30 nhân viên)

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Hiện tại, tôi là bếp chính (Chef de Partie) phụ trách món Âu tại nhà hàng. Nhiệm vụ chính của tôi bao gồm:

• Chuẩn bị nguyên liệu, nấu các món ăn theo thực đơn
• Kiểm soát chất lượng món ăn, đảm bảo trình bày đúng tiêu chuẩn
• Hướng dẫn các phụ bếp mới
• Lên kế hoạch đặt hàng, kiểm tra tồn kho nguyên liệu
• Làm việc với bộ phận phục vụ để phối hợp nhịp nhàng trong giờ cao điểm.

Công việc này mang lại giá trị lớn cho nhà hàng, bởi món ăn là linh hồn của trải nghiệm khách hàng. Một món ăn ngon, được phục vụ đúng lúc và chu đáo sẽ làm khách hài lòng, muốn quay lại và giới thiệu thêm nhiều khách mới.

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Ngay từ bé, tôi đã thích nấu nướng, hay xắn tay phụ mẹ chuyện bếp núc và tò mò về cách phối hợp nguyên liệu. Tuy nhiên, thời điểm thi đại học, tôi đã chọn một ngành khác theo lời khuyên của gia đình. Sau một năm học, tôi nhận ra mình không thích ngành đang học, nên quyết định nghỉ học và đăng ký học nghề bếp.

Ban đầu, gia đình phản đối vì nghĩ nghề đầu bếp vất vả, thu nhập thấp. Nhưng tôi vẫn kiên trì theo đuổi. Trong quá trình học nghề, tôi có cơ hội thực tập tại một khách sạn 4 sao – nơi giúp tôi hiểu rằng nấu ăn không chỉ là làm ra món ăn, mà còn là nghệ thuật sáng tạo và niềm vui mang đến cho người khác.

Nếu được chọn lại, tôi vẫn chọn nghề này bởi vì được nhìn thấy khách hàng mỉm cười khi ăn món mình nấu là cảm giác không gì thay thế được.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Điều tôi thích nhất ở công việc này chính là sự sáng tạo và niềm vui khi thấy khách hàng hài lòng. Mỗi món ăn là một “tác phẩm nhỏ” mà tôi có thể tự do thử nghiệm hương vị mới, cách trình bày khác lạ, và nhìn thấy thành quả ngay lập tức.

Ngoài ra, tôi cũng yêu thích môi trường bếp vì mọi người đoàn kết, hỗ trợ nhau như một đội bóng. Đặc biệt khi vào giờ cao điểm, càng yêu cầu sự nhịp nhàng, chính xác, và tin tưởng đồng đội từ tất cả mọi người.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Điều tôi không thích ở công việc này chính là giờ làm việc dài và áp lực cao. Vào những dịp lễ hoặc cuối tuần, các đầu bếp hầu như không được nghỉ.

Bên cạnh đó, môi trường bếp nóng, ồn, dễ bị bỏng hoặc đứt tay nếu không cẩn thận.

Tuy nhiên, tôi cho rằng đó là “một phần của nghề”. Nếu thực sự muốn theo đuổi nghề bếp, phải thật sự đam mê và kiên nhẫn.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Một người đầu bếp giỏi cần hội tụ 3 yếu tố:

• Kiến thức: Nắm vững kỹ thuật nấu ăn, cách phối hợp nguyên liệu, dinh dưỡng và vệ sinh an toàn thực phẩm.
• Kỹ năng: Cắt tỉa, nấu đúng thời gian, kiểm soát lửa, làm việc nhóm, giao tiếp và tổ chức công việc.
• Thái độ: Kiên trì, chịu khó, cẩn thận, và luôn học hỏi.

Để thăng tiến lên Bếp phó hoặc Bếp trưởng, người đầu bếp cần học thêm về quản lý nhân sự, quản lý chi phí, và sáng tạo thực đơn.

Các bạn trẻ có thể bắt đầu tự học qua YouTube của Chef Gordon Ramsay hoặc kênh Esheep Kitchen, và nên đi thực tập sớm để “vỡ nghề”.

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Nhiều người nghĩ làm đầu bếp chỉ là “đứng nấu ăn cả ngày” nhưng thật ra nghề này đòi hỏi tư duy tổ chức, quản lý thời gian và kỹ năng sáng tạo rất cao.

Cũng có người nghĩ nghề đầu bếp chỉ dành cho nam vì vất vả, nhưng thực tế có nhiều đầu bếp nữ rất tài năng và tinh tế, thậm chí còn có lợi thế lớn trong các món cần sự tỉ mỉ.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Nếu chịu khó làm việc, người mới ra nghề có thể tự trang trải cuộc sống sau 3–6 tháng. Ban đầu thu nhập chưa cao (khoảng 7–9 triệu/tháng), nhưng có thể tăng nhanh nếu có kỹ năng và tinh thần cầu tiến.

Bếp là nơi công bằng, ai giỏi hơn, chăm chỉ hơn, sẽ được thấy kết quả rõ ràng nhất.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Nếu em thật sự yêu thích nấu ăn, hãy bắt đầu ngay. Nghề này không cần học quá giỏi lý thuyết, mà cần đam mê, tinh thần học hỏi và kỷ luật cao.

Hãy tìm hiểu kỹ xem mình có chịu được cường độ làm việc cao, và đừng sợ khởi đầu từ vị trí thấp nhất. 

Các em cũng có thể xem thêm từ các kênh sau:

• Xem các chương trình như MasterChef để hiểu về nghề
• Tham gia thực tập tại nhà hàng nhỏ để làm quen môi trường thực tế
• Đọc cuốn Kitchen Confidential của Anthony Bourdain – “sách gối đầu giường của dân bếp”

Nếu bền bỉ và luôn giữ lửa nghề, em sẽ thấy mỗi món ăn mình làm ra đều mang một câu chuyện và niềm vui riêng.

Bài viết Đầu bếp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Khi bằng cấp không còn là tấm vé đảm bảo việc làm

Niềm tin đó đang bị thách thức bởi chính thực tế thị trường lao động. Năm 2017, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm lao động trình độ đại học trở lên cao gấp 3,2 đến 3,9 lần các nhóm trình độ thấp hơn, và hơn 180.000 cử nhân thất nghiệp cùng năm đó khiến bằng thạc sĩ, thay vì là một lựa chọn có mục tiêu, trở thành lối thoát mặc định cho những người không biết làm gì tiếp theo (Theo nghiên cứu về Động lực học tập của sinh viên Việt Nam đối với các chương trình thạc sĩ, Tran, 2018).

Cùng với đó, vấn đề, không chỉ là thất nghiệp theo bằng cấp, mà là cả một thế hệ trẻ mắc kẹt trong khoảng cách giữa hệ thống đào tạo và thị trường lao động. Quý 3/2025, cả nước có khoảng 1,6 triệu thanh niên từ 15 đến 24 tuổi không có việc làm, không tham gia học tập hay đào tạo (NEET), chiếm 11,5% tổng số thanh niên cả nước, tăng thêm hơn 222.000 người so với quý trước (Cục Thống kê, 2025). Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên tại khu vực thành thị lên tới 12,4%, cao hơn khu vực nông thôn tới 5,56 điểm phần trăm (theo Cục Thống kê, 2025). Xu hướng này đã tăng dần trong suốt năm 2025: quý 2/2025 ghi nhận 1,35 triệu thanh niên NEET (10,1%), trước khi tăng lên 1,6 triệu người (11,5%) chỉ một quý sau đó (GSO, 2025).

Ngay cả bằng thạc sĩ, vốn được xem là “nâng cấp an toàn”, cũng không còn là “cánh cửa dĩ nhiên” được tuyển dụng. Tại Mỹ, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm Gen Z có bằng thạc sĩ trở lên tăng từ 3% lên 5,8% chỉ trong nửa đầu năm 2025, cao hơn cả mức trung bình toàn quốc là 4,1% (St. Louis Fed, dẫn theo VietnamNet, 2025). Bằng cấp vẫn có giá trị thật ở nhiều ngành: lương khởi điểm cho ứng viên thạc sĩ, tiến sĩ tại Việt Nam dao động 10 đến 30 triệu đồng/tháng, so với 5 đến 10 triệu cho cử nhân (Tuổi Trẻ, 2023); tại Mỹ, 71% nhà tuyển dụng vẫn sẵn sàng trả lương cao hơn cho người có bằng thạc sĩ (CNBC, 2025). Điều này có nghĩa là giá trị tấm bằng không còn nằm trên mặt giấy, mà cần được thể hiện như cột mốc chiến lược cho mục tiêu nghề nghiệp, bổ trợ cho hồ sơ ứng tuyển cùng kinh nghiệm và năng lực thật của người đi làm.

Liệu có phải câu chuyện “con gà – quả trứng”: Người học cần ra quyết định khi chưa biết tương lai nghề nghiệp?

Câu trả lời phần lớn nằm ở giai đoạn trước khi bước vào thị trường lao động, khi nhiều người chọn ngành, chọn nghề mà chưa thực sự có định hướng cụ thể với mức độ hiểu mình, hiểu nghề nhất định. Theo nghiên cứu về Lựa chọn nghề nghiệp của sinh viên Việt Nam được đăng trên Tạp chí Khoa học & Công nghệ (ĐH Kinh tế Quốc dân & Bộ Giáo dục & Đào tạo, 2024), ảnh hưởng của bạn đồng trang lứa và ảnh hưởng nhận thức có tác động trực tiếp đến lựa chọn nghề nghiệp, đồng thời sự tự tin vào năng lực bản thân có quan hệ gián tiếp với lựa chọn nghề nghiệp thông qua kỳ vọng kết quả nghề nghiệp.

Khi được hỏi điều gì thực sự thúc đẩy quyết định nghề nghiệp, các khảo sát khác cho thấy động cơ khá phân tán: động cơ ứng tuyển hàng đầu của Gen Z (trong độ tuổi từ 1997 – 2012) tại Việt Nam là mong muốn học “kỹ năng mới” (32,1%), tiếp theo là “kiến thức mới” (22,6%), và chỉ đứng thứ ba là lương (18,9%) (Decision Lab, 2021). Điều này cho thấy nhu cầu phát triển bản thân là động lực thực sự, nhưng thường không được cụ thể hoá thành một lộ trình rõ ràng.

Một nghiên cứu định lượng khác, khảo sát sinh viên ngành Tài chính – Ngân hàng (Tạp chí Kinh tế – Tài chính, 2026), xếp hạng mức độ ảnh hưởng của các nhóm yếu tố đến quyết định chọn ngành như sau: yếu tố tác động mạnh nhất là “sự phù hợp nội tại”, tức sở thích, năng lực và hứng thú cá nhân; đứng sau là ảnh hưởng từ gia đình và xã hội; trong khi đặc điểm của nhà trường (uy tín, học phí, cơ sở vật chất) gần như không có tác động đáng kể. Phát hiện đáng chú ý nhất của nghiên cứu này: quyết định chọn ngành ban đầu không dự báo được việc một người có gắn bó lâu dài với ngành đó hay không. Điều duy nhất thực sự giữ chân một người là sự phù hợp nội tại được duy trì xuyên suốt quá trình học và làm việc, không phải quyết định đúng đắn tại một thời điểm.

Nói cách khác, vấn đề không nằm ở việc chọn sai ngành, nghề, mà ở việc người học, người đi làm chưa thực sự dừng lại để hiểu mình, hiểu nghề trước khi ra quyết định nghề nghiệp.

Khoảng cách giữa đào tạo và thực tế việc làm

Một biểu hiện rõ nét của khoảng cách này có thể thấy tại TP.HCM. Trong quý I/2024, lao động trình độ đại học trở lên chiếm 62,4% số người tìm việc, trong khi nhu cầu tuyển dụng dành cho nhóm này chỉ chiếm 21,3%. Ngược lại, lao động trình độ nghề chỉ chiếm 34,8% số người tìm việc nhưng chiếm tới 65,2% nhu cầu tuyển dụng (FALMI, dẫn theo Người Lao Động, 2024).

Thiếu định hướng ở đầu vào kéo theo một khoảng cách lớn hơn ở đầu ra: giữa những gì được đào tạo và những gì thị trường thực sự cần. Chương trình đào tạo đại học tại Việt Nam vẫn thiên về lý thuyết, thiếu cơ hội thực hành và học qua công việc thực tế. Theo bản tin “Học xong đại học không tìm được việc phù hợp: Hệ quả từ thiếu định hướng nghề nghiệp” từ VTV24, người học có độ trễ tới 4 năm học để cập nhật với thị trường lao động. Một nguyên nhân sâu xa hơn là “khoảng cách tín hiệu kỹ năng”: trong các thị trường mới nổi, kỹ năng mềm chiếm tới 25% trong top 20 kỹ năng nhà tuyển dụng cần, nhưng lại không lọt vào top 10 kỹ năng mà người trẻ tự khai trên hồ sơ của mình (LinkedIn & S4YE, 2019). Người lao động có thể có kỹ năng, nhưng không biết cách thể hiện nó theo cách thị trường nhìn nhận.

Thời đại đang thay đổi nhanh hơn tốc độ mà hệ thống đào tạo có thể thích ứng. Điều này đòi hỏi một sự thay đổi trong thái độ học tập: thay vì học để đổi lấy một “kết quả” cố định, một tấm bằng, một mức lương được đảm bảo, một cảm giác an toàn, người đi làm cần học và làm việc với tâm thế trang bị cho mình sự vững vàng và khả năng linh hoạt thích nghi. Việc chuẩn bị định hướng không còn là một bước làm một lần “rồi thôi”, mà là một quá trình hiểu mình, hiểu nghề và không ngừng học hỏi để nâng cao năng lực.

Trong khoảng cách ấy, vẫn có một vài hiểu nhầm/khó khăn phổ biến đang diễn ra song song với người đi làm:

“Học thêm” chưa chắc giải quyết được vấn đề nghề nghiệp

Nhiều cử nhân thất nghiệp chọn học lên thạc sĩ như một giải pháp tạm thời để trì hoãn quyết định, thay vì một bước đi có tính toán (Giaoduc.net.vn, 2014; VnExpress, 2021). Ngay cả với những người đã có bằng cao, khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế vẫn tồn tại: 41% người có bằng thạc sĩ tại Mỹ từng từ chối một công việc vì mức lương không đủ bù đắp khoản vay học phí, có thể lên tới 62.000 USD, đã bỏ ra để lấy bằng (Indeed, dẫn theo Vietnamnet, 2025). Ở tầm doanh nghiệp, nghịch lý còn lớn hơn: dù thị trường “thừa” người có bằng cấp, 77% doanh nghiệp khu vực châu Á – Thái Bình Dương vẫn khó tìm được nhân tài có kỹ năng phù hợp (ManpowerGroup, 2025); tại Việt Nam, 81,6% doanh nghiệp gặp khó khi tuyển dụng vì thiếu ứng viên đúng chuyên môn (JobsGO, 2025).

Bẫy thu nhập tức thời khiến người đi làm khó đầu tư cho sự nghiệp dài hạn

Báo cáo phân tích hơn 580.000 tin tuyển dụng cho thấy số việc làm dành cho người mới tốt nghiệp (fresher) giảm tới 27,6%, trong khi nhu cầu tuyển dụng nhân sự có 1 đến 3 năm kinh nghiệm chiếm tới 64% tổng nhu cầu (JobOKO, 2025). Đến cuối năm 2025, fresher là cấp bậc duy nhất ghi nhận mức tuyển dụng giảm so với năm trước (-13%), trong khi nhóm dưới 1 năm kinh nghiệm lại chiếm tỷ lệ bị sa thải cao nhất (45%) (Tuổi Trẻ/JobOKO, 2025). Một khảo sát khác trên 678 doanh nghiệp hàng đầu xác nhận đây là “sự đứt gãy ngày càng sâu” giữa người tìm việc và nhà tuyển dụng (Talentnet-Mercer, 2025).

Để có kinh nghiệm, người trẻ phải chấp nhận công việc lương thấp, nhưng thị trường ngày càng khắt khe khiến thời gian “thỏa thuận giá trị lao động” kéo dài hơn dự kiến, nhiều người khó có đủ nguồn lực tài chính để trang trải cho một lộ trình dài hạn (trụ lại trong nghề). Trên bình diện toàn cầu, chỉ 32% người lao động cảm thấy tổ chức của họ tạo đủ cơ hội phát triển (Gallup, 2024-2025), cho thấy gánh nặng tự lo cho hướng đi dài hạn phần lớn đang đổ lên vai cá nhân.

Giải pháp từ chuyên gia: tìm định hướng trước khi chọn con đường

Khi gốc rễ vấn đề không phải là “học hay không học” mà là thiếu trọng tâm và sự chuẩn bị, giải pháp cũng không nằm ở việc chọn lựa giữa các phương án bên ngoài (học thạc sĩ, học khoá ngắn hạn, đổi ngành), mà bắt đầu từ hai nền tảng quan trọng: xác định rõ chính mình là ai và mình hướng tới điều gì, đồng thời giữ vững khả năng thích ứng khi thị trường thay đổi.

Tìm hiểu về chính mình để biết ta muốn đi về đâu

Sở thích, năng lực, tính cách và giá trị nghề nghiệp là những yếu tố cơ bản, có ảnh hưởng mang tính quyết định đến sự thành đạt trong nghề nghiệp của mỗi người. Vì vậy, theo Mô hình lý thuyết cây nghề nghiệp (Phoenix Ho, 2011), nó được coi là “gốc rễ” của “cây nghề nghiệp” và buộc mỗi người phải có năng lực thấu hiểu bản thân trước khi chọn nghề.

• Sở thích – những gì bạn thích làm, những lĩnh vực khiến bạn hứng thú tự nhiên
• Năng lực – khả năng bạn nắm bắt và tiếp thu kiến thức mới
• Tính cách – những xu hướng suy nghĩ và hành động của bạn
• Giá trị nghề nghiệp – những điều bạn coi là quan trọng trong công việc (lương, ý nghĩa xã hội, sự độc lập, v.v.)

Theo Mô hình chìa khoá xây dựng kế hoạch nghề (Phoenix Ho, 2011), điều cốt lõi nhất của mọi hành trình: hiểu mình là ai, hiểu mình đang hướng tới điều gì, biết cần làm gì để đi đến đó. Và khi chúng ta đã xác định được điểm đến của mình, sẽ luôn có vô vàn con đường để tới đó, không chỉ gói gọn trong việc “học hay không học”.

1. Tôi là ai? – Hiểu rõ sở thích, tính cách, năng lực và giá trị nghề nghiệp của bản thân, chứ không phải một bức tranh mơ hồ do gia đình, xã hội, hay sợ hãi tạo ra.
2. Tôi hướng tới điều gì? – Biết rõ mục tiêu sự nghiệp dựa trên sự hiểu biết về bản thân, chứ không phải theo phản xạ xã hội hay cạnh tranh với người khác. Mục tiêu này không cần phải cố định mãi mãi, nhưng nó cần rõ ràng ở thời điểm hiện tại.
3. Tôi cần làm gì để đi tới đó? – Xác định được chiến lược cụ thể, từ việc học tiếp, tích lũy kinh nghiệm, phát triển kỹ năng, đến xây dựng mạng lưới, để bước bước tiến gần tới mục tiêu.

Mô hình chìa khoá khuyến khích một người dừng lại, tự đặt câu hỏi, và thực sự tìm hiểu bản thân trước khi đưa ra những quyết định lớn như học tiếp hay đổi hướng. Nó cũng giúp một người hiểu rằng khoảng cách giữa kỳ vọng của doanh nghiệp và năng lực của chính mình có thể được thu hẹp bằng cách chủ động phát triển những kỹ năng cụ thể gắn với mục tiêu, không phải bằng cách học thêm một bằng cấp mà không biết lý do.

Giữ vững sự chủ động trong thị trường biến động

Nhưng hiểu rõ bản thân và có một kế hoạch chỉ là nửa đầu của câu chuyện. Thế giới thay đổi nhanh hơn bất kỳ kế hoạch cá nhân nào, và không phải mọi cơ hội đều tới từ một con đường dự định sẵn. Lý thuyết Planned Happenstance (Lý thuyết ngẫu nhiên có kế hoạch) của Mitchell, Levin và Krumboltz (1999) từng được phát triển để giải thích cách mà những người có sự nghiệp phát triển tốt không chỉ tuân theo kế hoạch cứng nhắc, mà còn biết cách biến những sự kiện ngẫu nhiên, những cuộc gặp ngoài dự kiến, hay những cơ hội nảy sinh, thành bước tiến trong sự nghiệp.

Lý thuyết này nhấn mạnh vào việc kiến tạo và biến đổi các sự kiện ngoài dự kiến thành cơ hội học tập. Cụ thể, người đi làm hãy luôn cố gắng xây dựng và giữ vững cho mình các phẩm chất:

1. Tò mò để khám phá các cơ hội học tập
2. Kiên trì để đối phó với những trở ngại
3. Linh hoạt để giải quyết vấn đề
4. Lạc quan để tối đa hóa lợi ích từ các sự kiện ngoài kế hoạch

Tại sao lý thuyết này quan trọng trong bối cảnh Việt Nam hiện nay? Bởi vì thị trường lao động đang chứng kiến sự biến động không lường trước được: tự động hóa, AI, sự dịch chuyển cơ cấu nhu cầu lao động khiến những “con đường chắc chắn” không còn chắc chắn nữa. Các ngành “hot” ngày hôm qua có thể suy giảm ngày hôm nay. Kỹ năng được coi là “an toàn” có thể trở nên lỗi thời. Trong bối cảnh này, một kế hoạch tuyệt đối không thể bảo vệ một người; thay vào đó, khả năng thích ứng, học hỏi liên tục và sẵn sàng thay đổi hướng là những tài sản thực sự quý giá.

Lý thuyết chìa khoá (hiểu mình) và Planned Happenstance (thích ứng với thị trường) là hai mặt của cùng một chiến lược sự nghiệp hiệu quả. Mô hình chìa khoá cung cấp trọng tâm, hướng đi, mục tiêu – những gì bạn biết về bản thân và những gì bạn muốn. Planned Happenstance cung cấp tính chủ động, linh hoạt, khả năng học hỏi – những gì giúp bạn nắm bắt cơ hội, xử lý thất bại, và điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết.

Thư gửi người đang đứng giữa hành trình

Định hướng phát triển nghề nghiệp không phải chuyện “ngày một ngày hai”, hay là một bản kế hoạch ta có thể ngồi làm trong một buổi tối. Đó là cả một quãng đường nơi bạn phải tìm cho bản thân mình một khoảng lặng để nhìn lại, đối diện và cho phép mình được nâng đỡ, hỗ trợ khi cần.

Chúng ta đi con đường nghề nghiệp của mình không phải để đua “với ai”, hay chứng tỏ “với ai”, mà là để chính mình được bình an với mỗi quyết định, lựa chọn và sẵn lòng cố hết sức mình với lựa chọn nghề nghiệp của mình. Có một định hướng cũng không có nghĩa là đóng khung bản thân vào một con đường nhất định, mà cho phép mình chuẩn bị cho cơ hội để tiến lên, hoà hợp và vững vàng trong cuộc sống.

Tài liệu tham khảo

1. Cục Thống kê (Bộ Tài chính). (2025, October 6). Thông cáo báo chí tình hình lao động, việc làm quý III và 9 tháng năm 2025. 
2. CNBC. (2025, May 30). Master’s degree holders earn more, but is it worth it?
3. Decision Lab. (2021). Gen Z & the workplace in Vietnam [Báo cáo].
4. Gallup. (2024-2025). State of the global workplace report.
5. Giaoduc.net.vn. (2014, August 15). Cử nhân, thạc sỹ thất nghiệp, không việc gì phải hốt hoảng.
6. General Statistics Office of Vietnam (GSO). (2025, July). Thông cáo báo chí về tình hình lao động, việc làm quý II và 6 tháng đầu năm 2025.
7. JobOKO. (2025). Báo cáo thị trường tuyển dụng 2025.
8. JobsGO. (2025). Báo cáo khảo sát tuyển dụng doanh nghiệp Việt Nam 2025.
9. Krumboltz, J. D. (2009). The happenstance learning theory. Journal of Career Assessment, 17(2), 135-154.
10. LinkedIn, & Solutions for Youth Employment (S4YE). (2019). Skills gap or signalling gap? Insights from LinkedIn in emerging economies. Dẫn trong OECD (2020).
11. Lương, H. T., & Nguyễn, T. T. (2026, June 22). Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn và duy trì học ngành Tài chính – Ngân hàng của sinh viên Trường Đại học Công nghệ Đông Á. Tạp chí Kinh tế – Tài chính.
12. ManpowerGroup. (2025). Talent shortage survey, Asia Pacific.
13. Mitchell, K. E., Levin, A. S., & Krumboltz, J. D. (1999). Planned happenstance: Constructing unexpected career opportunities. Journal of Counseling & Development, 77(2), 115-124.
14. Nghia, T. (2018). The skills gap of Vietnamese graduates and final-year university students. Dẫn trong OECD (2020).
15. Người Lao Động. (2024, April 3). Lao động có trình độ mất việc chiếm tỉ lệ khá cao.
16. Nhung, H. (2025, July 14). Thạc sĩ lạc lối giữa thị trường việc làm mới. Báo Đại biểu Nhân dân.
17. OECD (2020), Multi-dimensional Review of Viet Nam: Towards an Integrated, Transparent and Sustainable Economy, OECD Development Pathways, OECD Publishing, Paris.
18. Talentnet-Mercer. (2025). Báo cáo lương và thị trường lao động 2025.
19. Tran, L. T. (2018). Vietnamese students’ motivations for pursuing master’s study. Journal of Further and Higher Education.
20. Tuổi Trẻ. (2023, December 21). Mức lương khởi điểm đại học 5-10 triệu đồng, thạc sĩ và tiến sĩ 10-30 triệu đồng.
21. Tuổi Trẻ. (2025, December 26). Báo cáo lương và việc làm: Nhiều ngành từng “hot” bị giảm nhiệt.
22. VietnamNet. (2025, August 13). Thạc sĩ gửi 60 hồ sơ một tháng vẫn thất nghiệp, bằng đại học còn giá trị?
23. VietnamNet. (2025, June 5-8). Gần 9.300 người xin trợ cấp thất nghiệp ở TP.HCM có trình độ đại học trở lên.
24. VnExpress. (2021, September 30). Thất nghiệp học thạc sĩ. 
25. VTV24. (2026, April 18). Học xong đại học không tìm được việc phù hợp: Hệ quả từ thiếu định hướng nghề nghiệp [Video]. YouTube.
26. Đỗ, H. N., Vũ, N. H. N., Trần, H. A., Nguyễn, Q. C., Hà, M. C., Nguyễn, N. M. N., & Nguyễn, T. Q. (2024). Lựa chọn nghề nghiệp của sinh viên Việt Nam: Thực trạng và giải pháp. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Đại học Đà Nẵng, 22(4), 34–39.
27. Hướng nghiệp Sông An. (2022, June 14). Tìm đường khi mới ra trường.

Bài viết Khi người đi làm thiếu định hướng phát triển nghề nghiệp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 27
• Giới tính: Nam 
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 5 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Đại học – Kỹ sư hóa học
• Các chứng chỉ chuyên môn: ISO 9001:2015
• Số giờ làm hằng tuần:  40 giờ/ tuần
• Loại hình & quy mô công ty:  Tập đoàn công nghiệp – công nghệ đa quốc gia, ~6.000+ nhân sự

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Ở vị trí kỹ sư quy trình- sản xuất (Production – Process Engineer), tôi chịu trách nhiệm thiết kế, tối ưu và kiểm soát quy trình sản xuất nhằm đảm bảo an toàn, chất lượng, chi phí, giao hàng, ổn định dài hạn.

Các trách nhiệm chính: 

1.Thiết kế và cải tiến quy trình sản xuất

• Xây dựng, chuẩn hóa hệ thống quy trình, tài liệu sản xuất 
• Phân tích và tối ưu các thông số công nghệ trong quy trình nhằm giảm chi phí và tăng năng suất

2. Đảm bảo chất lượng quá trình

• Kiểm soát quy trình, sản phẩm theo tiêu chuẩn chất lượng của công ty và tập đoàn 
• Phân tích nguyên nhân tạo ra lỗi và triển khai các biện pháp ngăn ngừa khắc phục

3. Thực hiện các dự án cải tiến

• Phân tích hiện trạng quy trình để xác định điểm cần cải tiến
• Đề xuất giải pháp dựa trên dữ liệu và quan sát thực tế
• Thực hiện thử nghiệm, đo lường kết quả trước và sau cải tiến
• Chuẩn hóa cách làm mới và phổ biến cho các bộ phận liên quan

Giá trị mang lại cho tổ chức: Thông qua việc thiết kế, kiểm soát và cải tiến quy trình sản xuất, kỹ sư quy trình- sản xuất mang lại cho tổ chức các giá trị cốt lõi sau:

1. Nâng cao hiệu quả sản xuất: Quy trình được tối ưu giúp sản xuất nhanh hơn, ổn định hơn và sử dụng nguồn lực hiệu quả.
2. Đảm bảo chất lượng sản phẩm: Giảm lỗi trong quá trình sản xuất, tăng tính đồng đều và độ tin cậy của sản phẩm.
3. Giảm chi phí và lãng phí: Hạn chế sản phẩm hỏng, từ đó tiết kiệm chi phí vận hành, nguyên vật liệu và tăng sự hài lòng từ khách hàng
4. Tăng tính ổn định và bền vững của hệ thống: Giúp chuẩn hóa giúp nhà máy vận hành liên tục và ít phụ thuộc vào cá nhân
5. Thúc đẩy văn hóa cải tiến liên tục: Khuyến khích tư duy phân tích, cải tiến dựa trên dữ liệu và hợp tác giữa các bộ phận

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Khi còn lại học sinh Trung học phổ thông, tôi yêu thích các môn khoa học tự nhiên, đặc biệt là Vật lý và Hóa học. Tôi có đam mê mạnh mẽ về việc tìm hiểu các kiến thức khoa học tự nhiên và kỹ thuật. Sau đó tôi quyết định chọn học tại môi trường Đại học để theo đuổi nghề nghiệp phù hợp với đam mê và thế mạnh của bản thân.

Người nhà, bạn bè luôn hỗ trợ và động viên anh để có tinh thần, quyết tâm theo đuổi nghề nghiệp này cho đến hiện tại.

Sau khi tốt nghiệp, tôi làm việc tại nhà máy với công việc đúng với nguyện vọng và mục tiêu kỳ vọng khi còn học ở đại học.

Nếu được chọn lại, tôi vẫn tiếp tục chọn nghề này vì tôi luôn tìm thấy niềm đam mê và hứng khởi trong công việc, có nhiều cơ hội để phát triển kỹ năng.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Những điểm tôi thích nhất ở công việc của mình: 

Kết quả công việc mang lại giá trị rõ ràng cho tổ chức

Được giải quyết những vấn đề thực tế mỗi ngày

Được làm việc cùng nhiều đồng nghiệp có nền tảng và kiến thức khác nhau

Có nhiều cơ hội học hỏi và hoàn thiện bản thân

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Tuy nhiên, do yêu cầu đặc trưng của công việc, đôi lúc phải giải quyết công việc vào thời gian nghỉ sau giờ làm để đảm bảo hoạt động sản xuất.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Những điều kiện để làm việc tốt cũng như cần tập trung phát triển để thăng tiến trong công việc: 

1. Kiến thức:

• Trang bị chắc chắn nền tảng kỹ thuật từ khi còn học đại học cho đến khi tiếp xúc công việc thực tế trong môi trường làm việc  
• Luôn có tinh thần học hỏi, khám phá các vùng kiến thức mới đặc trưng cho quy trình vận hành của từng Công ty.  
• Áp dụng các kiến thức vào môi trường làm việc, tạo ra kết quả cụ thể 

2. Kỹ năng: 

• Quan sát và phân tích: tìm tòi, phân tích chỗ cần cải thiện trong công việc
• Giải quyết vấn đề: tìm nguyên nhân và đề xuất cách cải thiện
• Làm việc nhóm: phối hợp với công nhân, kỹ thuật, quản lý
• Giao tiếp rõ ràng: giải thích để người khác hiểu và làm theo
• Phân tích dữ liệu

3. Thái độ: 

• Chủ động và trách nhiệm:
• Kiên nhẫn: cải tiến không phải lúc nào cũng thành công ngay
• Tinh thần học hỏi liên tục: mỗi ngày đều có điều mới
• Tôn trọng con người và quy trình: lắng nghe ý kiến từ thực tế

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

1. Hiểu lầm 1: Công việc này chỉ cần giỏi kỹ thuật, không cần giao tiếp

Nhiều người lầm tưởng công việc chỉ gắn với máy móc và ít giao tiếp với con người. Nhưng trên thực tế công việc hằng ngày, phải giao tiếp với rất nhiều người khác nhau. Qua đó kỹ năng giao tiếp rõ ràng hiệu quả là một trong những tiêu chí dẫn đến thành công của công việc.

2. Hiểu lầm 2: Công việc lặp đi lặp lại, ít sáng tạo

Nhiều người nghĩ nhà máy có quy trình rõ ràng nên thường bị gắn nhãn cứng nhắc, công việc luôn lặp đi lặp lại. Nhưng trên thực tế, môi trường luôn có những vấn đề mới phát sinh không ngừng, có thể chưa có tài liệu/sách vở nào ghi nhận trước đây nên tư duy sáng tạo, khám phá cái mới là tinh thần để giải quyết vấn đề mới phát sinh.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Công việc này hoàn toàn có thể giúp em tự nuôi sống bản thân ngay khi mới ra trường.

Với nhu cầu tuyển dụng ổn định, em có thể vận dụng kiến thức và kỹ năng của mình để tìm kiếm một công việc tạo ra thu nhập, từ đó tự trang trải cuộc sống và không phụ thuộc vào gia đình.

Bên cạnh đó, công việc cũng có lộ trình tăng thu nhập rõ ràng khi em hoàn thành tốt các yêu cầu công việc.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Các em nên lựa chọn nghề nghiệp dựa trên sự đam mê và thế mạnh của bản thân. 

Lựa chọn nghề nghiệp không nên chỉ dựa vào xu hướng hay thu nhập, mà cần xuất phát từ:

• Điều em thực sự hứng thú
• Điều em làm tốt hoặc có khả năng phát triển tốt

Đam mê sẽ giúp em có động lực học hỏi lâu dài và không bỏ cuộc khi gặp khó khăn. Trong khi đó, thế mạnh giúp em tiến bộ nhanh hơn và tạo ra giá trị rõ ràng cho tổ chức và xã hội.

Vì vậy, việc hiểu rõ đam mê và thế mạnh cá nhân là bước quan trọng trước khi đưa ra quyết định lựa chọn nghề nghiệp. 

Để hiểu rõ hơn về nghề nghiệp và định hướng tương lai, các em nên chủ động theo dõi những nguồn thông tin đáng tin cậy từ các nguồn sách, tài liệu, Hội thảo hướng nghiệp ở các Trường THPT/Đại học.

Cụ thể với lĩnh vực Production – Process Engineer, công việc sẽ không dành cho người muốn đi nhanh, nhưng rất phù hợp với người muốn đi xa. Nếu em sẵn sàng học hỏi, làm việc nghiêm túc và kiên trì, công việc này hoàn toàn có thể cho em một cuộc sống ổn định và một con đường phát triển bền vững.

Bài viết Kỹ sư quy trình – sản xuất (Production-Process Engineer) đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 35
• Giới tính: Nữ
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 8 năm (2017-2025)
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Thạc sỹ Quản lý văn hóa
• Các chứng chỉ chuyên môn:  Chứng chỉ Nghiệp vụ Sư phạm; Chứng chỉ Nghiệp vụ báo chỉ.
• Số giờ làm hằng tuần: 18 giờ
• Loại hình & quy mô công ty: 500

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Giảng viên Đại học có hai nhóm công việc chính cần hoàn thành là: Giảng dạy và Nghiên cứu khoa học. Mỗi trường sẽ có khung giờ giảng dạy chuẩn và giờ nghiên cứu khoa học chuẩn khác nhau. Đó là hoạt động mũi nhọn để đánh giá hiệu quả công việc của giảng viên. Ngoài ra còn có phần nhiệm vụ khác, bao gồm các hoạt động cố vấn lớp học, tham gia các hoạt động vì cộng đồng. Tuy nhiên nhiệm vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học vẫn là quan trọng nhất. 

• Giảng dạy bao gồm hoạt động liên quan đến quá trình soạn giáo án, lên lớp thực hiện giáo án, kiểm tra, đánh giá sinh viên theo đề cương chương trình đã có sẵn. 
• Nghiên cứu khoa học là hoạt động tham gia vào các dự án nghiên cứu và công bố công trình nghiên cứu khoa học tại hội thảo, tạp chí trong nước hoặc quốc tế.

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Từ những năm đầu tiên ở Đại học tôi đã muốn trở thành Giảng viên đại học. Ba mẹ không hướng tôi đi theo sư phạm và tôi cũng không học ngành để đi dạy nhưng những gì tôi làm từ sau tốt nghiệp đại học đều hướng tới mục tiêu trở thành giảng viên đại học. 

Sau khi tốt nghiệp cử nhân Quan hệ Quốc tế, tôi từng làm việc tại công ty quảng Phòng cháy chữa cháy và Cứu hộ cứu nạn và Sở Ngoại vụ. Tuy nhiên, sau khoảng 3 năm đi làm, theo gợi ý của mẹ, tôi quyết định học Thạc sĩ và sau đó trở thành giảng viên.

Nếu chọn lại, tôi vẫn muốn tiếp tục làm giảng viên bởi vì công việc này mang đến cho tôi nhiều trải nghiệm thú vị. Tôi được tiếp tục học hỏi thỏa mãn đam mê học tập và cũng được giảng dạy thỏa mãn đam mê chia sẻ, trao đổi kiến thức.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Tôi thích sự tự do và cân bằng trong cuộc sống tôi có được khi trở thành giảng viên đại học. Nếu giới trẻ ngày nay tìm kiếm lối sống 9:5 thì tôi đã có lối sống này từ những ngày đầu đi dạy. 

Tôi được thực hiện sở thích của mình như học hỏi, gặp gỡ với nhiều người.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Không thích nhất đó là việc phải đổi thu nhập bằng thời gian. Nếu tôi muốn có thêm thu nhập tôi có thể bỏ thêm thời gian lên lớp hoặc thời gian nghiên cứu khoa học. Như vậy thì tôi không có thời gian dành cho mình.

Việc quản lý thời gian đôi khi khiến mình hơi bối rối.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Để trở thành giảng viên thì tiên quyết là cần phải có bằng thạc sỹ và chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm. Hiện nay các trường đang ưu tiên tuyển tiến sĩ hoặc thạc sỹ nước ngoài nhưng không có nghĩa là học trong nước không có cơ hội trở thành giảng viên.

Có 2 thái độ quan trọng mà người làm giảng viên cần phải có đó là tinh thần học tập và sự cầu thị, chịu lắng nghe. Sản phẩm của người giảng viên chính là các lứa sinh viên, nếu không liên tục cập nhật kiến thức của mình, đến một lúc nào đó giảng viên sẽ giống như một thùng rỗng, không thể nào chia sẻ thông tin có thể hỗ trợ cho sinh viên. Tinh thần cầu thị, cần gạt bỏ “hào quang giảng viên”. Mỗi bạn học sinh ngồi bên dưới đều có những điều hay ho mình có thể học từ họ, hoặc từ đồng nghiệp, từ nhiều lĩnh vực khác trong cuộc sống.

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Giảng viên là thợ dạy. 

Thực tế để có được 45 phút trên lớp, giảng viên sẽ phải thực hiện các bước soạn giáo án, rồi sau đó là đánh giá, chấm điểm rất nhiều. Giảng viên không phải chỉ là đi dạy, mà còn làm nhiều nhiệm vụ công khác.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Công việc này hoàn toàn có thể giúp em tự nuôi sống bản thân ngay khi mới ra trường.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Các em hãy kiên trì và trau đồi kỹ năng nghiên cứu và giảng dạy khi muốn theo đuổi công việc này nhé.

Bài viết Giảng viên Đại học đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 32 tuổi
• Giới tính: Nữ
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 7 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Đại học Quốc gia Hà Nội – Chuyên ngành Quản trị kinh doanh
• Số giờ làm hằng tuần: 44 giờ
• Loại hình & quy mô công ty: Một chương trình liên kết quốc tế có cơ sở (campus) tại 4 tỉnh thành lớn ở Việt Nam

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Trách nhiệm chính đối với công việc hiện tại:

• • Thực hiện các công việc hỗ trợ sinh viên: hỗ trợ về học phí, giấy xác nhận sinh viên, các thủ tục liên quan tới chuyển tiếp, bảo hiểm y tế
  • Tổ chức các sự kiện sinh viên: tổ chức khai giảng, cuối kỳ, vinh danh, các buổi Ngày hội việc làm (Career fair), sự kiện CLB sinh viên
  • Thực hiện công tác hỗ trợ học vụ: hỗ trợ đăng ký môn, xử lý hồ sơ nhập học, hướng dẫn sinh viên xét miễn môn khi chuyển ngang
  • Hỗ trợ giải đáp, tư vấn cho phụ huynh

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Đồng hành cùng nhà trường ngay từ những ngày đầu triển khai dự án tại Việt Nam, tôi bắt đầu với vai trò cán bộ tuyển sinh. Sau một thời gian làm việc, nhận thấy phong cách làm việc của tôi phù hợp hơn với việc hỗ trợ và đồng hành cùng sinh viên, Ban Giám hiệu đã điều chuyển tôi sang vị trí Dịch vụ sinh viên ngay trong năm đầu tiên trường đi vào hoạt động.

Đây không phải là lần đầu tiên tôi làm công việc trong lĩnh vực dịch vụ sinh viên, vì vậy tôi nhanh chóng thích nghi và nắm bắt yêu cầu của vị trí. Nhờ phong cách làm việc cẩn trọng, tỉ mỉ và tinh thần trách nhiệm, tôi là một trong những nhân sự đầu tiên được giao nhiệm vụ xây dựng và phát triển bộ phận này. Thách thức lớn nhất khi đó là bộ phận còn rất mới, chưa có quy trình vận hành hay quy định cụ thể. Tôi chủ động nghiên cứu, học hỏi từ các cơ sở khác trong cùng hệ thống, đồng thời phối hợp với các phòng ban liên quan để từng bước xây dựng quy trình làm việc, hoàn thiện các quy chế.

Sau bảy năm gắn bó với nhà trường, cùng với những kinh nghiệm tích lũy và sự nỗ lực không ngừng trong công việc, tôi đã được tin tưởng giao đảm nhiệm vị trí Trưởng phòng Dịch vụ sinh viên.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Điều tôi yêu thích nhất ở công việc hiện tại là được chủ động trong phạm vi trách nhiệm của mình và có cơ hội vận hành, cải tiến những quy trình mà tôi đã cùng xây dựng từ những ngày đầu. Vì bộ phận Dịch vụ sinh viên đóng vai trò là một mắt xích quan trọng trong hoạt động chung của nhà trường, công việc của tôi có sự kết nối và phối hợp thường xuyên với lãnh đạo cũng như nhiều phòng ban khác.

Bên cạnh đó, vị trí hiện tại mang lại sự ổn định và phù hợp với định hướng phát triển nghề nghiệp của tôi. Công việc giúp tôi tiếp tục phát huy kinh nghiệm, nâng cao chuyên môn và có cơ hội đóng góp vào sự phát triển chung của nhà trường.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Điều tôi chưa thích nhất ở công việc hiện tại là công việc yêu cầu sử dụng nhiều kỹ năng xã hội và thường xuyên làm việc với nhiều người. Với tính cách cá nhân, việc duy trì các hoạt động giao tiếp thường xuyên đôi khi khiến tôi cảm thấy tiêu hao nhiều năng lượng.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Công việc này cần sử dụng rất nhiều kỹ năng xã hội như:

• Kỹ năng giao tiếp vì phải làm việc chính với con người như sinh viên, phụ huynh, đồng nghiệp trong phòng và các phòng ban khác
• Làm việc nhóm từ nhóm nhỏ là trong phòng ban và các nhóm lớn hơn khi tôi là người chịu trách nhiệm chính trong các quyết định nhập học của sinh viên
• Kỹ năng điều phối công việc cho các nhân sự khác trong team, quản lý thời gian, tiến độ 
• Xử lý các thủ tục hành chính, giấy tờ, thanh toán

Nếu muốn phát triển thêm hay thăng tiến trong công việc này, điều cần làm là:

• Phát triển kênh kết nối với doanh nghiệp để hợp tác thêm cho Ban dịch vụ sinh viên, nhắm đến mục tiêu phát triển nghề nghiệp cho sinh viên

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Mọi người sẽ nghĩ phòng dịch vụ sinh viên sẽ chỉ hỗ trợ các vấn đề giải đáp thắc mắc của sinh viên. Nhưng vị trí này còn cần làm nhiều các công việc giấy tờ, quản lý hồ sơ, quy trình, nên cần các bạn có tính cẩn thận và tỉ mỉ.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Công việc này tạo nguồn tài chính ổn định cho tôi, vì thuộc khối văn phòng nên sẽ có thưởng cuối năm không dựa vào kết quả tuyển sinh.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Công việc này không yêu cầu một chuyên môn quá sâu ở một lĩnh vực cụ thể, nhưng đòi hỏi người làm phải có sự cẩn thận, khả năng làm việc theo quy trình, đặc biệt là kỹ năng làm việc với con người và tư duy dịch vụ.

Tuy nhiên, để phát triển lên các vị trí cao hơn như giám đốc, các vị trí điều hành trong trường hoặc chuyển sang các bộ phận chuyên môn khác như đào tạo, kết nối doanh nghiệp, sẽ có những giới hạn nhất định vì các vị trí này thường yêu cầu kiến thức và kinh nghiệm chuyên sâu trong từng lĩnh vực riêng.

Bên cạnh đó, nếu không có sự kiên nhẫn trong quá trình làm việc với sinh viên và phụ huynh, sẽ rất khó để có thể thực hiện tốt vai trò của vị trí này.

Bài viết Trưởng phòng Dịch vụ sinh viên đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 24
• Giới tính: Nữ
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 2 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Đại học, chuyên ngành Marketing
• Số giờ làm hằng tuần: 44 giờ
• Loại hình & quy mô công ty: Công ty công nghệ đa quốc gia, bộ phận Du lịch, quy mô > 1000 người

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Tôi đang làm UX Designer (nhà thiết kế trải nghiệm người dùng) tại một công ty công nghệ du lịch. Vai trò chính của tôi là hiểu nhu cầu thực sự của người dùng và chuyển hóa những nhu cầu đó thành trải nghiệm trên ứng dụng theo hướng dễ hiểu, dễ sử dụng và phù hợp với người dùng.

Cụ thể, tôi phụ trách:

• Nghiên cứu người dùng – phỏng vấn, khảo sát, hoặc quan sát cách họ đặt phòng, tìm tour… để hiểu thói quen và khó khăn của họ
• Phân tích đối thủ và thị trường – xem các ứng dụng khác làm gì tốt, từ đó rút ra bài học
• Thiết kế cách người dùng tương tác với ứng dụng (user flow) và thiết kế bản mẫu giao diện (prototype) từ đơn giản (wireframe) đến chi tiết (hi-fi prototype)
• Đề xuất cải tiến UX/UI (*) – tôi thuyết trình ý tưởng trước các anh chị quản lý và team kỹ thuật. Một vài đề xuất của tôi đã được áp dụng vào bản cập nhật chính thức

Công việc này giúp người dùng có trải nghiệm đặt chuyến du lịch mượt mà hơn.

Đối với tổ chức, UX Designer giúp giữ chân khách hàng, tăng tỷ lệ đặt vé, và xây dựng hình ảnh thương hiệu thân thiện.

(*)UX (User Experience – Trải nghiệm người dùng)/ UI (User Interface – Giao diện người dùng)

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Tôi xuất thân từ ngành Marketing và rẽ hướng sang UX Designer sau khi tham gia một vài hackathon và cuộc thi phát triển sản phẩm. Khi mới bắt đầu, tôi tự học qua các khóa online về UX/UI trên Coursera và Google UX Design Certificate, rồi tham gia các dự án nhỏ để lấy kinh nghiệm.

Ban đầu, tôi làm Product Management (quản lý sản phẩm), rồi chuyển dần sang UX/UI Designer (thiết kế trải nghiệm và giao diện) sau khi nhận ra tôi thích “đào sâu” vào trải nghiệm người dùng hơn là quản lý tính năng.

Nếu được chọn lại, tôi vẫn sẽ chọn nghề này, vì nó kết hợp được tư duy logic, sáng tạo, và sự thấu cảm – ba yếu tố khiến tôi cảm thấy sống thật với bản thân.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

• Cảm giác khi nhìn thấy người dùng thật sự hài lòng với sản phẩm
• Được kết hợp giữa nghiên cứu và sáng tạo, giữa con người và công nghệ
• Làm việc nhóm đa phòng ban (product, tech, marketing), nên học được rất nhiều góc nhìn

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

• Khi phải “cân” giữa ý kiến nhiều bên: đôi lúc người dùng muốn một kiểu, team kỹ thuật lại muốn kiểu khác
• Nhiều việc tỉ mỉ, cần kiên nhẫn (chỉnh pixel, test lỗi…)

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Nếu em muốn theo nghề này, nên bắt đầu trau dồi ba nhóm sau:

• Kiến thức:
  • Hiểu cơ bản về Design Thinking, User Psychology, UI/UX Principles.
  • Biết sử dụng các công cụ như Figma, Notion, Maze, FigJam.

• Kỹ năng:
  • Kỹ năng nghiên cứu người dùng (phỏng vấn, khảo sát, phân tích insight)
  • Giao tiếp và thuyết trình, vì em sẽ phải giải thích lý do thiết kế của mình
  • Phân tích dữ liệu (heatmap, click rate, v.v.) để ra quyết định dựa trên bằng chứng

• Thái độ:
  • Tò mò, chịu lắng nghe, kiên nhẫn thử nghiệm
  • Không sợ sai, vì UX là quá trình thử – sai – chỉnh liên tục

• Nguồn học gợi ý:
  • The Design of Everyday Things (Don Norman): sách gốc cho tư duy UX.
  • Trang NNGroup, UX Collective, UX Planet trên Medium.
  • Các khóa UX trên Coursera, Interaction Design Foundation.

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Rất nhiều người nghĩ UX Designer chỉ vẽ đẹp hoặc làm giao diện.

Thực ra, “UI” chỉ là phần nhìn, còn “UX” là cả hành trình trải nghiệm của người dùng – từ khi họ mở app, chọn chức năng, đến lúc hoàn tất hành động.

Một UX Designer giỏi phải hiểu vì sao người dùng làm vậy, không chỉ “làm nó trông đẹp”.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Câu trả lời là có – và còn khá tốt nữa nếu em chịu học nghiêm túc. Ngay cả ở vị trí mới bắt đầu (entry-level), UX Designer có thể kiếm đủ để sống thoải mái và tiết kiệm một chút, vì đây là ngành đang được săn đón.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

• Đừng đợi “giỏi rồi mới bắt đầu”. Cứ học và làm thử. Làm xong sai cũng là bài học.
• Tham gia các dự án nhỏ, hackathon hoặc làm volunteer UX, vì trải nghiệm thực tế quan trọng hơn bằng cấp.
• Theo dõi LinkedIn của các UX Designer hoặc trang UX in Vietnam để hiểu nghề.
• Và quan trọng nhất: hãy tò mò về con người. Mọi công cụ hay kỹ thuật chỉ là cách giúp ta hiểu người dùng tốt hơn thôi.

Nếu em muốn bắt đầu ngay, tôi khuyên đọc “Don’t Make Me Think” – cuốn sách dễ hiểu nhất về UX mà tôi từng đọc.

Bài viết Nhà thiết kế trải nghiệm người dùng (UX Designer) đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 28
• Giới tính: Nữ
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 6 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Cử nhân Giáo dục Đặc biệt – Đại học Sư phạm TP.HCM
• Các chứng chỉ chuyên môn: Chứng chỉ Can thiệp Ngôn ngữ – Âm lời nói, Chứng chỉ bồi dưỡng phương pháp PECS (Giao tiếp qua tranh ảnh)
• Số giờ làm hằng tuần: 44 giờ (Thứ 2 – Thứ 6 và sáng Thứ 7)
• Loại hình & quy mô công ty: Trường chuyên biệt tư thục tại TP.HCM, quy mô khoảng 40 nhân viên (bao gồm giáo viên, bảo mẫu và các chuyên gia trị liệu)

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Trách nhiệm chính của tôi là can thiệp sớm cho trẻ có nhu cầu đặc biệt (tự kỷ, chậm phát triển trí tuệ, tăng động giảm chú ý…). Cụ thể:

• Đánh giá đầu vào: Xác định xem học sinh đang ở mức độ nào để lập Kế hoạch Giáo dục Cá nhân (IEP)
• Giảng dạy trực tiếp: Dạy trẻ các kỹ năng trong các lĩnh vực phát triển, cách dùng giao tiếp để đòi hỏi thay vì la hét, dạy trẻ tự đi vệ sinh, tự ăn cơm và kiểm soát cảm xúc
• Phối hợp với gia đình: Hướng dẫn phụ huynh cách tương tác với con tại nhà để kết quả dạy ở trường không bị “đổ sông đổ biển”

Giá trị mà công việc này mang lại: 

Đối với trẻ, tôi là người mở ra cánh cửa giao tiếp với thế giới.

Đối với phụ huynh, tôi là điểm tựa tinh thần giúp họ bớt hoang mang và nhìn thấy tương lai của con mình.

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Tôi bén duyên với nghề sau một lần đi thiện nguyện tại mái ấm cho trẻ khuyết tật vào năm lớp 11. Lúc đó tôi đã tự hỏi: “Nếu không có ai kiên nhẫn với các em, các em sẽ đi về đâu?”.

Ban đầu, gia đình có phản đối vì sợ nghề này vất vả, thu nhập thấp và “dễ bị stress”. Nhưng tôi vẫn quyết tâm thi vào Sư phạm. Sau khi tốt nghiệp, tôi làm việc tại một trung tâm nhỏ trước khi chuyển về trường chuyên biệt hiện tại.

Nếu được chọn lại, tôi vẫn sẽ chọn nghề này. Dù có những lúc rất vất vả, nhưng khoảnh khắc nghe một đứa trẻ cất tiếng gọi “Cô” sau suốt 6 tháng kiên trì đồng hành và hỗ trợ thực sự rất ý nghĩa. Chính những tiến bộ nhỏ ấy là động lực để tôi tiếp tục gắn bó với công việc mỗi ngày. 

Bên cạnh đó, tôi may mắn được làm việc trong một môi trường tích cực. Trung tâm có các chuyên gia nước ngoài hỗ trợ về chuyên môn, đồng thời xây dựng được văn hóa làm việc lành mạnh. Vì vậy, dù công việc đôi khi áp lực và mệt mỏi, tôi vẫn luôn giữ được tinh thần ổn định và cảm thấy công việc mình đang làm là xứng đáng.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Điều tôi thích nhất là sự chân thành tuyệt đối. Những đứa trẻ đặc biệt không biết nói dối. Khi các con yêu quý mình và chạy lại ôm, đó là tình cảm thật nhất. Công việc này cũng rèn cho tôi một tinh thần thép và sự bao dung mà tôi thỉnh thoảng vẫn ngỡ ngàng vì thấy mình có thể kiên nhẫn đến vậy.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Áp lực lớn nhất không đến từ các con, mà đến từ sự kỳ vọng quá mức hoặc sự bỏ cuộc của phụ huynh. 

Ngoài ra, việc bị trẻ tấn công (cắn, cào) khi các con lên cơn bùng phát hành vi cũng là một “mảng tối” khó tránh khỏi của nghề.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

• Kiến thức: Phải vững tâm lý học phát triển và các phương pháp can thiệp (ABA, TEACCH, PECS).
• Kỹ năng: Kỹ năng quan sát (để hiểu trẻ muốn gì khi chưa nói được) và kỹ năng sơ cứu cơ bản.
• Thái độ: Kiên nhẫn là số 1, tiếp theo là sự thấu cảm.
• Thăng tiến: Nếu em muốn đi xa, hãy học sâu về trị liệu chuyên biệt (như trị liệu ngôn ngữ hoặc âm nhạc) hoặc quản lý giáo dục.
• Nguồn học: A365 – trang web về dạy trẻ tự kỷ ở Việt Nam, Understood – trang web của Mỹ

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Nhiều người nghĩ rằng giáo viên giáo dục đặc biệt chỉ là người “giữ trẻ đặc biệt” hoặc đang làm một công việc vì lòng thương. Nhưng thực tế, đây là một nghề nghiệp mang tính khoa học cao. Mỗi hoạt động, mỗi cách tương tác với trẻ đều được xây dựng dựa trên phân tích hành vi và những mục tiêu giáo dục cụ thể. 

Chúng tôi không đơn thuần là người trông trẻ; chúng tôi là những người dạy học, can thiệp và đồng hành cùng trẻ trên hành trình phát triển từng kỹ năng nhỏ nhất.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Tại thành phố Hồ Chí Minh, nếu em làm tại các trường chuyên biệt tư thục hoặc trung tâm can thiệp, mức lương khởi điểm dao động từ 8 – 10 triệu đồng/tháng. Nếu em nhận dạy thêm can thiệp cá nhân tại nhà vào buổi tối (2-3 buổi/tuần), thu nhập dao động: 15 – 20 triệu đồng.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Đừng chọn nghề này vì “nghĩ mình hiền” hay “thương trẻ em”. Hãy chọn nó nếu em có sự kiên trì bền bỉ.

Bài viết Giáo viên Giáo dục Đặc biệt đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.