Khi bằng cấp không còn là tấm vé đảm bảo việc làm

Niềm tin đó đang bị thách thức bởi chính thực tế thị trường lao động. Năm 2017, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm lao động trình độ đại học trở lên cao gấp 3,2 đến 3,9 lần các nhóm trình độ thấp hơn, và hơn 180.000 cử nhân thất nghiệp cùng năm đó khiến bằng thạc sĩ, thay vì là một lựa chọn có mục tiêu, trở thành lối thoát mặc định cho những người không biết làm gì tiếp theo (Theo nghiên cứu về Động lực học tập của sinh viên Việt Nam đối với các chương trình thạc sĩ, Tran, 2018).

Cùng với đó, vấn đề, không chỉ là thất nghiệp theo bằng cấp, mà là cả một thế hệ trẻ mắc kẹt trong khoảng cách giữa hệ thống đào tạo và thị trường lao động. Quý 3/2025, cả nước có khoảng 1,6 triệu thanh niên từ 15 đến 24 tuổi không có việc làm, không tham gia học tập hay đào tạo (NEET), chiếm 11,5% tổng số thanh niên cả nước, tăng thêm hơn 222.000 người so với quý trước (Cục Thống kê, 2025). Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên tại khu vực thành thị lên tới 12,4%, cao hơn khu vực nông thôn tới 5,56 điểm phần trăm (theo Cục Thống kê, 2025). Xu hướng này đã tăng dần trong suốt năm 2025: quý 2/2025 ghi nhận 1,35 triệu thanh niên NEET (10,1%), trước khi tăng lên 1,6 triệu người (11,5%) chỉ một quý sau đó (GSO, 2025).

Ngay cả bằng thạc sĩ, vốn được xem là “nâng cấp an toàn”, cũng không còn là “cánh cửa dĩ nhiên” được tuyển dụng. Tại Mỹ, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm Gen Z có bằng thạc sĩ trở lên tăng từ 3% lên 5,8% chỉ trong nửa đầu năm 2025, cao hơn cả mức trung bình toàn quốc là 4,1% (St. Louis Fed, dẫn theo VietnamNet, 2025). Bằng cấp vẫn có giá trị thật ở nhiều ngành: lương khởi điểm cho ứng viên thạc sĩ, tiến sĩ tại Việt Nam dao động 10 đến 30 triệu đồng/tháng, so với 5 đến 10 triệu cho cử nhân (Tuổi Trẻ, 2023); tại Mỹ, 71% nhà tuyển dụng vẫn sẵn sàng trả lương cao hơn cho người có bằng thạc sĩ (CNBC, 2025). Điều này có nghĩa là giá trị tấm bằng không còn nằm trên mặt giấy, mà cần được thể hiện như cột mốc chiến lược cho mục tiêu nghề nghiệp, bổ trợ cho hồ sơ ứng tuyển cùng kinh nghiệm và năng lực thật của người đi làm.

Liệu có phải câu chuyện “con gà – quả trứng”: Người học cần ra quyết định khi chưa biết tương lai nghề nghiệp?

Câu trả lời phần lớn nằm ở giai đoạn trước khi bước vào thị trường lao động, khi nhiều người chọn ngành, chọn nghề mà chưa thực sự có định hướng cụ thể với mức độ hiểu mình, hiểu nghề nhất định. Theo nghiên cứu về Lựa chọn nghề nghiệp của sinh viên Việt Nam được đăng trên Tạp chí Khoa học & Công nghệ (ĐH Kinh tế Quốc dân & Bộ Giáo dục & Đào tạo, 2024), ảnh hưởng của bạn đồng trang lứa và ảnh hưởng nhận thức có tác động trực tiếp đến lựa chọn nghề nghiệp, đồng thời sự tự tin vào năng lực bản thân có quan hệ gián tiếp với lựa chọn nghề nghiệp thông qua kỳ vọng kết quả nghề nghiệp.

Khi được hỏi điều gì thực sự thúc đẩy quyết định nghề nghiệp, các khảo sát khác cho thấy động cơ khá phân tán: động cơ ứng tuyển hàng đầu của Gen Z (trong độ tuổi từ 1997 – 2012) tại Việt Nam là mong muốn học “kỹ năng mới” (32,1%), tiếp theo là “kiến thức mới” (22,6%), và chỉ đứng thứ ba là lương (18,9%) (Decision Lab, 2021). Điều này cho thấy nhu cầu phát triển bản thân là động lực thực sự, nhưng thường không được cụ thể hoá thành một lộ trình rõ ràng.

Một nghiên cứu định lượng khác, khảo sát sinh viên ngành Tài chính – Ngân hàng (Tạp chí Kinh tế – Tài chính, 2026), xếp hạng mức độ ảnh hưởng của các nhóm yếu tố đến quyết định chọn ngành như sau: yếu tố tác động mạnh nhất là “sự phù hợp nội tại”, tức sở thích, năng lực và hứng thú cá nhân; đứng sau là ảnh hưởng từ gia đình và xã hội; trong khi đặc điểm của nhà trường (uy tín, học phí, cơ sở vật chất) gần như không có tác động đáng kể. Phát hiện đáng chú ý nhất của nghiên cứu này: quyết định chọn ngành ban đầu không dự báo được việc một người có gắn bó lâu dài với ngành đó hay không. Điều duy nhất thực sự giữ chân một người là sự phù hợp nội tại được duy trì xuyên suốt quá trình học và làm việc, không phải quyết định đúng đắn tại một thời điểm.

Nói cách khác, vấn đề không nằm ở việc chọn sai ngành, nghề, mà ở việc người học, người đi làm chưa thực sự dừng lại để hiểu mình, hiểu nghề trước khi ra quyết định nghề nghiệp.

Khoảng cách giữa đào tạo và thực tế việc làm

Một biểu hiện rõ nét của khoảng cách này có thể thấy tại TP.HCM. Trong quý I/2024, lao động trình độ đại học trở lên chiếm 62,4% số người tìm việc, trong khi nhu cầu tuyển dụng dành cho nhóm này chỉ chiếm 21,3%. Ngược lại, lao động trình độ nghề chỉ chiếm 34,8% số người tìm việc nhưng chiếm tới 65,2% nhu cầu tuyển dụng (FALMI, dẫn theo Người Lao Động, 2024).

Thiếu định hướng ở đầu vào kéo theo một khoảng cách lớn hơn ở đầu ra: giữa những gì được đào tạo và những gì thị trường thực sự cần. Chương trình đào tạo đại học tại Việt Nam vẫn thiên về lý thuyết, thiếu cơ hội thực hành và học qua công việc thực tế. Theo bản tin “Học xong đại học không tìm được việc phù hợp: Hệ quả từ thiếu định hướng nghề nghiệp” từ VTV24, người học có độ trễ tới 4 năm học để cập nhật với thị trường lao động. Một nguyên nhân sâu xa hơn là “khoảng cách tín hiệu kỹ năng”: trong các thị trường mới nổi, kỹ năng mềm chiếm tới 25% trong top 20 kỹ năng nhà tuyển dụng cần, nhưng lại không lọt vào top 10 kỹ năng mà người trẻ tự khai trên hồ sơ của mình (LinkedIn & S4YE, 2019). Người lao động có thể có kỹ năng, nhưng không biết cách thể hiện nó theo cách thị trường nhìn nhận.

Thời đại đang thay đổi nhanh hơn tốc độ mà hệ thống đào tạo có thể thích ứng. Điều này đòi hỏi một sự thay đổi trong thái độ học tập: thay vì học để đổi lấy một “kết quả” cố định, một tấm bằng, một mức lương được đảm bảo, một cảm giác an toàn, người đi làm cần học và làm việc với tâm thế trang bị cho mình sự vững vàng và khả năng linh hoạt thích nghi. Việc chuẩn bị định hướng không còn là một bước làm một lần “rồi thôi”, mà là một quá trình hiểu mình, hiểu nghề và không ngừng học hỏi để nâng cao năng lực.

Trong khoảng cách ấy, vẫn có một vài hiểu nhầm/khó khăn phổ biến đang diễn ra song song với người đi làm:

“Học thêm” chưa chắc giải quyết được vấn đề nghề nghiệp

Nhiều cử nhân thất nghiệp chọn học lên thạc sĩ như một giải pháp tạm thời để trì hoãn quyết định, thay vì một bước đi có tính toán (Giaoduc.net.vn, 2014; VnExpress, 2021). Ngay cả với những người đã có bằng cao, khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế vẫn tồn tại: 41% người có bằng thạc sĩ tại Mỹ từng từ chối một công việc vì mức lương không đủ bù đắp khoản vay học phí, có thể lên tới 62.000 USD, đã bỏ ra để lấy bằng (Indeed, dẫn theo Vietnamnet, 2025). Ở tầm doanh nghiệp, nghịch lý còn lớn hơn: dù thị trường “thừa” người có bằng cấp, 77% doanh nghiệp khu vực châu Á – Thái Bình Dương vẫn khó tìm được nhân tài có kỹ năng phù hợp (ManpowerGroup, 2025); tại Việt Nam, 81,6% doanh nghiệp gặp khó khi tuyển dụng vì thiếu ứng viên đúng chuyên môn (JobsGO, 2025).

Bẫy thu nhập tức thời khiến người đi làm khó đầu tư cho sự nghiệp dài hạn

Báo cáo phân tích hơn 580.000 tin tuyển dụng cho thấy số việc làm dành cho người mới tốt nghiệp (fresher) giảm tới 27,6%, trong khi nhu cầu tuyển dụng nhân sự có 1 đến 3 năm kinh nghiệm chiếm tới 64% tổng nhu cầu (JobOKO, 2025). Đến cuối năm 2025, fresher là cấp bậc duy nhất ghi nhận mức tuyển dụng giảm so với năm trước (-13%), trong khi nhóm dưới 1 năm kinh nghiệm lại chiếm tỷ lệ bị sa thải cao nhất (45%) (Tuổi Trẻ/JobOKO, 2025). Một khảo sát khác trên 678 doanh nghiệp hàng đầu xác nhận đây là “sự đứt gãy ngày càng sâu” giữa người tìm việc và nhà tuyển dụng (Talentnet-Mercer, 2025).

Để có kinh nghiệm, người trẻ phải chấp nhận công việc lương thấp, nhưng thị trường ngày càng khắt khe khiến thời gian “thỏa thuận giá trị lao động” kéo dài hơn dự kiến, nhiều người khó có đủ nguồn lực tài chính để trang trải cho một lộ trình dài hạn (trụ lại trong nghề). Trên bình diện toàn cầu, chỉ 32% người lao động cảm thấy tổ chức của họ tạo đủ cơ hội phát triển (Gallup, 2024-2025), cho thấy gánh nặng tự lo cho hướng đi dài hạn phần lớn đang đổ lên vai cá nhân.

Giải pháp từ chuyên gia: tìm định hướng trước khi chọn con đường

Khi gốc rễ vấn đề không phải là “học hay không học” mà là thiếu trọng tâm và sự chuẩn bị, giải pháp cũng không nằm ở việc chọn lựa giữa các phương án bên ngoài (học thạc sĩ, học khoá ngắn hạn, đổi ngành), mà bắt đầu từ hai nền tảng quan trọng: xác định rõ chính mình là ai và mình hướng tới điều gì, đồng thời giữ vững khả năng thích ứng khi thị trường thay đổi.

Tìm hiểu về chính mình để biết ta muốn đi về đâu

Sở thích, năng lực, tính cách và giá trị nghề nghiệp là những yếu tố cơ bản, có ảnh hưởng mang tính quyết định đến sự thành đạt trong nghề nghiệp của mỗi người. Vì vậy, theo Mô hình lý thuyết cây nghề nghiệp (Phoenix Ho, 2011), nó được coi là “gốc rễ” của “cây nghề nghiệp” và buộc mỗi người phải có năng lực thấu hiểu bản thân trước khi chọn nghề.

• Sở thích – những gì bạn thích làm, những lĩnh vực khiến bạn hứng thú tự nhiên
• Năng lực – khả năng bạn nắm bắt và tiếp thu kiến thức mới
• Tính cách – những xu hướng suy nghĩ và hành động của bạn
• Giá trị nghề nghiệp – những điều bạn coi là quan trọng trong công việc (lương, ý nghĩa xã hội, sự độc lập, v.v.)

Theo Mô hình chìa khoá xây dựng kế hoạch nghề (Phoenix Ho, 2011), điều cốt lõi nhất của mọi hành trình: hiểu mình là ai, hiểu mình đang hướng tới điều gì, biết cần làm gì để đi đến đó. Và khi chúng ta đã xác định được điểm đến của mình, sẽ luôn có vô vàn con đường để tới đó, không chỉ gói gọn trong việc “học hay không học”.

1. Tôi là ai? – Hiểu rõ sở thích, tính cách, năng lực và giá trị nghề nghiệp của bản thân, chứ không phải một bức tranh mơ hồ do gia đình, xã hội, hay sợ hãi tạo ra.
2. Tôi hướng tới điều gì? – Biết rõ mục tiêu sự nghiệp dựa trên sự hiểu biết về bản thân, chứ không phải theo phản xạ xã hội hay cạnh tranh với người khác. Mục tiêu này không cần phải cố định mãi mãi, nhưng nó cần rõ ràng ở thời điểm hiện tại.
3. Tôi cần làm gì để đi tới đó? – Xác định được chiến lược cụ thể, từ việc học tiếp, tích lũy kinh nghiệm, phát triển kỹ năng, đến xây dựng mạng lưới, để bước bước tiến gần tới mục tiêu.

Mô hình chìa khoá khuyến khích một người dừng lại, tự đặt câu hỏi, và thực sự tìm hiểu bản thân trước khi đưa ra những quyết định lớn như học tiếp hay đổi hướng. Nó cũng giúp một người hiểu rằng khoảng cách giữa kỳ vọng của doanh nghiệp và năng lực của chính mình có thể được thu hẹp bằng cách chủ động phát triển những kỹ năng cụ thể gắn với mục tiêu, không phải bằng cách học thêm một bằng cấp mà không biết lý do.

Giữ vững sự chủ động trong thị trường biến động

Nhưng hiểu rõ bản thân và có một kế hoạch chỉ là nửa đầu của câu chuyện. Thế giới thay đổi nhanh hơn bất kỳ kế hoạch cá nhân nào, và không phải mọi cơ hội đều tới từ một con đường dự định sẵn. Lý thuyết Planned Happenstance (Lý thuyết ngẫu nhiên có kế hoạch) của Mitchell, Levin và Krumboltz (1999) từng được phát triển để giải thích cách mà những người có sự nghiệp phát triển tốt không chỉ tuân theo kế hoạch cứng nhắc, mà còn biết cách biến những sự kiện ngẫu nhiên, những cuộc gặp ngoài dự kiến, hay những cơ hội nảy sinh, thành bước tiến trong sự nghiệp.

Lý thuyết này nhấn mạnh vào việc kiến tạo và biến đổi các sự kiện ngoài dự kiến thành cơ hội học tập. Cụ thể, người đi làm hãy luôn cố gắng xây dựng và giữ vững cho mình các phẩm chất:

1. Tò mò để khám phá các cơ hội học tập
2. Kiên trì để đối phó với những trở ngại
3. Linh hoạt để giải quyết vấn đề
4. Lạc quan để tối đa hóa lợi ích từ các sự kiện ngoài kế hoạch

Tại sao lý thuyết này quan trọng trong bối cảnh Việt Nam hiện nay? Bởi vì thị trường lao động đang chứng kiến sự biến động không lường trước được: tự động hóa, AI, sự dịch chuyển cơ cấu nhu cầu lao động khiến những “con đường chắc chắn” không còn chắc chắn nữa. Các ngành “hot” ngày hôm qua có thể suy giảm ngày hôm nay. Kỹ năng được coi là “an toàn” có thể trở nên lỗi thời. Trong bối cảnh này, một kế hoạch tuyệt đối không thể bảo vệ một người; thay vào đó, khả năng thích ứng, học hỏi liên tục và sẵn sàng thay đổi hướng là những tài sản thực sự quý giá.

Lý thuyết chìa khoá (hiểu mình) và Planned Happenstance (thích ứng với thị trường) là hai mặt của cùng một chiến lược sự nghiệp hiệu quả. Mô hình chìa khoá cung cấp trọng tâm, hướng đi, mục tiêu – những gì bạn biết về bản thân và những gì bạn muốn. Planned Happenstance cung cấp tính chủ động, linh hoạt, khả năng học hỏi – những gì giúp bạn nắm bắt cơ hội, xử lý thất bại, và điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết.

Thư gửi người đang đứng giữa hành trình

Định hướng phát triển nghề nghiệp không phải chuyện “ngày một ngày hai”, hay là một bản kế hoạch ta có thể ngồi làm trong một buổi tối. Đó là cả một quãng đường nơi bạn phải tìm cho bản thân mình một khoảng lặng để nhìn lại, đối diện và cho phép mình được nâng đỡ, hỗ trợ khi cần.

Chúng ta đi con đường nghề nghiệp của mình không phải để đua “với ai”, hay chứng tỏ “với ai”, mà là để chính mình được bình an với mỗi quyết định, lựa chọn và sẵn lòng cố hết sức mình với lựa chọn nghề nghiệp của mình. Có một định hướng cũng không có nghĩa là đóng khung bản thân vào một con đường nhất định, mà cho phép mình chuẩn bị cho cơ hội để tiến lên, hoà hợp và vững vàng trong cuộc sống.

Tài liệu tham khảo

1. Cục Thống kê (Bộ Tài chính). (2025, October 6). Thông cáo báo chí tình hình lao động, việc làm quý III và 9 tháng năm 2025. 
2. CNBC. (2025, May 30). Master’s degree holders earn more, but is it worth it?
3. Decision Lab. (2021). Gen Z & the workplace in Vietnam [Báo cáo].
4. Gallup. (2024-2025). State of the global workplace report.
5. Giaoduc.net.vn. (2014, August 15). Cử nhân, thạc sỹ thất nghiệp, không việc gì phải hốt hoảng.
6. General Statistics Office of Vietnam (GSO). (2025, July). Thông cáo báo chí về tình hình lao động, việc làm quý II và 6 tháng đầu năm 2025.
7. JobOKO. (2025). Báo cáo thị trường tuyển dụng 2025.
8. JobsGO. (2025). Báo cáo khảo sát tuyển dụng doanh nghiệp Việt Nam 2025.
9. Krumboltz, J. D. (2009). The happenstance learning theory. Journal of Career Assessment, 17(2), 135-154.
10. LinkedIn, & Solutions for Youth Employment (S4YE). (2019). Skills gap or signalling gap? Insights from LinkedIn in emerging economies. Dẫn trong OECD (2020).
11. Lương, H. T., & Nguyễn, T. T. (2026, June 22). Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn và duy trì học ngành Tài chính – Ngân hàng của sinh viên Trường Đại học Công nghệ Đông Á. Tạp chí Kinh tế – Tài chính.
12. ManpowerGroup. (2025). Talent shortage survey, Asia Pacific.
13. Mitchell, K. E., Levin, A. S., & Krumboltz, J. D. (1999). Planned happenstance: Constructing unexpected career opportunities. Journal of Counseling & Development, 77(2), 115-124.
14. Nghia, T. (2018). The skills gap of Vietnamese graduates and final-year university students. Dẫn trong OECD (2020).
15. Người Lao Động. (2024, April 3). Lao động có trình độ mất việc chiếm tỉ lệ khá cao.
16. Nhung, H. (2025, July 14). Thạc sĩ lạc lối giữa thị trường việc làm mới. Báo Đại biểu Nhân dân.
17. OECD (2020), Multi-dimensional Review of Viet Nam: Towards an Integrated, Transparent and Sustainable Economy, OECD Development Pathways, OECD Publishing, Paris.
18. Talentnet-Mercer. (2025). Báo cáo lương và thị trường lao động 2025.
19. Tran, L. T. (2018). Vietnamese students’ motivations for pursuing master’s study. Journal of Further and Higher Education.
20. Tuổi Trẻ. (2023, December 21). Mức lương khởi điểm đại học 5-10 triệu đồng, thạc sĩ và tiến sĩ 10-30 triệu đồng.
21. Tuổi Trẻ. (2025, December 26). Báo cáo lương và việc làm: Nhiều ngành từng “hot” bị giảm nhiệt.
22. VietnamNet. (2025, August 13). Thạc sĩ gửi 60 hồ sơ một tháng vẫn thất nghiệp, bằng đại học còn giá trị?
23. VietnamNet. (2025, June 5-8). Gần 9.300 người xin trợ cấp thất nghiệp ở TP.HCM có trình độ đại học trở lên.
24. VnExpress. (2021, September 30). Thất nghiệp học thạc sĩ. 
25. VTV24. (2026, April 18). Học xong đại học không tìm được việc phù hợp: Hệ quả từ thiếu định hướng nghề nghiệp [Video]. YouTube.
26. Đỗ, H. N., Vũ, N. H. N., Trần, H. A., Nguyễn, Q. C., Hà, M. C., Nguyễn, N. M. N., & Nguyễn, T. Q. (2024). Lựa chọn nghề nghiệp của sinh viên Việt Nam: Thực trạng và giải pháp. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Đại học Đà Nẵng, 22(4), 34–39.
27. Hướng nghiệp Sông An. (2022, June 14). Tìm đường khi mới ra trường.

Bài viết Khi người đi làm thiếu định hướng phát triển nghề nghiệp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 27
• Giới tính: Nam 
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 5 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Đại học – Kỹ sư hóa học
• Các chứng chỉ chuyên môn: ISO 9001:2015
• Số giờ làm hằng tuần:  40 giờ/ tuần
• Loại hình & quy mô công ty:  Tập đoàn công nghiệp – công nghệ đa quốc gia, ~6.000+ nhân sự

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Ở vị trí kỹ sư quy trình- sản xuất (Production – Process Engineer), tôi chịu trách nhiệm thiết kế, tối ưu và kiểm soát quy trình sản xuất nhằm đảm bảo an toàn, chất lượng, chi phí, giao hàng, ổn định dài hạn.

Các trách nhiệm chính: 

1.Thiết kế và cải tiến quy trình sản xuất

• Xây dựng, chuẩn hóa hệ thống quy trình, tài liệu sản xuất 
• Phân tích và tối ưu các thông số công nghệ trong quy trình nhằm giảm chi phí và tăng năng suất

2. Đảm bảo chất lượng quá trình

• Kiểm soát quy trình, sản phẩm theo tiêu chuẩn chất lượng của công ty và tập đoàn 
• Phân tích nguyên nhân tạo ra lỗi và triển khai các biện pháp ngăn ngừa khắc phục

3. Thực hiện các dự án cải tiến

• Phân tích hiện trạng quy trình để xác định điểm cần cải tiến
• Đề xuất giải pháp dựa trên dữ liệu và quan sát thực tế
• Thực hiện thử nghiệm, đo lường kết quả trước và sau cải tiến
• Chuẩn hóa cách làm mới và phổ biến cho các bộ phận liên quan

Giá trị mang lại cho tổ chức: Thông qua việc thiết kế, kiểm soát và cải tiến quy trình sản xuất, kỹ sư quy trình- sản xuất mang lại cho tổ chức các giá trị cốt lõi sau:

1. Nâng cao hiệu quả sản xuất: Quy trình được tối ưu giúp sản xuất nhanh hơn, ổn định hơn và sử dụng nguồn lực hiệu quả.
2. Đảm bảo chất lượng sản phẩm: Giảm lỗi trong quá trình sản xuất, tăng tính đồng đều và độ tin cậy của sản phẩm.
3. Giảm chi phí và lãng phí: Hạn chế sản phẩm hỏng, từ đó tiết kiệm chi phí vận hành, nguyên vật liệu và tăng sự hài lòng từ khách hàng
4. Tăng tính ổn định và bền vững của hệ thống: Giúp chuẩn hóa giúp nhà máy vận hành liên tục và ít phụ thuộc vào cá nhân
5. Thúc đẩy văn hóa cải tiến liên tục: Khuyến khích tư duy phân tích, cải tiến dựa trên dữ liệu và hợp tác giữa các bộ phận

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Khi còn lại học sinh Trung học phổ thông, tôi yêu thích các môn khoa học tự nhiên, đặc biệt là Vật lý và Hóa học. Tôi có đam mê mạnh mẽ về việc tìm hiểu các kiến thức khoa học tự nhiên và kỹ thuật. Sau đó tôi quyết định chọn học tại môi trường Đại học để theo đuổi nghề nghiệp phù hợp với đam mê và thế mạnh của bản thân.

Người nhà, bạn bè luôn hỗ trợ và động viên anh để có tinh thần, quyết tâm theo đuổi nghề nghiệp này cho đến hiện tại.

Sau khi tốt nghiệp, tôi làm việc tại nhà máy với công việc đúng với nguyện vọng và mục tiêu kỳ vọng khi còn học ở đại học.

Nếu được chọn lại, tôi vẫn tiếp tục chọn nghề này vì tôi luôn tìm thấy niềm đam mê và hứng khởi trong công việc, có nhiều cơ hội để phát triển kỹ năng.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Những điểm tôi thích nhất ở công việc của mình: 

Kết quả công việc mang lại giá trị rõ ràng cho tổ chức

Được giải quyết những vấn đề thực tế mỗi ngày

Được làm việc cùng nhiều đồng nghiệp có nền tảng và kiến thức khác nhau

Có nhiều cơ hội học hỏi và hoàn thiện bản thân

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Tuy nhiên, do yêu cầu đặc trưng của công việc, đôi lúc phải giải quyết công việc vào thời gian nghỉ sau giờ làm để đảm bảo hoạt động sản xuất.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Những điều kiện để làm việc tốt cũng như cần tập trung phát triển để thăng tiến trong công việc: 

1. Kiến thức:

• Trang bị chắc chắn nền tảng kỹ thuật từ khi còn học đại học cho đến khi tiếp xúc công việc thực tế trong môi trường làm việc  
• Luôn có tinh thần học hỏi, khám phá các vùng kiến thức mới đặc trưng cho quy trình vận hành của từng Công ty.  
• Áp dụng các kiến thức vào môi trường làm việc, tạo ra kết quả cụ thể 

2. Kỹ năng: 

• Quan sát và phân tích: tìm tòi, phân tích chỗ cần cải thiện trong công việc
• Giải quyết vấn đề: tìm nguyên nhân và đề xuất cách cải thiện
• Làm việc nhóm: phối hợp với công nhân, kỹ thuật, quản lý
• Giao tiếp rõ ràng: giải thích để người khác hiểu và làm theo
• Phân tích dữ liệu

3. Thái độ: 

• Chủ động và trách nhiệm:
• Kiên nhẫn: cải tiến không phải lúc nào cũng thành công ngay
• Tinh thần học hỏi liên tục: mỗi ngày đều có điều mới
• Tôn trọng con người và quy trình: lắng nghe ý kiến từ thực tế

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

1. Hiểu lầm 1: Công việc này chỉ cần giỏi kỹ thuật, không cần giao tiếp

Nhiều người lầm tưởng công việc chỉ gắn với máy móc và ít giao tiếp với con người. Nhưng trên thực tế công việc hằng ngày, phải giao tiếp với rất nhiều người khác nhau. Qua đó kỹ năng giao tiếp rõ ràng hiệu quả là một trong những tiêu chí dẫn đến thành công của công việc.

2. Hiểu lầm 2: Công việc lặp đi lặp lại, ít sáng tạo

Nhiều người nghĩ nhà máy có quy trình rõ ràng nên thường bị gắn nhãn cứng nhắc, công việc luôn lặp đi lặp lại. Nhưng trên thực tế, môi trường luôn có những vấn đề mới phát sinh không ngừng, có thể chưa có tài liệu/sách vở nào ghi nhận trước đây nên tư duy sáng tạo, khám phá cái mới là tinh thần để giải quyết vấn đề mới phát sinh.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Công việc này hoàn toàn có thể giúp em tự nuôi sống bản thân ngay khi mới ra trường.

Với nhu cầu tuyển dụng ổn định, em có thể vận dụng kiến thức và kỹ năng của mình để tìm kiếm một công việc tạo ra thu nhập, từ đó tự trang trải cuộc sống và không phụ thuộc vào gia đình.

Bên cạnh đó, công việc cũng có lộ trình tăng thu nhập rõ ràng khi em hoàn thành tốt các yêu cầu công việc.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Các em nên lựa chọn nghề nghiệp dựa trên sự đam mê và thế mạnh của bản thân. 

Lựa chọn nghề nghiệp không nên chỉ dựa vào xu hướng hay thu nhập, mà cần xuất phát từ:

• Điều em thực sự hứng thú
• Điều em làm tốt hoặc có khả năng phát triển tốt

Đam mê sẽ giúp em có động lực học hỏi lâu dài và không bỏ cuộc khi gặp khó khăn. Trong khi đó, thế mạnh giúp em tiến bộ nhanh hơn và tạo ra giá trị rõ ràng cho tổ chức và xã hội.

Vì vậy, việc hiểu rõ đam mê và thế mạnh cá nhân là bước quan trọng trước khi đưa ra quyết định lựa chọn nghề nghiệp. 

Để hiểu rõ hơn về nghề nghiệp và định hướng tương lai, các em nên chủ động theo dõi những nguồn thông tin đáng tin cậy từ các nguồn sách, tài liệu, Hội thảo hướng nghiệp ở các Trường THPT/Đại học.

Cụ thể với lĩnh vực Production – Process Engineer, công việc sẽ không dành cho người muốn đi nhanh, nhưng rất phù hợp với người muốn đi xa. Nếu em sẵn sàng học hỏi, làm việc nghiêm túc và kiên trì, công việc này hoàn toàn có thể cho em một cuộc sống ổn định và một con đường phát triển bền vững.

Bài viết Kỹ sư quy trình – sản xuất (Production-Process Engineer) đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 35
• Giới tính: Nữ
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 8 năm (2017-2025)
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Thạc sỹ Quản lý văn hóa
• Các chứng chỉ chuyên môn:  Chứng chỉ Nghiệp vụ Sư phạm; Chứng chỉ Nghiệp vụ báo chỉ.
• Số giờ làm hằng tuần: 18 giờ
• Loại hình & quy mô công ty: 500

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Giảng viên Đại học có hai nhóm công việc chính cần hoàn thành là: Giảng dạy và Nghiên cứu khoa học. Mỗi trường sẽ có khung giờ giảng dạy chuẩn và giờ nghiên cứu khoa học chuẩn khác nhau. Đó là hoạt động mũi nhọn để đánh giá hiệu quả công việc của giảng viên. Ngoài ra còn có phần nhiệm vụ khác, bao gồm các hoạt động cố vấn lớp học, tham gia các hoạt động vì cộng đồng. Tuy nhiên nhiệm vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học vẫn là quan trọng nhất. 

• Giảng dạy bao gồm hoạt động liên quan đến quá trình soạn giáo án, lên lớp thực hiện giáo án, kiểm tra, đánh giá sinh viên theo đề cương chương trình đã có sẵn. 
• Nghiên cứu khoa học là hoạt động tham gia vào các dự án nghiên cứu và công bố công trình nghiên cứu khoa học tại hội thảo, tạp chí trong nước hoặc quốc tế.

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Từ những năm đầu tiên ở Đại học tôi đã muốn trở thành Giảng viên đại học. Ba mẹ không hướng tôi đi theo sư phạm và tôi cũng không học ngành để đi dạy nhưng những gì tôi làm từ sau tốt nghiệp đại học đều hướng tới mục tiêu trở thành giảng viên đại học. 

Sau khi tốt nghiệp cử nhân Quan hệ Quốc tế, tôi từng làm việc tại công ty quảng Phòng cháy chữa cháy và Cứu hộ cứu nạn và Sở Ngoại vụ. Tuy nhiên, sau khoảng 3 năm đi làm, theo gợi ý của mẹ, tôi quyết định học Thạc sĩ và sau đó trở thành giảng viên.

Nếu chọn lại, tôi vẫn muốn tiếp tục làm giảng viên bởi vì công việc này mang đến cho tôi nhiều trải nghiệm thú vị. Tôi được tiếp tục học hỏi thỏa mãn đam mê học tập và cũng được giảng dạy thỏa mãn đam mê chia sẻ, trao đổi kiến thức.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Tôi thích sự tự do và cân bằng trong cuộc sống tôi có được khi trở thành giảng viên đại học. Nếu giới trẻ ngày nay tìm kiếm lối sống 9:5 thì tôi đã có lối sống này từ những ngày đầu đi dạy. 

Tôi được thực hiện sở thích của mình như học hỏi, gặp gỡ với nhiều người.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Không thích nhất đó là việc phải đổi thu nhập bằng thời gian. Nếu tôi muốn có thêm thu nhập tôi có thể bỏ thêm thời gian lên lớp hoặc thời gian nghiên cứu khoa học. Như vậy thì tôi không có thời gian dành cho mình.

Việc quản lý thời gian đôi khi khiến mình hơi bối rối.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Để trở thành giảng viên thì tiên quyết là cần phải có bằng thạc sỹ và chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm. Hiện nay các trường đang ưu tiên tuyển tiến sĩ hoặc thạc sỹ nước ngoài nhưng không có nghĩa là học trong nước không có cơ hội trở thành giảng viên.

Có 2 thái độ quan trọng mà người làm giảng viên cần phải có đó là tinh thần học tập và sự cầu thị, chịu lắng nghe. Sản phẩm của người giảng viên chính là các lứa sinh viên, nếu không liên tục cập nhật kiến thức của mình, đến một lúc nào đó giảng viên sẽ giống như một thùng rỗng, không thể nào chia sẻ thông tin có thể hỗ trợ cho sinh viên. Tinh thần cầu thị, cần gạt bỏ “hào quang giảng viên”. Mỗi bạn học sinh ngồi bên dưới đều có những điều hay ho mình có thể học từ họ, hoặc từ đồng nghiệp, từ nhiều lĩnh vực khác trong cuộc sống.

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Giảng viên là thợ dạy. 

Thực tế để có được 45 phút trên lớp, giảng viên sẽ phải thực hiện các bước soạn giáo án, rồi sau đó là đánh giá, chấm điểm rất nhiều. Giảng viên không phải chỉ là đi dạy, mà còn làm nhiều nhiệm vụ công khác.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Công việc này hoàn toàn có thể giúp em tự nuôi sống bản thân ngay khi mới ra trường.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Các em hãy kiên trì và trau đồi kỹ năng nghiên cứu và giảng dạy khi muốn theo đuổi công việc này nhé.

Bài viết Giảng viên Đại học đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 32 tuổi
• Giới tính: Nữ
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 7 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Đại học Quốc gia Hà Nội – Chuyên ngành Quản trị kinh doanh
• Số giờ làm hằng tuần: 44 giờ
• Loại hình & quy mô công ty: Một chương trình liên kết quốc tế có cơ sở (campus) tại 4 tỉnh thành lớn ở Việt Nam

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Trách nhiệm chính đối với công việc hiện tại:

• • Thực hiện các công việc hỗ trợ sinh viên: hỗ trợ về học phí, giấy xác nhận sinh viên, các thủ tục liên quan tới chuyển tiếp, bảo hiểm y tế
  • Tổ chức các sự kiện sinh viên: tổ chức khai giảng, cuối kỳ, vinh danh, các buổi Ngày hội việc làm (Career fair), sự kiện CLB sinh viên
  • Thực hiện công tác hỗ trợ học vụ: hỗ trợ đăng ký môn, xử lý hồ sơ nhập học, hướng dẫn sinh viên xét miễn môn khi chuyển ngang
  • Hỗ trợ giải đáp, tư vấn cho phụ huynh

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Đồng hành cùng nhà trường ngay từ những ngày đầu triển khai dự án tại Việt Nam, tôi bắt đầu với vai trò cán bộ tuyển sinh. Sau một thời gian làm việc, nhận thấy phong cách làm việc của tôi phù hợp hơn với việc hỗ trợ và đồng hành cùng sinh viên, Ban Giám hiệu đã điều chuyển tôi sang vị trí Dịch vụ sinh viên ngay trong năm đầu tiên trường đi vào hoạt động.

Đây không phải là lần đầu tiên tôi làm công việc trong lĩnh vực dịch vụ sinh viên, vì vậy tôi nhanh chóng thích nghi và nắm bắt yêu cầu của vị trí. Nhờ phong cách làm việc cẩn trọng, tỉ mỉ và tinh thần trách nhiệm, tôi là một trong những nhân sự đầu tiên được giao nhiệm vụ xây dựng và phát triển bộ phận này. Thách thức lớn nhất khi đó là bộ phận còn rất mới, chưa có quy trình vận hành hay quy định cụ thể. Tôi chủ động nghiên cứu, học hỏi từ các cơ sở khác trong cùng hệ thống, đồng thời phối hợp với các phòng ban liên quan để từng bước xây dựng quy trình làm việc, hoàn thiện các quy chế.

Sau bảy năm gắn bó với nhà trường, cùng với những kinh nghiệm tích lũy và sự nỗ lực không ngừng trong công việc, tôi đã được tin tưởng giao đảm nhiệm vị trí Trưởng phòng Dịch vụ sinh viên.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Điều tôi yêu thích nhất ở công việc hiện tại là được chủ động trong phạm vi trách nhiệm của mình và có cơ hội vận hành, cải tiến những quy trình mà tôi đã cùng xây dựng từ những ngày đầu. Vì bộ phận Dịch vụ sinh viên đóng vai trò là một mắt xích quan trọng trong hoạt động chung của nhà trường, công việc của tôi có sự kết nối và phối hợp thường xuyên với lãnh đạo cũng như nhiều phòng ban khác.

Bên cạnh đó, vị trí hiện tại mang lại sự ổn định và phù hợp với định hướng phát triển nghề nghiệp của tôi. Công việc giúp tôi tiếp tục phát huy kinh nghiệm, nâng cao chuyên môn và có cơ hội đóng góp vào sự phát triển chung của nhà trường.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Điều tôi chưa thích nhất ở công việc hiện tại là công việc yêu cầu sử dụng nhiều kỹ năng xã hội và thường xuyên làm việc với nhiều người. Với tính cách cá nhân, việc duy trì các hoạt động giao tiếp thường xuyên đôi khi khiến tôi cảm thấy tiêu hao nhiều năng lượng.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Công việc này cần sử dụng rất nhiều kỹ năng xã hội như:

• Kỹ năng giao tiếp vì phải làm việc chính với con người như sinh viên, phụ huynh, đồng nghiệp trong phòng và các phòng ban khác
• Làm việc nhóm từ nhóm nhỏ là trong phòng ban và các nhóm lớn hơn khi tôi là người chịu trách nhiệm chính trong các quyết định nhập học của sinh viên
• Kỹ năng điều phối công việc cho các nhân sự khác trong team, quản lý thời gian, tiến độ 
• Xử lý các thủ tục hành chính, giấy tờ, thanh toán

Nếu muốn phát triển thêm hay thăng tiến trong công việc này, điều cần làm là:

• Phát triển kênh kết nối với doanh nghiệp để hợp tác thêm cho Ban dịch vụ sinh viên, nhắm đến mục tiêu phát triển nghề nghiệp cho sinh viên

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Mọi người sẽ nghĩ phòng dịch vụ sinh viên sẽ chỉ hỗ trợ các vấn đề giải đáp thắc mắc của sinh viên. Nhưng vị trí này còn cần làm nhiều các công việc giấy tờ, quản lý hồ sơ, quy trình, nên cần các bạn có tính cẩn thận và tỉ mỉ.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Công việc này tạo nguồn tài chính ổn định cho tôi, vì thuộc khối văn phòng nên sẽ có thưởng cuối năm không dựa vào kết quả tuyển sinh.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Công việc này không yêu cầu một chuyên môn quá sâu ở một lĩnh vực cụ thể, nhưng đòi hỏi người làm phải có sự cẩn thận, khả năng làm việc theo quy trình, đặc biệt là kỹ năng làm việc với con người và tư duy dịch vụ.

Tuy nhiên, để phát triển lên các vị trí cao hơn như giám đốc, các vị trí điều hành trong trường hoặc chuyển sang các bộ phận chuyên môn khác như đào tạo, kết nối doanh nghiệp, sẽ có những giới hạn nhất định vì các vị trí này thường yêu cầu kiến thức và kinh nghiệm chuyên sâu trong từng lĩnh vực riêng.

Bên cạnh đó, nếu không có sự kiên nhẫn trong quá trình làm việc với sinh viên và phụ huynh, sẽ rất khó để có thể thực hiện tốt vai trò của vị trí này.

Bài viết Trưởng phòng Dịch vụ sinh viên đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 24
• Giới tính: Nữ
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 2 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Đại học, chuyên ngành Marketing
• Số giờ làm hằng tuần: 44 giờ
• Loại hình & quy mô công ty: Công ty công nghệ đa quốc gia, bộ phận Du lịch, quy mô > 1000 người

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Tôi đang làm UX Designer (nhà thiết kế trải nghiệm người dùng) tại một công ty công nghệ du lịch. Vai trò chính của tôi là hiểu nhu cầu thực sự của người dùng và chuyển hóa những nhu cầu đó thành trải nghiệm trên ứng dụng theo hướng dễ hiểu, dễ sử dụng và phù hợp với người dùng.

Cụ thể, tôi phụ trách:

• Nghiên cứu người dùng – phỏng vấn, khảo sát, hoặc quan sát cách họ đặt phòng, tìm tour… để hiểu thói quen và khó khăn của họ
• Phân tích đối thủ và thị trường – xem các ứng dụng khác làm gì tốt, từ đó rút ra bài học
• Thiết kế cách người dùng tương tác với ứng dụng (user flow) và thiết kế bản mẫu giao diện (prototype) từ đơn giản (wireframe) đến chi tiết (hi-fi prototype)
• Đề xuất cải tiến UX/UI (*) – tôi thuyết trình ý tưởng trước các anh chị quản lý và team kỹ thuật. Một vài đề xuất của tôi đã được áp dụng vào bản cập nhật chính thức

Công việc này giúp người dùng có trải nghiệm đặt chuyến du lịch mượt mà hơn.

Đối với tổ chức, UX Designer giúp giữ chân khách hàng, tăng tỷ lệ đặt vé, và xây dựng hình ảnh thương hiệu thân thiện.

(*)UX (User Experience – Trải nghiệm người dùng)/ UI (User Interface – Giao diện người dùng)

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Tôi xuất thân từ ngành Marketing và rẽ hướng sang UX Designer sau khi tham gia một vài hackathon và cuộc thi phát triển sản phẩm. Khi mới bắt đầu, tôi tự học qua các khóa online về UX/UI trên Coursera và Google UX Design Certificate, rồi tham gia các dự án nhỏ để lấy kinh nghiệm.

Ban đầu, tôi làm Product Management (quản lý sản phẩm), rồi chuyển dần sang UX/UI Designer (thiết kế trải nghiệm và giao diện) sau khi nhận ra tôi thích “đào sâu” vào trải nghiệm người dùng hơn là quản lý tính năng.

Nếu được chọn lại, tôi vẫn sẽ chọn nghề này, vì nó kết hợp được tư duy logic, sáng tạo, và sự thấu cảm – ba yếu tố khiến tôi cảm thấy sống thật với bản thân.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

• Cảm giác khi nhìn thấy người dùng thật sự hài lòng với sản phẩm
• Được kết hợp giữa nghiên cứu và sáng tạo, giữa con người và công nghệ
• Làm việc nhóm đa phòng ban (product, tech, marketing), nên học được rất nhiều góc nhìn

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

• Khi phải “cân” giữa ý kiến nhiều bên: đôi lúc người dùng muốn một kiểu, team kỹ thuật lại muốn kiểu khác
• Nhiều việc tỉ mỉ, cần kiên nhẫn (chỉnh pixel, test lỗi…)

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Nếu em muốn theo nghề này, nên bắt đầu trau dồi ba nhóm sau:

• Kiến thức:
  • Hiểu cơ bản về Design Thinking, User Psychology, UI/UX Principles.
  • Biết sử dụng các công cụ như Figma, Notion, Maze, FigJam.

• Kỹ năng:
  • Kỹ năng nghiên cứu người dùng (phỏng vấn, khảo sát, phân tích insight)
  • Giao tiếp và thuyết trình, vì em sẽ phải giải thích lý do thiết kế của mình
  • Phân tích dữ liệu (heatmap, click rate, v.v.) để ra quyết định dựa trên bằng chứng

• Thái độ:
  • Tò mò, chịu lắng nghe, kiên nhẫn thử nghiệm
  • Không sợ sai, vì UX là quá trình thử – sai – chỉnh liên tục

• Nguồn học gợi ý:
  • The Design of Everyday Things (Don Norman): sách gốc cho tư duy UX.
  • Trang NNGroup, UX Collective, UX Planet trên Medium.
  • Các khóa UX trên Coursera, Interaction Design Foundation.

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Rất nhiều người nghĩ UX Designer chỉ vẽ đẹp hoặc làm giao diện.

Thực ra, “UI” chỉ là phần nhìn, còn “UX” là cả hành trình trải nghiệm của người dùng – từ khi họ mở app, chọn chức năng, đến lúc hoàn tất hành động.

Một UX Designer giỏi phải hiểu vì sao người dùng làm vậy, không chỉ “làm nó trông đẹp”.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Câu trả lời là có – và còn khá tốt nữa nếu em chịu học nghiêm túc. Ngay cả ở vị trí mới bắt đầu (entry-level), UX Designer có thể kiếm đủ để sống thoải mái và tiết kiệm một chút, vì đây là ngành đang được săn đón.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

• Đừng đợi “giỏi rồi mới bắt đầu”. Cứ học và làm thử. Làm xong sai cũng là bài học.
• Tham gia các dự án nhỏ, hackathon hoặc làm volunteer UX, vì trải nghiệm thực tế quan trọng hơn bằng cấp.
• Theo dõi LinkedIn của các UX Designer hoặc trang UX in Vietnam để hiểu nghề.
• Và quan trọng nhất: hãy tò mò về con người. Mọi công cụ hay kỹ thuật chỉ là cách giúp ta hiểu người dùng tốt hơn thôi.

Nếu em muốn bắt đầu ngay, tôi khuyên đọc “Don’t Make Me Think” – cuốn sách dễ hiểu nhất về UX mà tôi từng đọc.

Bài viết Nhà thiết kế trải nghiệm người dùng (UX Designer) đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 28
• Giới tính: Nữ
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 6 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Cử nhân Giáo dục Đặc biệt – Đại học Sư phạm TP.HCM
• Các chứng chỉ chuyên môn: Chứng chỉ Can thiệp Ngôn ngữ – Âm lời nói, Chứng chỉ bồi dưỡng phương pháp PECS (Giao tiếp qua tranh ảnh)
• Số giờ làm hằng tuần: 44 giờ (Thứ 2 – Thứ 6 và sáng Thứ 7)
• Loại hình & quy mô công ty: Trường chuyên biệt tư thục tại TP.HCM, quy mô khoảng 40 nhân viên (bao gồm giáo viên, bảo mẫu và các chuyên gia trị liệu)

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Trách nhiệm chính của tôi là can thiệp sớm cho trẻ có nhu cầu đặc biệt (tự kỷ, chậm phát triển trí tuệ, tăng động giảm chú ý…). Cụ thể:

• Đánh giá đầu vào: Xác định xem học sinh đang ở mức độ nào để lập Kế hoạch Giáo dục Cá nhân (IEP)
• Giảng dạy trực tiếp: Dạy trẻ các kỹ năng trong các lĩnh vực phát triển, cách dùng giao tiếp để đòi hỏi thay vì la hét, dạy trẻ tự đi vệ sinh, tự ăn cơm và kiểm soát cảm xúc
• Phối hợp với gia đình: Hướng dẫn phụ huynh cách tương tác với con tại nhà để kết quả dạy ở trường không bị “đổ sông đổ biển”

Giá trị mà công việc này mang lại: 

Đối với trẻ, tôi là người mở ra cánh cửa giao tiếp với thế giới.

Đối với phụ huynh, tôi là điểm tựa tinh thần giúp họ bớt hoang mang và nhìn thấy tương lai của con mình.

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Tôi bén duyên với nghề sau một lần đi thiện nguyện tại mái ấm cho trẻ khuyết tật vào năm lớp 11. Lúc đó tôi đã tự hỏi: “Nếu không có ai kiên nhẫn với các em, các em sẽ đi về đâu?”.

Ban đầu, gia đình có phản đối vì sợ nghề này vất vả, thu nhập thấp và “dễ bị stress”. Nhưng tôi vẫn quyết tâm thi vào Sư phạm. Sau khi tốt nghiệp, tôi làm việc tại một trung tâm nhỏ trước khi chuyển về trường chuyên biệt hiện tại.

Nếu được chọn lại, tôi vẫn sẽ chọn nghề này. Dù có những lúc rất vất vả, nhưng khoảnh khắc nghe một đứa trẻ cất tiếng gọi “Cô” sau suốt 6 tháng kiên trì đồng hành và hỗ trợ thực sự rất ý nghĩa. Chính những tiến bộ nhỏ ấy là động lực để tôi tiếp tục gắn bó với công việc mỗi ngày. 

Bên cạnh đó, tôi may mắn được làm việc trong một môi trường tích cực. Trung tâm có các chuyên gia nước ngoài hỗ trợ về chuyên môn, đồng thời xây dựng được văn hóa làm việc lành mạnh. Vì vậy, dù công việc đôi khi áp lực và mệt mỏi, tôi vẫn luôn giữ được tinh thần ổn định và cảm thấy công việc mình đang làm là xứng đáng.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Điều tôi thích nhất là sự chân thành tuyệt đối. Những đứa trẻ đặc biệt không biết nói dối. Khi các con yêu quý mình và chạy lại ôm, đó là tình cảm thật nhất. Công việc này cũng rèn cho tôi một tinh thần thép và sự bao dung mà tôi thỉnh thoảng vẫn ngỡ ngàng vì thấy mình có thể kiên nhẫn đến vậy.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Áp lực lớn nhất không đến từ các con, mà đến từ sự kỳ vọng quá mức hoặc sự bỏ cuộc của phụ huynh. 

Ngoài ra, việc bị trẻ tấn công (cắn, cào) khi các con lên cơn bùng phát hành vi cũng là một “mảng tối” khó tránh khỏi của nghề.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

• Kiến thức: Phải vững tâm lý học phát triển và các phương pháp can thiệp (ABA, TEACCH, PECS).
• Kỹ năng: Kỹ năng quan sát (để hiểu trẻ muốn gì khi chưa nói được) và kỹ năng sơ cứu cơ bản.
• Thái độ: Kiên nhẫn là số 1, tiếp theo là sự thấu cảm.
• Thăng tiến: Nếu em muốn đi xa, hãy học sâu về trị liệu chuyên biệt (như trị liệu ngôn ngữ hoặc âm nhạc) hoặc quản lý giáo dục.
• Nguồn học: A365 – trang web về dạy trẻ tự kỷ ở Việt Nam, Understood – trang web của Mỹ

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Nhiều người nghĩ rằng giáo viên giáo dục đặc biệt chỉ là người “giữ trẻ đặc biệt” hoặc đang làm một công việc vì lòng thương. Nhưng thực tế, đây là một nghề nghiệp mang tính khoa học cao. Mỗi hoạt động, mỗi cách tương tác với trẻ đều được xây dựng dựa trên phân tích hành vi và những mục tiêu giáo dục cụ thể. 

Chúng tôi không đơn thuần là người trông trẻ; chúng tôi là những người dạy học, can thiệp và đồng hành cùng trẻ trên hành trình phát triển từng kỹ năng nhỏ nhất.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Tại thành phố Hồ Chí Minh, nếu em làm tại các trường chuyên biệt tư thục hoặc trung tâm can thiệp, mức lương khởi điểm dao động từ 8 – 10 triệu đồng/tháng. Nếu em nhận dạy thêm can thiệp cá nhân tại nhà vào buổi tối (2-3 buổi/tuần), thu nhập dao động: 15 – 20 triệu đồng.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Đừng chọn nghề này vì “nghĩ mình hiền” hay “thương trẻ em”. Hãy chọn nó nếu em có sự kiên trì bền bỉ.

Bài viết Giáo viên Giáo dục Đặc biệt đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 31
• Giới tính: Nam
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 10 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Thạc sĩ, chuyên ngành Nhân loại học, trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Số giờ làm hằng tuần: linh hoạt, trung bình là 35 – 45 tiếng
• Loại hình & quy mô công ty: Làm độc lập

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Công việc chính của tôi xoay quanh việc thu thập dữ liệu điền dã, nghĩa là trực tiếp sống và làm việc cùng với cộng đồng người dân để tìm hiểu về đời sống của họ. 

Sau đó, tôi sẽ tổng kết các kết quả nghiên cứu vào báo cáo để đưa ra các góp ý về mặt chính sách cho các bên liên quan.

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Mọi chuyện bắt đầu vào năm tôi khoảng 19-20 tuổi. Trong một lần đi nhà sách, tình cờ “lụm” được cuốn sách “Chúng tôi ăn rừng” của Georges Condominas, tôi mới biết đến ngành Nhân học. Vì đam mê phiêu lưu và tò mò về văn hóa, tôi đã quyết định bỏ học ngành Kinh tế và thi đại học lại để đăng ký vào ngành này.

Quyết định đó lúc bấy giờ bị người thân ngăn cản gay gắt và bạn bè cười chê. Tuy nhiên, tôi vẫn kiên quyết theo đuổi đam mê. Sau khi tốt nghiệp, tôi làm việc tại một viện nghiên cứu tư nhân, nhưng sau đó chuyển sang làm nghiên cứu độc lập vì cảm thấy môi trường tổ chức hạn chế khả năng nghiên cứu của mình. 

Đời không phải lúc nào cũng đẹp như phim ảnh. Nhìn lại chặng đường đã đi qua, tôi thấy trong mình tồn tại nhiều mâu thuẫn. Nghề này mang đến không ít khổ sở, thế nhưng, sau tất cả, tôi nhận ra mình không thể sống thiếu niềm đam mê này.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

Lịch trình của tôi thay đổi tùy thuộc vào việc tôi có đang đi điền dã hay không:

• Nếu đi điền dã: 

• Khi không đi điền dã: 

Tập trung xử lý dữ liệu trực tuyến và viết báo cáo nghiên cứu.

Thông thường tôi làm việc 5-6 ngày/tuần. Thời gian làm việc phụ thuộc nhiều sự hợp tác và hỗ trợ của chính quyền địa phương, hội đồng nghiên cứu, và cộng đồng tại thực địa.

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Điều tôi tâm đắc nhất là cơ hội được gặp gỡ nhiều con người khác nhau và khám phá những “góc khuất” của xã hội, những lát cắt đời sống mà báo chí hay sách vở hiếm khi phản ánh đầy đủ. Việc cùng ăn, cùng ở, cùng làm với một cộng đồng trong thời gian dài, từ vài tuần đến thậm chí một năm, giúp tôi hiểu sâu hơn về bối cảnh văn hóa và các ngoại lực tác động lên họ. 

Những điều ấy rất khó có thể nắm bắt chỉ qua một vài cuộc phỏng vấn ngắn. Khi mới tiếp xúc, nhiều người thường giữ tâm lý dè dặt hoặc chỉ chia sẻ một phần câu chuyện của mình. Chỉ khi xây dựng được sự tin tưởng và đồng hành đủ lâu, những trải nghiệm, suy nghĩ và sự thật đằng sau cuộc sống của họ mới dần được hé mở.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Ba vấn đề lớn nhất trong công việc này bao gồm: thu nhập, các yếu tố liên quan đến an ninh trong quá trình thực địa, và những tác động lên sức khỏe thể chất.

Thứ nhất, về thu nhập, mức lương hiện tại nhìn chung chưa tương xứng với khối lượng công việc, mức độ đầu tư thời gian cũng như yêu cầu về chuyên môn trong quá trình triển khai nghiên cứu thực địa.

Thứ hai, vấn đề an ninh trong một số bối cảnh nghiên cứu tạo ra không ít hạn chế, thường xuyên bị theo dõi, giám sát trong quá trình thực địa.

Thứ ba, yếu tố sức khỏe cũng là một thách thức đáng kể. Việc di chuyển liên tục, thay đổi môi trường sống trong thời gian dài có thể gây ảnh hưởng đến thể chất.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Tinh thần dấn thân: Đi làm thực địa phải rất chủ động nghĩ và làm. Thực tế luôn phức tạp, vì thế, nhà nhân học cần học cách linh hoạt với mọi tình huống thực địa. Ví dụ như khi đến địa bàn, người dân mời gì thì mình ăn đó, không nên khó tính chọn lựa.

Kỹ năng kết nối con người: Người làm nhân học cần khả năng nói chuyện và thích ứng nhanh với các hoàn cảnh văn hóa khác nhau. Mỗi vùng mỗi khác, nếu bạn hướng nội, ngại giao tiếp, bạn sẽ khó có thể thiết lập mối quan hệ với người dân địa phương, chứ đừng nói đến việc thu thập dữ liệu.

Tư duy nghiên cứu: Khả năng suy ngẫm và kết nối dữ liệu thực địa thành một hệ thống lý thuyết. 

Làm việc nhóm (Teamwork): Ngành này có một sự phức tạp là giỏi thực địa chưa chắc đã viết nghiên cứu tốt và ngược lại. Vì thế, việc cộng tác, làm việc với các nhà nhân học khác là quan trọng để có thể bổ sung được điểm yếu cho nhau.

Quản lý cảm xúc: Trong vai trò người quan sát khi nghiên cứu thực địa, bạn phải rất tỉnh táo và bình tĩnh để giữ tính trung lập, và không can thiệp vào cộng động địa phương, vì đây là một trong những đạo đức hành nghề này. Chính tôi và đồng nghiệp của tôi đã chứng kiến những cảnh bạo lực hay tự tử tại địa bàn, nhưng phải học cách giữ bình tĩnh, và quan sát suy nghĩ, cảm xúc của người địa bàn với những thứ như vậy.

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Mọi người thường “lãng mạn hóa” việc đi từ vùng văn hóa này sang vùng khác, nhưng thực tế đi điền dã rất phức tạp và mệt mỏi; đôi khi đến nơi người dân còn không tiếp đón. 

Một hiểu lầm khác là nghề này không kiếm được tiền. Thực tế là có thể sống được bằng nghề nhưng thu nhập không cao và cần sự kiên trì bền bỉ. Càng ở lâu trong nghề này, những nhận định của bạn càng có giá trị, không chỉ trong ngành mà còn liên ngành, vì thực tế mọi hoạt động hàng ngày của chúng ta đều liên quan ít nhiều tới con người. Càng hiểu sâu về con người, không chỉ về khía cạnh tâm lý mà còn đa chiều về văn hóa, tập tục,… các quyết định về chính sách, kinh doanh, giúp đỡ mới có hiệu quả.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Nếu bạn làm việc tại các viện nghiên cứu chính thống, thu nhập chỉ dừng lại ở mức đủ sống chứ không thể giàu được. Bản thân tôi cũng phải đa dạng hóa các công việc khác nhau, áp dụng lý thuyết nhân học vào các mảng việc khác để đảm bảo kinh tế.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Nhìn lại quá trình phát triển sự nghiệp cũng như hành trình tìm việc của bản thân, tôi cho rằng có một số yếu tố quan trọng dành cho những ai muốn theo đuổi nghề này.

• Trước hết là sự kiên nhẫn. Đây là yếu tố mang tính tiên quyết.
• Thứ hai là sự chuẩn bị về kinh tế. Trong giai đoạn đầu, nếu có một nền tảng tài chính ổn định từ gia đình hoặc nguồn hỗ trợ khác, người làm nghề sẽ có điều kiện tập trung hơn cho quá trình học hỏi và phát triển chuyên môn.
• Cuối cùng là tâm thế nghề nghiệp. Sẽ có những thời điểm người làm nghề cảm thấy hoài nghi hoặc thậm chí hối hận với lựa chọn của mình. Tuy nhiên, điều quan trọng là mức độ gắn bó, niềm đam mê và sự tỉnh táo để có thể tiếp tục theo đuổi con đường đã chọn một cách bền vững.

Bài viết Nhà nghiên cứu Nhân loại học độc lập đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Tuy nhiên, khi tìm hiểu về nghề Luật, nhiều học sinh và sinh viên thường chỉ biết đến hình ảnh luật sư mà chưa hình dung được bức tranh nghề nghiệp rộng lớn phía sau lĩnh vực này. Trên thực tế, người học luật có thể theo đuổi nhiều nghề nghiệp khác nhau như thẩm phán, kiểm sát viên, công chứng viên, thừa phát lại, chuyên viên pháp chế hay quản tài viên. Sự đa dạng về nghề nghiệp và môi trường làm việc trong lĩnh vực pháp luật khiến nhiều bạn trẻ đặt ra những câu hỏi như khiến các bạn trẻ đặt ra những câu hỏi như:

• Nghề Luật là gì và vai trò của nghề Luật trong thực tế ra sao?
• Người học luật có thể làm những công việc gì ngoài nghề luật sư?
• Những người làm việc trong lĩnh vực pháp luật thường làm ở môi trường nào?
• Để theo đuổi nghề Luật thì cần trang bị những kiến thức và năng lực gì?
• Lộ trình thăng tiến trong nghề Luật ra sao?

Cẩm nang Tổng quan nghề Luật do Hướng Nghiệp Sông An biên soạn sẽ là người bạn đồng hành đáng tin cậy, giúp bạn:

• Hiểu được khái niệm và vai trò của nghề Luật một cách đơn giản.
• Khám phá một số nghề nghiệp tiêu biểu trong lĩnh vực pháp luật và môi trường làm việc phổ biến của từng nghề 
• Nắm bắt được các nhóm kiến thức và năng lực cần có trong nghề.
• Nhận diện được lộ trình phát triển nghề nghiệp của nhân viên pháp chế trong doanh nghiệp và luật sư trong công ty luật.

Dưới đây là một số nội dung chính trong cẩm nang:

Bài viết Cẩm nang Tổng quan nghề Luật đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Giới tính: Nữ
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 21 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Thạc sĩ văn
• Số giờ làm hằng tuần: 25 tiết/ tuần (1 tiết/45 phút)
• Loại hình & quy mô công ty (tổng số nhân viên): 98 giáo viên và nhân viên

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Trách nhiệm chính của tôi là dạy học môn ngữ văn tại trường THPT. Hiện tại, tôi phụ trách  dạy 4 đến 5 lớp tùy theo phân công chuyên môn mỗi năm của nhà trường. Ngoài ra tôi còn kiêm nhiệm thêm một số các công việc khác như phụ trách câu lạc bộ Văn học, công tác giáo viên chủ nhiệm, dạy hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp. 

Tôi là 1 giáo viên nhiều năm kinh nghiệm và chất lượng dạy học của tôi (được thể hiện qua kết quả thi tốt nghiệp) rất tốt và luôn ổn định nên tôi luôn là giáo viên nòng cốt của tổ bộ môn Ngữ văn và được Ban giám hiệu tin tưởng. Tôi nhiều năm có thành tích dạy học sinh giỏi đạt giải cấp thành phố và có tỷ lệ học sinh thi tốt nghiệp cao hơn trung bình của thành phố nên tôi góp phần đáng kể nâng cao chuyên môn giảng dạy và thành tích của nhà trường.

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Ngay từ nhỏ tôi đã luôn thích môn văn, tôi có thể dành hàng giờ đọc các tác phẩm văn học và học tốt ở các môn xã hội. Tôi cũng rất yêu thích nghề giáo viên nên đã có ước mơ thi sư phạm ngay từ khi còn nhỏ.

Bố mẹ tôi khi biết mong ước nghề nghiệp của tôi thì luôn ủng hộ và khuyến khích tạo điều kiện.

Sau khi tốt nghiệp đại học năm 2004, tôi gặp nhiều khó khăn trong việc tìm một vị trí biên chế tại trường công lập. Trong 5 năm đầu, tôi chỉ dạy hợp đồng ở bậc THCS, không đúng chuyên ngành và phải làm thêm gia sư, bán hàng để trang trải cuộc sống. Sau đó, nhờ sự giới thiệu từ gia đình và cơ hội từ một trường THPT mới thành lập, tôi được tuyển làm giáo viên Văn và gắn bó với công việc này đến nay.

Tôi rất thích nghề này vì nó phù hợp với năng lực, sở thích của tôi nên tôi chưa bao giờ có ý định đổi nghề mặc dù nghề dạy học đang được xem như 1 trong những nghề áp lực nhất hiện nay.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Tôi thích sự thay đổi trong việc gặp gỡ các đối tượng học sinh khác nhau

Nghề giáo mang lại cho tôi giá trị tinh thần to lớn khi tôi truyền đạt các kiến thức cho học sinh của tôi

Sự tận tâm trong nghề khiến tôi nhận được sự tôn trọng và yêu quý từ học sinh và sự tin tưởng của ban giám hiệu & phụ huynh học sinh

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Sự kỳ vọng quá nhiều từ học sinh, cha mẹ học sinh và xã hội đối với nghề giáo

Sự thiếu kết hợp giữa gia đình và nhà trường khiến nhiều phụ huynh học sinh có tâm lí “trăm sự nhờ thầy” và khi kết quả của con không được như mong muốn thì phụ huynh thường đổ lỗi cho giáo viên và cho nhà trường

Lương và các chế độ chưa cao sơ với thời gian sức lực giáo viên tâm huyết bỏ ra

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Từ trải nghiệm thực tế tôi xin chia sẻ 1 số điều kiện để có thể hoàn thành tốt công việc:

• Kiến thức: phải luôn cập nhật kiến thức và giáo án, luôn ghi chú lại những điều quan sát trong giảng dạy và luôn có tinh thần học tập từ đồng nghiệp trên trường và các đồng nghiệp uy tín trên mạng, website. Một giáo viên tốt chắc chắn phải có kiến thức nền tảng tốt
• Kỹ năng: Kỹ năng  giảng dạy luôn cần được trau dồi, với những kiến thức mới phải luôn tập giảng trước khi đến lớp, suy nghĩ, tìm tòi và thử nghiệm các cách giảng dạy và sự truyền đạt sao cho dễ hiểu nhất với học sinh. Một giáo viên chỉ giỏi về kiến thức mà không có kỹ năng truyền đạt thì không phải là 1 giáo viên giỏi
• Thái độ: Nghiêm túc, có tâm với nghề, với trò, phải dám thay đổi, tránh đi vào lối mòn, chủ quan trong truyền đạt kiến thức vì coi đó là 1 bài học cũ,  kiến thức cũ

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

“Nghề giáo nhàn rỗi, chỉ dạy vài tiết rồi về.”

Nguyên nhân: Phụ huynh và học sinh chỉ nhìn thấy giáo viên trên bục giảng, thời lượng dạy 1–2 tiết mỗi lớp. Công việc ở phía sau như soạn bài, chấm bài, làm hồ sơ, tổ chức hoạt động… lại diễn ra “âm thầm” ở nhà hoặc ngoài giờ, nên dễ bị bỏ qua.

“Giáo viên có nhiều kỳ nghỉ hơn nghề khác.”

Nguyên nhân: Lịch nghỉ hè, nghỉ lễ của học sinh được công khai rõ ràng, nên mọi người nghĩ thầy cô cũng “được nghỉ ngơi” như học trò. Nhưng công việc tập huấn, trực trường, thi cử, ôn luyện… ít được công chúng biết đến, nên tạo ra sự hiểu lầm.

“Giáo viên có thu nhập cao nhờ dạy thêm.”: 

Nguyên nhân: Một số giáo viên dạy thêm nổi bật, đặc biệt ở các thành phố lớn, được nhắc đến nhiều trên báo chí và mạng xã hội, khiến nhiều người nghĩ đó là tình hình chung. Thực tế phần lớn giáo viên ở vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa, hoặc dạy các môn ít nhu cầu, thu nhập chỉ ở mức đủ sống.

“Chỉ cần yêu nghề là làm giáo viên tốt.”: 

Nguyên nhân: Từ trước đến nay, hình ảnh “người thầy tận tụy, hết lòng vì học trò” được tôn vinh, nên nhiều người tin rằng tình yêu nghề là đủ. Tuy nhiên, xã hội ít để ý rằng nghề giáo còn là một nghề chuyên môn cần kỹ năng và đào tạo bài bản.

“Giáo viên chỉ cần truyền đạt kiến thức.”: 

Nguyên nhân: Trong quá khứ, giáo viên chủ yếu đóng vai trò “người giảng – người nghe”. Cách nhìn truyền thống đó vẫn còn tồn tại. Nhưng với đổi mới giáo dục hiện nay, giáo viên còn phải định hướng, hỗ trợ phát triển năng lực và kỹ năng sống của học sinh.

“Ai cũng có thể làm giáo viên.”: 

Nguyên nhân: Vì ai cũng từng đi học, từng chứng kiến cách thầy cô đứng lớp, nên nhiều người cho rằng công việc này đơn giản, “chỉ cần biết kiến thức là dạy được.” Cách nhìn này bỏ qua sự phức tạp của nghề, nhất là việc quản lý lớp học, xử lý tình huống tâm lý, và áp lực từ nhiều phía.
Hầu hết những hiểu lầm này xuất phát từ việc xã hội chỉ thấy phần nổi của nghề giáo (giờ dạy, kỳ nghỉ, hình ảnh “người thầy mẫu mực”), trong khi phần công việc “ẩn” phía sau và những yêu cầu thực sự của nghề ít được nhắc tới.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Giai đoạn đầu sẽ có khá nhiều khó khăn vì mức lương tập sự còn hạn chế, đặc biệt với những bạn phải thuê nhà hoặc có nhiều chi phí sinh hoạt. Ngay cả hiện tại, thu nhập của nghề giáo chủ yếu đáp ứng các nhu cầu cơ bản hằng ngày.

Vì vậy, để gắn bó lâu dài với nghề, ngoài yếu tố thu nhập thì sự yêu nghề và mong muốn đồng hành cùng học sinh cũng là điều rất quan trọng.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Lời khuyên: Nếu muốn theo đuổi nghề giáo, bạn phải là người có 1 số những phẩm chất nhất định:

• Chuyên môn vững vàng: đây là nền tảng vì giáo viên phải hiểu sâu kiến thức mới có thể truyền đạt cho học sinh và nhận được sự tin trọng từ học sinh.
• Phải luôn cập nhật kiến thức mới, vì xã hội và giáo dục thay đổi không ngừng
• Kỹ năng sư phạm: tổ chức bài giảng sinh động, dễ hiểu., khả năng sử dụng phương pháp dạy học phù hợp cho từng đối tượng học sinh
• Tình yêu nghề và tình thương học trò vì nghề giáo đôi khi vất vả, áp lực, thu nhập chưa cao. Nếu không thật sự yêu nghề, sẽ dễ nản lòng
• Sự kiên nhẫn và tinh thần chịu đựng áp lực vì đôi khi bạn sẽ gặp học sinh nghịch ngợm, phụ huynh khó tính, áp lực thành tích…
• Kỹ năng giao tiếp và ứng xử: biết cách nói chuyện, lắng nghe và xử lý tình huống với học sinh, phụ huynh và đồng nghiệp.
• Hãy theo dõi và đọc các quyển sách về các tấm gương nhà giáo dục ở Việt Nam và trên thế giới để có thể học hỏi và được truyền cảm hứng (thầy Nguyễn Ngọc Ký, Thầy Văn Như Cương, cô Anne Sullivan (Mỹ) …)

Bài viết Giáo viên dạy Ngữ văn THPT đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 34
• Giới tính: Nam
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 10 năm ( 5 năm sau đại học, 5 năm làm nghiên cứu và giảng dạy)
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Tiến sĩ Hóa học – chuyên ngành Hóa Vật liệu (Vật liệu xúc tác và ứng dụng năng lượng tái tạo)
• Các chứng chỉ chuyên môn: Chứng chỉ an toàn phòng thí nghiệm quốc tế (Laboratory Safety Certification) và Chứng chỉ quản lý dự án nghiên cứu (Research Project Management)
• Số giờ làm hằng tuần: Khoảng 45–50 giờ (có thể nhiều hơn nếu có đề tài hoặc báo cáo gấp)
• Loại hình & quy mô công ty (tổng số nhân viên): Viện nghiên cứu trực thuộc một trường đại học, quy mô ~150 nhân sự (bao gồm nhà khoa học, nghiên cứu sinh, kỹ thuật viên và cán bộ hành chính)

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Trách nghiệm chính:

• Thiết kế, tiến hành và giám sát các thí nghiệm trong lĩnh vực xúc tác và vật liệu nano
• Viết báo cáo khoa học, công bố bài báo trên tạp chí quốc tế
• Hướng dẫn nghiên cứu sinh, sinh viên thực tập trong phòng thí nghiệm
• Hợp tác với doanh nghiệp để chuyển giao công nghệ (ví dụ: chất xúc tác tiết kiệm năng lượng, vật liệu lọc nước)
• Quản lý thiết bị, đảm bảo an toàn hóa chất và phòng thí nghiệm

Giá trị mang lại:

• Cho tổ chức: Nâng cao uy tín, đóng góp công bố khoa học, thu hút tài trợ
• Cho doanh nghiệp: Giải pháp công nghệ, sản phẩm ứng dụng thực tiễn
• Cho xã hội: Đào tạo nguồn nhân lực khoa học, phát triển vật liệu thân thiện môi trường

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Tôi yêu thích Hóa học từ THPT, đặc biệt là những giờ làm thí nghiệm. Cảm giác quan sát phản ứng hóa học luôn khiến tôi tò mò. Gia đình định hướng tôi học Y, nhưng tôi quyết định theo Hóa vì đam mê nghiên cứu.

Sau khi tốt nghiệp cử nhân, tôi được nhận vào làm nghiên cứu viên tập sự tại một phòng thí nghiệm, rồi sau đó có cơ hội nhận học bổng theo học chương trình tiến sĩ ở nước ngoài.

Một bước ngoặt quan trọng trong hành trình nghề nghiệp của tôi là khi tham gia dự án hợp tác với doanh nghiệp. Trải nghiệm đó giúp tôi nhận ra rằng những công trình nghiên cứu không chỉ nằm trên lý thuyết mà còn có thể tạo ra các sản phẩm thực sự hữu ích cho đời sống. Chính điều này đã tiếp thêm động lực và khiến tôi càng quyết tâm gắn bó với nghề.

Nếu được lựa chọn lại, tôi vẫn sẽ chọn ngành Hóa học, vì công việc này cho tôi cơ hội được sáng tạo, khám phá những điều mới mẻ và đồng thời đóng góp những giá trị thiết thực cho xã hội.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Điều tôi thích nhất ở công việc này là sự tự do sáng tạo và cơ hội được thỏa mãn trí tò mò khoa học. Tôi luôn cảm thấy hứng thú khi được khám phá những vấn đề mới và tìm ra lời giải cho chúng. Bên cạnh đó, việc có thể đóng góp thêm những tri thức mới cho lĩnh vực nghiên cứu cũng mang lại cho tôi nhiều động lực và ý nghĩa trong công việc.

Ngoài nghiên cứu, tôi cũng rất trân trọng những khoảnh khắc được hướng dẫn sinh viên. Niềm vui khi thấy các bạn thành công với thí nghiệm đầu tiên hay dần tự tin hơn trong quá trình học tập là một cảm giác rất đặc biệt đối với tôi.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Điều tôi không thích nhất ở công việc này là áp lực công bố bài báo khoa học, vì trong môi trường nghiên cứu, kết quả công việc thường được đánh giá thông qua số lượng và chất lượng công bố ((publish or perish). Bên cạnh đó, các thủ tục hành chính liên quan đến xin tài trợ hay nghiệm thu đề tài đôi khi còn khá rườm rà và mất nhiều thời gian.

Ngoài ra, một số thí nghiệm phải kéo dài trong nhiều ngày liên tục, đòi hỏi sự tập trung cao nên dễ tạo cảm giác căng thẳng và mệt mỏi.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Để có thể hoàn thành tốt công việc này, tất nhiên các em cần trang bị cho mình:

• Kiến thức: Hóa lý, hóa phân tích, an toàn hóa chất, kỹ năng sử dụng thiết bị
• Kỹ năng: Tư duy phản biện, thiết kế thí nghiệm, xử lý số liệu, viết báo cáo, thuyết trình
• Thái độ: Kiên nhẫn, cẩn trọng, chính trực khoa học, tinh thần làm việc nhóm

Nếu muốn thăng tiến, các em cần:

• Trau dồi tiếng Anh học thuật
• Tập trung công bố quốc tế và xây dựng mối quan hệ hợp tác nghiên cứu
• Tham gia hội thảo để cập nhật xu hướng

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Hiểu lầm: Làm nghiên cứu là “chỉ ngồi phòng thí nghiệm pha hóa chất suốt ngày”

Thực tế: Công việc còn bao gồm đọc tài liệu, phân tích số liệu, viết bài, hợp tác với nhiều ngành khác. Nghiên cứu khoa học là sự kết hợp giữa trí tuệ, công nghệ và cả kỹ năng quản lý

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Ở Việt Nam, lương nghiên cứu viên mới ra trường không quá cao, nhưng đủ để sống tiết kiệm. Nếu biết thêm kỹ năng giảng dạy hoặc hợp tác doanh nghiệp, thu nhập sẽ ổn định hơn.

Khi có bằng tiến sĩ hoặc kinh nghiệm quốc tế, cơ hội thăng tiến và thu nhập cải thiện đáng kể.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

Hãy chắc chắn rằng bạn thực sự yêu thích khoa học và có sự kiên nhẫn

Chủ động tìm cơ hội nghiên cứu, thực tập từ khi còn học đại học

Đừng chỉ học trong sách, hãy tham gia phòng thí nghiệm càng sớm càng tốt

Trau dồi ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh chuyên ngành

Xây dựng tinh thần hợp tác – nghiên cứu khoa học không phải con đường đơn độc

Bài viết Nhà nghiên cứu Hoá học đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.