Biên tập: Minh Thảo

Không ít người khi rời một công việc cũ thường mang theo cảm giác bối rối: “Mình thực sự có gì để bắt đầu lại?”. Chặng đường đã qua với nhiều nỗ lực, thử thách và trưởng thành – đôi khi lại dễ bị bỏ quên giữa “trận chiến” tìm kiếm công việc mới. Thị trường lao động thay đổi không ngừng với nhiều yếu tố bên ngoài giống như “kẻ địch” luôn chực chờ, khiến ta phải chịu không ít áp lực và khó khăn. 

Tuy vậy, chuyển việc không chỉ là chọn một điểm đến khác, mà còn là cơ hội quý giá để tạm dừng chân, lắng đọng và nhìn lại “tài sản sự nghiệp” – những gì mình đã tích lũy được xuyên suốt hành trình vừa qua. Đó có thể là kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, mạng lưới chuyên nghiệp hay những giá trị được dựng xây qua công việc. Việc gọi tên được các “tài sản sự nghiệp” cũng giống như bước chuẩn bị hành trang, giáp mũ thiết thực, để bạn sẵn sàng hơn cho lần “ra trận” tiếp theo.

“Biết địch biết ta, trăm trận không ngại” (Tôn Tử)

Xây dựng “tài sản sự nghiệp” chính là một trong những cách để “biết ta” hiệu quả nhất. Trong cuốn sách “Job Moves – 9 steps for making progress in your career” (tạm dịch: Bước nhảy công việc – 9 bước tạo lộ trình thăng tiến) (2024), nhóm tác giả Ethan Bernstein, Michael B. Horn, Bob Moesta đã đưa ra 2 bước tương ứng với 2 câu hỏi gợi ý để giúp bạn xây dựng “tài sản sự nghiệp” cho riêng mình. 

Bước 1: Nhìn lại các công việc đã từng trải qua và trả lời câu hỏi: “Đâu là những năng lực hành nghề bạn đã tích lũy được?” 

Trong bước này, bạn có thể mở lại CV/Resume, nhìn vào những trách nhiệm và phạm vi công việc mình trải qua, và liệt kê ra những năng lực hành nghề mình đã tích lũy được. Bạn có thể cấu trúc những năng lực hành nghề của mình theo mô hình ASK: Attitude (thái độ), Skill (kỹ năng), Knowledge (kiến thức). Trong Skill (kỹ năng), bên cạnh cách kỹ năng chuyên môn trong lĩnh vực của mình, bạn có thể làm nổi bật thêm những kỹ năng nền tảng – những kỹ năng phổ biến và cần ở hầu hết các ngành nghề. Bạn có thể tham khảo các Khung năng lực nền tảng hiện có tại Việt Nam và trên thế giới được Sông An tổng hợp tại đây. 

Ngoài năng lực hành nghề, nhóm tác giả còn đề cập đến hai “loại tài sản” khác: Aptitude (năng khiếu) và Capability (năng lực). Theo nhóm tác giả, Aptitude (năng khiếu) là những tài năng, điểm mạnh bẩm sinh và tự nhiên, thường là những giá trị mang tính trừu tượng như: giao tiếp, khả năng chú ý đến chi tiết, tính sáng tạo, v.v. Trong khi đó, Capability (năng lực) là những tài năng, điểm mạnh đã được rèn giũa, trở thành những kỹ năng cụ thể, tạo ra kết quả ở những môi trường hoặc nhiệm vụ công việc nhất định. Ví dụ, năng khiếu giao tiếp có thể trở thành năng lực giao tiếp hiệu quả khi có mâu thuẫn trong đội nhóm, giúp điều hoà và định hướng cả đội đến mục tiêu chung. Việc đặt những năng lực này vào những bối cảnh cụ thể là minh chứng cho việc bạn đã thành công áp dụng những năng khiếu và kỹ năng mình có để tạo ra kết quả. 

Bên cạnh đó, Kỹ năng chuyển đổi cũng là một loại “tài sản đặc biệt” có thể giúp bạn tăng lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh hiện tại. Kỹ năng chuyển đổi, hay còn gọi là kỹ năng linh hoạt, là những kiến thức, kinh nghiệm và khả năng bạn tích lũy được và có thể mang theo từ công việc này sang công việc khác, ngay cả khi bạn thay đổi vai trò hay ngành nghề. Khả năng truyền đạt ý tưởng rõ ràng cho người khác, giải quyết các vấn đề bất ngờ hoặc làm việc tốt trong nhóm đều là những ví dụ điển hình của kỹ năng chuyển đổi. Bạn có thể tham khảo chi tiết bài viết về Kỹ năng chuyển đổi của Sông An tại đây.

Việc đúc kết và gọi tên ra được cụ thể những năng lực hành nghề như trên giúp bạn nhận biết được đâu là những tài sản có giá trị mà mình có thể có thể mang đến cho nhà tuyển dụng/doanh nghiệp, đặt trong bối cảnh đặc điểm công ty hay tính chất công việc mà bạn đang có ý định ứng tuyển.

Ngoài những “tài sản” sẵn có, bạn cũng có thể liệt kê thêm những “tài sản” mình chưa có, nhưng rất muốn đầu tư trong tương lai. Đây cũng sẽ là tiêu chí rất quan trọng để bạn đưa ra quyết định lựa chọn công việc mới. 

Bước 2: Xác định ưu tiên cho những “tài sản” mình muốn đầu tư bằng câu hỏi: “Trong những năng lực hành nghề trên, năng lực nào bạn muốn đầu tư vào để phát triển nhiều hơn trong công việc sắp tới?” 

Ở bước này, nhóm tác giả khuyến khích bạn phân loại các tài sản đã được liệt kê ở trên vào 3 nhóm:

• Critical assets – Tài sản then chốt: những năng lực hành nghề bạn rất muốn và cần được ưu tiên đầu tư, phát triển
• Negotiable assets – Tài sản có thể thương lượng: những năng lực hành nghề sẽ tốt hơn khi có, nhưng nếu không có cũng không ảnh hưởng quá nghiêm trọng đến công việc tiếp theo
• Dispensable assets – Tài sản không cần thiết: những năng lực hành nghề ít quan trọng hơn đối với công việc sắp tới hoặc giai đoạn này của cuộc đời, sự nghiệp, có thể tạm gác lại

Đến bước này, bạn sẽ có một bức tranh toàn cảnh mà chi tiết về những “tài sản” mình đã tích lũy, giúp bạn vừa nhìn rõ những tài sản giá trị có thể mang theo, vừa xác định mũi nhọn muốn phát triển trong công việc sắp tới. 

“Trăm trận không ngại” vs “Trăm trận trăm thắng”

Trong bối cảnh thị trường lao động biến đổi không ngừng như hiện tại, ta khó mà kỳ vọng sự bất biến hay chắc chắn trong những bước đi sắp tới của hành trình sự nghiệp. Sẽ không có trận chiến nào ta nắm chắc 100% phần thắng, và luôn có những “kẻ địch” bất ngờ khiến ta phải đối mặt với những khó khăn (và đôi khi là cả cơ hội) không thể lường trước. Điều ta cần là tâm thế cởi mở với những điều sẽ đến, luôn tạo cho mình khoảng dừng nhỏ qua từng chặng để luôn “biết ta”; đồng thời không ngừng “biết địch” bằng cách luôn cập nhật những thông tin mới, xác thực về thị trường lao động và nhu cầu tuyển dụng. Có như vậy, ta sẽ luôn can đảm để dấn thân vào những trải nghiệm mới, với sự bình an và vững vàng trong trái tim. 

Tài liệu tham khảo:

Bernstein, E., Horn, M. B., & Moesta, B. (2024, November 8). Job Moves: 9 Steps for Making Progress in Your Career.

Xây dựng “tài sản sự nghiệp”

Bạn có đang “sống” trọn vẹn với thương hiệu cá nhân của mình?

Nghĩ khác về khủng hoảng nghề nghiệp: Hãy nhìn như một nghệ sĩ

Chiến lược tài chính cá nhân để phát triển sự nghiệp bền vững

Chuyển việc – Cơ hội để bạn chủ động “tuyển dụng” công việc phù hợp cho mình

Có thể bạn chưa biết? Làm việc với cấp trên cũng cần có “nghệ thuật”!

Performance review – Chuẩn bị như thế nào?

Trước một khởi đầu mới, mời bạn thử thói quen đơn giản này

Du mục kỹ thuật số (Digital nomad): Khi công việc và những chuyến đi chỉ cách nhau một cánh cửa!

Bài viết Xây dựng “tài sản sự nghiệp” đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Biên tập: Minh Thảo

Bạn có từng lên LinkedIn, Facebook rồi tự hỏi: “Mình nên thể hiện gì để gây ấn tượng?”, hay từng nghe ai đó bảo bạn phải có “màu sắc riêng”, một cá tính “nhận diện được ngay” giữa hàng ngàn người ngoài kia? Trong những năm gần đây, “thương hiệu cá nhân” đã dần trở thành một cụm từ được nhắc tới nhiều nhất trên hành trình định vị sự nghiệp của mỗi người. Nhưng cũng chính vì sự phổ biến đó mà không ít người hiểu sai – hoặc cảm thấy áp lực vì nghĩ rằng thương hiệu cá nhân là điều gì đó thật lớn lao, phải xây dựng cho bằng được.

Rất nhiều người hiểu thương hiệu cá nhân là một sản phẩm phải được “lên chiến lược” – càng chỉn chu càng tốt. Đó là một bộ nhận diện cá nhân, là series bài viết định kỳ để duy trì “tần suất xuất hiện”, là cách viết tiểu sử thật bắt tai. Chúng ta nỗ lực để “tạo ra” một hình ảnh sao cho phù hợp với kỳ vọng của thị trường hoặc một cộng đồng nghề nghiệp nào đó.

Theo một khảo sát của CareerBuilder, có tới 70% nhà tuyển dụng sử dụng mạng xã hội để đánh giá ứng viên trước phỏng vấn. Điều đó khiến nhiều người lo sợ việc “lặng lẽ làm tốt công việc” là chưa đủ. Nhưng trong nỗ lực để “được thấy”, đôi khi ta quên mất câu hỏi quan trọng nhất: Mình có đang sống đúng với những giá trị cốt lõi của bản thân không?

Thương hiệu cá nhân: Không phải để được nhớ – mà là để sống

Thương hiệu cá nhân thực sự không phải thứ bạn xây dựng như một lớp vỏ bọc. Nó là cảm nhận mà người khác có được khi tiếp xúc và làm việc cùng bạn – là sự “tỏa hương” tự nhiên khi bạn sống thật với chính mình.

Nó bắt đầu từ việc bạn quan tâm đến điều gì, hành động ra sao, và nhất quán thế nào với những gì bạn tin. Có thể bạn không đăng nhiều trên mạng xã hội, không tự gọi mình là chuyên gia, nhưng nếu đồng nghiệp cảm thấy tin tưởng khi giao việc cho bạn, nếu sếp tin rằng bạn luôn giữ lời hứa – thì đó chính là thương hiệu cá nhân của bạn.

Bạn là khởi điểm và là cốt lõi của thương hiệu cá nhân

Thay vì bắt đầu bằng câu hỏi “Tôi muốn được nhìn nhận là người như thế nào?” hay “Làm sao để nổi bật?”, hãy thử bắt đầu bằng:

• “Mình thật sự trân trọng điều gì trong cuộc sống và công việc?” hay “Giá trị cốt lõi mà mình muốn mọi người cảm nhận được là gì?”: Viết ra 3 giá trị bạn cảm thấy kết nối và ý nghĩa nhất ở thời điểm hiện tại.
• “Ngày mai, mình có thể làm gì cụ thể để thể hiện điều đó?”: Viết ra 1-2 hành động bạn có thể làm trong ngày mai để thể hiện rõ giá trị đó. Có thể là chủ động hỗ trợ người mới, phản hồi email đúng giờ, hay đơn giản là lắng nghe một người bạn đang căng thẳng mà không chen ngang.
• “Nếu chỉ mô tả mình bằng ba từ, bạn sẽ chọn từ gì?”: Cuối ngày, hãy hỏi một người bạn, đồng nghiệp hoặc người thân về điều họ ghi nhớ hoặc ấn tượng nhất về bạn. Câu trả lời sẽ là tấm gương phản chiếu thương hiệu cá nhân hiện tại của bạn một cách trung thực và gợi suy ngẫm.
• Nếu bạn muốn tiếp tục khám phá câu hỏi: “Làm thế nào để sống thương hiệu của mình giữa thị trường liên tục thay đổi?”, hãy dành chút thời gian nghe tập podcast Bước chuyển mình – Tập 4: “Định hướng sự nghiệp giữa sóng gió thị trường”. Tập podcast này như một bước tiếp theo giúp bạn tiếp tục hành trình sống với thương hiệu cá nhân của chính mình – không chỉ là “gây ấn tượng”, mà là tìm được sự vững vàng, rõ ràng giữa những thay đổi không ngừng của thị trường lao động.

Chân thành là nền tảng – chiến lược là đường dẫn

Trong một số công việc – đặc biệt là ở vị trí lãnh đạo, ngành sáng tạo, tư vấn hay truyền thông – việc định vị rõ thương hiệu cá nhân một cách có chiến lược là cần thiết. Nó giúp bạn định hướng tốt hơn, kết nối đúng người, và mở rộng cơ hội nghề nghiệp.

Nhưng trước khi bắt đầu với chiến lược, hãy sống với giá trị của chính mình thật rõ ràng và nhất quán. Hãy để những gì bạn tin, bạn chọn, bạn hành động mỗi ngày trở thành nền tảng cốt lõi cho thương hiệu cá nhân của bạn.

Từ nền tảng ấy, bạn có thể học cách phát triển thương hiệu cá nhân một cách có chủ đích: chọn lọc cách kể chuyện, làm rõ điểm mạnh, thể hiện giá trị qua kênh truyền thông phù hợp. Không phải để “được thấy”, mà để người khác thực sự nhìn thấy bạn – một phiên bản sống thật, đáng tin cậy, và truyền cảm hứng.

Tài liệu tham khảo:

Nguyễn, T. Q. (2024). Tuổi 20: Xây dựng thương hiệu cá nhân thế nào để sống đúng giá trị? Báo Tuổi Trẻ. https://tuoitre.vn/tuoi-20-xay-dung-thuong-hieu-ca-nhan-the-nao-de-song-dung-gia-tri-20240329211346232.htm

VinUni. (2024). Xây dựng thương hiệu cá nhân: Hướng dẫn chi tiết nhất. Trường Đại học VinUni. https://vinuni.edu.vn/vi/tat-tan-tat-ve-xay-dung-thuong-hieu-ca-nhan/

CareerBuilder Vietnam. (2021). 70% nhà tuyển dụng “soi” mạng xã hội trước khi tuyển dụng ứng viên. https://careerbuilder.vn/vi/career-tips/70-nha-tuyen-dung-soi-mang-xa-hoi-truoc-khi-tuyen-dung-ung-vien.1234567.html

Xây dựng “tài sản sự nghiệp”

Bạn có đang “sống” trọn vẹn với thương hiệu cá nhân của mình?

Nghĩ khác về khủng hoảng nghề nghiệp: Hãy nhìn như một nghệ sĩ

Chiến lược tài chính cá nhân để phát triển sự nghiệp bền vững

Chuyển việc – Cơ hội để bạn chủ động “tuyển dụng” công việc phù hợp cho mình

Có thể bạn chưa biết? Làm việc với cấp trên cũng cần có “nghệ thuật”!

Performance review – Chuẩn bị như thế nào?

Trước một khởi đầu mới, mời bạn thử thói quen đơn giản này

Du mục kỹ thuật số (Digital nomad): Khi công việc và những chuyến đi chỉ cách nhau một cánh cửa!

Bài viết Bạn có đang “sống” trọn vẹn với thương hiệu cá nhân của mình? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Biên tập: Minh Thảo

Trong nghệ thuật, nghệ sĩ không chỉ là người tạo ra cái đẹp, mà còn là người giải quyết vấn đề theo cách độc đáo – một cách không bị ràng buộc bởi những quy tắc cứng nhắc. Họ thử nghiệm, quan sát, sai và sửa, kiên nhẫn đi tìm hình thức biểu đạt phù hợp nhất cho cảm xúc và ý tưởng của mình. Điều này cũng có thể đúng trong hành trình phát triển nghề nghiệp. Khi áp dụng tư duy nghệ sĩ vào việc đối mặt với khó khăn trong công việc, chúng ta có cơ hội nhìn nhận vấn đề từ một góc độ khác, vượt qua rào cản tâm lý và tìm ra những giải pháp linh hoạt hơn.

Tư duy “Canvas trắng” – Tái định hình lại nghề nghiệp

Trong hội họa, khoảnh khắc một nghệ sĩ đứng trước tấm vải canvas trắng luôn mang theo cả sự hồi hộp lẫn tự do tuyệt đối. Ở đó, quá khứ không còn ảnh hưởng – những nét vẽ cũ, những sai sót hay thành công trước đây đều không còn tồn tại. Tấm canvas trắng không đòi hỏi sự hoàn hảo, nó chỉ mời gọi sự bắt đầu. Và chính trong khoảng không tinh khôi ấy, nghệ sĩ có thể vẽ nên bất cứ điều gì – một khung cảnh mới, một cảm xúc chưa từng chạm tới, một thế giới chưa từng tồn tại.

Trong sự nghiệp cũng vậy. Những khủng hoảng như bị sa thải, mất phương hướng hay cảm giác cạn kiệt động lực đôi khi khiến ta rơi vào hoang mang. Nhưng nếu nhìn từ góc độ của “tấm canvas trắng”, thì đó không phải là điểm kết thúc – mà là cơ hội để bắt đầu lại. Bạn không cần tiếp tục vẽ theo những khuôn mẫu cũ kỹ từng khiến mình bế tắc. Bạn có thể lựa chọn tái định hình sự nghiệp của mình theo một cách mới – bắt đầu từ sự tò mò, từ những câu hỏi trung thực về điều gì khiến mình sống động, điều gì mình thực sự muốn tạo ra trong thế giới này. Với một tâm thế cởi mở, không bị ràng buộc bởi định kiến hay thất bại cũ, bạn có thể biến khủng hoảng thành một hành trình khám phá – như một nghệ sĩ, vẽ lại chính cuộc đời mình.

Câu hỏi gợi mở:

• Nếu sự nghiệp của bạn là một bức tranh, bạn muốn nó có màu sắc gì?
•  Nếu được bắt đầu lại từ đầu, bạn sẽ chọn đặt nét vẽ đầu tiên ở đâu?
• Có điều gì bạn từng khao khát làm nhưng đã gác lại vì sợ “vẽ sai”?
• Những màu sắc nào bạn đã dùng quá nhiều trong quá khứ mà giờ đây bạn muốn thay đổi?

Quan sát như một nghệ sĩ – Tìm cảm hứng từ bên ngoài

Trong hội họa, một nghệ sĩ không chỉ nhìn thế giới qua đôi mắt bình thường mà còn bằng một cách thức rất riêng. Họ tìm thấy vẻ đẹp ở những chi tiết mà người khác dễ dàng bỏ qua – một cái bóng lung linh trên tường, một chiếc lá rơi trong gió, hay chỉ là ánh sáng chiếu qua khung cửa sổ. Những điều bình thường, tưởng chừng như vô nghĩa, lại trở thành những khoảnh khắc tuyệt vời trong tác phẩm của họ. Cách nhìn này không chỉ là kỹ thuật, mà là một nghệ thuật tự thân – khả năng tìm thấy vẻ đẹp trong những điều nhỏ bé nhất.

Trong sự nghiệp, khi đối mặt với bế tắc hay cảm giác mất dần động lực, chúng ta dễ dàng bị mắc kẹt trong chính những suy nghĩ và cảm xúc của mình. Tuy nhiên, theo một cách nghệ sĩ, thay vì giam mình trong khủng hoảng, ta có thể thử mở rộng tầm nhìn và tìm cảm hứng từ những ngành nghề khác, hoặc có thể từ những người đã từng đi qua con đường khó khăn tương tự. Mỗi người, mỗi lĩnh vực đều mang trong mình những bài học quý giá. Bằng cách nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau, chúng ta không chỉ có thể làm mới lại góc nhìn của mình, mà còn tìm thấy những giải pháp bất ngờ – như một nghệ sĩ tìm thấy sự sáng tạo từ những gì tưởng chừng như đơn giản nhất.

Câu hỏi gợi mở:

• Nếu xem công việc như một bức tranh chưa hoàn thành, bạn sẽ thêm vào đó những chi tiết nào để làm nó sinh động hơn?
• Bạn đã bao giờ thử nhìn công việc của mình từ góc nhìn của một người ngoài cuộc chưa? Nếu có, bạn thấy gì thú vị?
• Nếu công việc của bạn là một tác phẩm nghệ thuật, bạn sẽ thấy những chi tiết nào trong ngày làm việc thường nhật mà trước đây bạn đã bỏ qua?

“Mixed media” – Kết nối những yếu tố tưởng chừng không liên quan

Trong hội họa, có những nghệ sĩ không giới hạn bản thân trong một phong cách hay kỹ thuật duy nhất. Thay vào đó, họ kết hợp nhiều phong cách, chất liệu và kỹ thuật khác nhau để tạo ra những tác phẩm độc đáo và mới mẻ. Chẳng hạn, trong các tác phẩm Mixed media, nghệ sĩ sử dụng sự kết hợp giữa sơn dầu, màu nước, vải, giấy và các vật liệu không truyền thống để tạo ra những hiệu ứng ấn tượng và mang tính thử nghiệm cao. Những sự kết hợp này không chỉ làm cho tác phẩm thêm phần sáng tạo, mà còn phản ánh cách nghệ sĩ nhìn nhận và phản ứng với thế giới xung quanh mình một cách đa chiều.

Tương tự, trong sự nghiệp, con đường đi đến thành công không phải lúc nào cũng thẳng tắp. Khi cảm thấy bế tắc, thay vì chỉ nhìn vào công việc hiện tại, chúng ta có thể kết hợp các kỹ năng và kinh nghiệm từ những lĩnh vực khác nhau để tạo ra giá trị mới. Đôi khi, việc thử nghiệm với những phương pháp chưa từng nghĩ đến, hoặc kết hợp những kỹ năng đã học từ các công việc khác, có thể giúp bạn tìm ra hướng đi sáng tạo và đột phá. Khi ta mở rộng khả năng kết nối những yếu tố khác nhau trong sự nghiệp, ta không chỉ vượt qua khủng hoảng mà còn khám phá được tiềm năng chưa được khai thác trong chính bản thân mình.

Câu hỏi gợi mở:

• Bạn có thể kết hợp hai lĩnh vực bạn yêu thích để tạo ra một hướng đi mới không?
• Bạn có kỹ năng nào có thể áp dụng vào công việc mà bạn chưa từng nghĩ tới không?
• Bạn có từng học hoặc làm điều gì tưởng chừng không liên quan đến công việc hiện tại – nhưng thật ra đang âm thầm giúp bạn?
  (Ví dụ: một kỹ năng mềm, một sở thích cũ, một trải nghiệm làm thêm…)
• Có công việc nào bạn từng làm, dù không liên quan chuyên môn, nhưng giúp bạn rèn được kỹ năng đáng giá hôm nay?

Kết

Nếu sự nghiệp là một tác phẩm nghệ thuật, thì mỗi giai đoạn khủng hoảng không phải là một “lỗi sai”, mà chỉ là một nét vẽ còn dang dở – đang chờ bạn tiếp tục bồi đắp, chỉnh sửa hoặc biến hóa thành điều gì đó đầy bất ngờ. Tiếp cận sự nghiệp bằng tư duy sáng tạo không có nghĩa là bỏ qua thực tế, mà là chọn một cách nhìn mới: nhìn nhận khó khăn nghề nghiệp như là chất liệu để tái tạo bản thân, làm giàu thêm cho hành trình nghề nghiệp. Hãy thử nhìn sự nghiệp như một nghệ sĩ: không có thất bại, chỉ có thử nghiệm. Và mỗi thử nghiệm đều mang bạn đến gần hơn với một phiên bản chân thực, sống động và trọn vẹn hơn của chính mình.

Xây dựng “tài sản sự nghiệp”

Bạn có đang “sống” trọn vẹn với thương hiệu cá nhân của mình?

Nghĩ khác về khủng hoảng nghề nghiệp: Hãy nhìn như một nghệ sĩ

“Thế hệ cợt nhả” đang làm gì với thế giới này?

Chiến lược tài chính cá nhân để phát triển sự nghiệp bền vững

Chuyển việc – Cơ hội để bạn chủ động “tuyển dụng” công việc phù hợp cho mình

Bước qua cú sốc: Hành trình vượt qua sa thải đột ngột

Có thể bạn chưa biết? Làm việc với cấp trên cũng cần có “nghệ thuật”!

Kỹ năng chuyển đổi – Những điều bạn cần biết để phát triển sự nghiệp

Bài viết Nghĩ khác về khủng hoảng nghề nghiệp: Hãy nhìn như một nghệ sĩ đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Biên tập: Hà Duy

“Thế hệ cợt nhả” là một cách nói tự trào của các bạn trẻ ngày nay với lối giao tiếp, nhìn nhận và giải quyết các vấn đề xã hội theo cách hài hước, châm biếm. Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài cợt nhả ấy, nhiều người lại cho rằng họ là thế hệ rất tỉnh táo, nhận thức rõ ràng về thế giới và dùng sự hài hước như một công cụ để đối phó với tình trạng căng thẳng, bất an, hoặc những vấn đề lớn mà họ cảm thấy bối rối hay bất lực.

Khi bước chân vào môi trường công sở, “thế hệ cợt nhả” ngay lập tức trở thành “hiện tượng”, bởi vì cách họ làm việc và thể hiện bản thân thường đi ngược với hình mẫu nhân viên truyền thống. 

Một ví dụ “hết nước chấm” về phong cách làm việc của thế hệ trẻ:

(Nguồn: theoffice)

Bỏ qua những câu đùa vốn là nét đặc trưng của thế hệ trẻ ngày nay, họ thực sự là những người tiên phong trong việc thay đổi và góp phần xây dựng xu hướng làm việc tương lai. Khi biết cách nắm bắt và hỗ trợ tinh thần nhiệt huyết của bạn trẻ, doanh nghiệp và tổ chức sẽ tạo ra một đội ngũ làm việc hiệu quả và mang lại nhiều giá trị.

Khảo sát toàn cầu thường niên năm 2024 của Deloitte về thế hệ Gen Z và Millennials, với sự tham gia của 22.800 người từ 44 quốc gia (thuộc khu vực Bắc Mỹ, Mỹ Latinh, Tây Âu, Đông Âu, Trung Đông, Châu Phi và khu vực Châu Á – Thái Bình Dương), đã đi sâu tìm hiểu cách hai thế hệ này ứng phó với những thách thức. Trong nghiên cứu này, thế hệ Gen Z được định nghĩa là những người sinh từ năm 1995 đến năm 2005, và thế hệ Millennials là những người sinh từ năm 1983 đến năm 1994. Dưới đây là những điểm nổi bật về phong cách làm việc của người trẻ rút ra được từ khảo sát.

Sẵn sàng nói không với những công việc đi ngược lại với giá trị cá nhân

Ý nghĩa trong công việc đóng vai trò quan trọng trong việc định hình sự hài lòng và cảm giác hạnh phúc tại nơi làm việc — và thế hệ trẻ ngày nay đã bắt đầu quan tâm đến điều đó ngay từ những bước đi đầu tiên trong sự nghiệp. Điều đáng chú ý là họ ngày càng thể hiện sự chủ động và cứng rắn hơn trong việc lựa chọn công việc: sẵn sàng từ chối những vị trí, nhiệm vụ hoặc nhà tuyển dụng không phù hợp với các nguyên tắc đạo đức hoặc niềm tin cá nhân của mình.

Theo thống kê của Deloitte, khoảng một nửa bạn trẻ tham gia khảo sát đã từng từ chối tham gia vào một nhiệm vụ hoặc dự án vì mâu thuẫn với giá trị cá nhân. Tương tự, 44% Gen Z và 40% Millennials cho biết họ đã quyết định không nhận lời làm việc cho một nhà tuyển dụng vì lý do tương tự.

Những nguyên nhân đằng sau sự từ chối này rất đa dạng — từ các vấn đề có tính hệ thống như tác động tiêu cực đến môi trường, sự thiếu hòa nhập và tính công bằng, cho đến các yếu tố liên quan đến trải nghiệm cá nhân như thiếu cam kết với sức khỏe tinh thần hoặc công việc không tôn trọng nhu cầu cân bằng giữa công việc và cuộc sống.

Dù đã từ chối một nhiệm vụ, một nhóm bạn trẻ cho biết họ không được lắng nghe và vẫn phải làm việc đó. Khoảng 25% người tham gia khảo sát cảm thấy rằng, cơ hội phát triển nghề nghiệp của họ bị ảnh hưởng khi họ từ chối nhận việc không phù hợp với giá trị cá nhân. Điều này cho thấy, ngoài việc truyền đạt mục tiêu rõ ràng, doanh nghiệp cần thực sự lắng nghe nhân viên để duy trì sự đồng điệu về giá trị, từ đó xây dựng đội ngũ gắn bó và có động lực hơn.

Để làm được điều đó, việc hiểu rõ những giá trị cốt lõi và động lực nội tại thúc đẩy cá nhân trong công việc là rất quan trọng. Những yếu tố này được tổng hợp qua 6 khía cạnh (theo công cụ Trắc nghiệm Indigo):

Việc cân bằng công việc và cuộc sống, cùng với khả năng làm việc linh động là ưu tiên hàng đầu

Công việc là một phần quan trọng trong việc định hình bản sắc của thế hệ trẻ, chỉ xếp sau gia đình và bạn bè. Tuy nhiên, điều đặc biệt là Gen Z có xu hướng coi trọng các hoạt động văn hóa như đọc sách, nghe nhạc, xem biểu diễn gần ngang bằng với công việc. Sự khác biệt này có thể do Gen Z đang ở giai đoạn đầu của sự nghiệp, hoặc phản ánh một sự thay đổi lớn hơn trong giá trị của thế hệ này, khi họ chú trọng hơn vào việc cân bằng giữa công việc và cuộc sống cá nhân. 

Chúng ta có thể dễ dàng quan sát sự khác biệt này trong những tình huống quen thuộc như nghỉ phép (annual leave). Với nhiều người thuộc thế hệ trước, nghỉ phép thường gắn liền với việc “xin nghỉ” – tức một việc cần phải xin phép và trình bày lý do rõ ràng, kèm theo đó là cảm giác ngại ngùng hoặc có lỗi vì phải tạm dừng công việc. Trong khi đó, bạn trẻ ngày nay nhìn nhận nghỉ phép như một quyền lợi chính đáng. Họ chủ động sắp xếp thời gian nghỉ khi cần thiết, miễn là đảm bảo tiến độ công việc.

Cả Gen Z và Millennials đều không coi công việc là tất cả. Họ đặc biệt coi trọng việc duy trì sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống. Họ cũng mong muốn được làm việc linh hoạt về địa điểm và thời gian, và điều này đang thúc đẩy sự phát triển của các mô hình việc làm ít truyền thống hơn, như làm việc tự do theo dự án, đảm nhận nhiều công việc bán thời gian ngoài công việc chính.

Sự cân bằng công việc – cuộc sống là yếu tố hàng đầu khi họ lựa chọn nhà tuyển dụng, và là phẩm chất được ngưỡng mộ nhất ở bạn bè đồng trang lứa, vượt xa các tiêu chí thành công truyền thống như chức danh và tài sản.

Kỳ vọng dài hạn và tác động xã hội

Kỳ vọng về sự nghiệp dài hạn của người trẻ cũng đang không ngừng dịch chuyển. Nếu “nghỉ việc thầm lặng” từng là làn sóng nổi bật trong những năm trước, thì các kết quả khảo sát gần đây cho thấy một chuyển biến tích cực hơn từ năm 2024.

Ngày nay, thế hệ trẻ không chỉ khao khát thay đổi môi trường làm việc mà còn tin tưởng vào khả năng đóng góp của chính mình để hiện thực hóa điều đó. Sáu trên mười người thuộc cả Gen Z và Millennials tin rằng, họ có thể tạo ra sự thay đổi ở nhiều khía cạnh, từ việc phân bổ và điều chỉnh khối lượng công việc, nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng, thúc đẩy học tập và phát triển, đến chăm sóc sức khỏe, đóng góp xã hội và bảo vệ môi trường.

Không chỉ dừng lại ở nỗ lực cải thiện công việc hiện tại, nhiều người trẻ còn chủ động cân nhắc chuyển hướng nghề nghiệp – phần vì lo ngại trước các vấn đề môi trường, phần vì tác động từ sự phát triển nhanh chóng của công nghệ. Đáng chú ý, cứ năm người thì có một đã thay đổi công việc hoặc ngành nghề vì lý do liên quan đến môi trường, và một số lượng bạn trẻ tương tự cũng đang có kế hoạch thực hiện điều đó trong tương lai gần.

Kết

Người trẻ không chỉ mang theo những câu đùa cợt dí dỏm, mà còn là tinh thần dám nghĩ, dám làm khác, và dám thay đổi. Họ đặt câu hỏi về những điều từng được xem là “đúng”, theo đuổi sự cân bằng, giá trị và ý nghĩa trong công việc — ngay cả khi con đường đó khiến họ trở nên dễ bị hiểu lầm là “thiếu nghiêm túc”, “khó chiều”, hay “mơ mộng”.

Thay vì dán nhãn những bạn trẻ, điều mà các tổ chức và thế hệ đi trước có thể làm tốt hơn là lắng nghe và đồng cảm, đồng hành và nâng đỡ. Khi được trao niềm tin, không gian và sự thấu hiểu, những người trẻ sẽ trở thành lực đẩy quan trọng cho một môi trường làm việc tiến bộ, công bằng và nhân văn.

Tài liệu tham khảo:

Deloitte. 2024 Gen Z and Millennial Survey: Living and working with purpose in a transforming world. https://www.deloitte.com/global/en/issues/work/content/genz-millennialsurvey.html

Nghĩ khác về khủng hoảng nghề nghiệp: Hãy nhìn như một nghệ sĩ

“Thế hệ cợt nhả” đang làm gì với thế giới này?

Chiến lược tài chính cá nhân để phát triển sự nghiệp bền vững

Chuyển việc – Cơ hội để bạn chủ động “tuyển dụng” công việc phù hợp cho mình

Bước qua cú sốc: Hành trình vượt qua sa thải đột ngột

Có thể bạn chưa biết? Làm việc với cấp trên cũng cần có “nghệ thuật”!

Kỹ năng chuyển đổi – Những điều bạn cần biết để phát triển sự nghiệp

Bộ 3 kỹ năng Job Application Skills

Mọi người đang làm gì để chuẩn bị cho năm mới? Đừng bỏ lỡ xu hướng này!

Bài viết “Thế hệ cợt nhả” đang làm gì với thế giới này? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Biên tập: Minh Thảo

Phát triển vòng xoắn ốc trong nghề nghiệp

Theo chuyên gia hướng nghiệp Phoenix Ho, vòng xoắn ốc là một ẩn dụ thú vị liên quan đến hành trình phát triển sự nghiệp của một cá nhân. Bởi lẽ, mỗi bước tiến trong công việc sẽ không diễn ra theo một đường thẳng tuyến tính, từ điểm A đến điểm B, rồi từ điểm B đến điểm C, mà là một chuỗi tháng ngày lên bổng, xuống trầm. 

Với cách tiếp cận này, quá trình vươn mình lên tới đỉnh cao sự nghiệp (nơi có hình ngôi sao màu vàng) đòi hỏi người đi làm phải học hỏi liên tục, thu thập kiến thức và trau dồi kỹ năng mới qua việc trải nghiệm và rèn luyện từ môi trường việc làm lẫn cuộc sống xung quanh. 

Thế nhưng, sau mỗi đỉnh cao sự nghiệp là những đường đi xuống. Điều này xảy ra do người đi làm cần thay đổi hướng đi, hoặc do những bước ngoặt và biến động không ngờ bởi yếu tố ngoại cảnh. Vì vậy, tại những thời điểm nút thắt của sự nghiệp (nơi có hình ngôi sao màu hồng), người đi làm cần tự nhìn lại bản thân, đánh giá một lần nữa sở thích, năng lực hành nghề và động lực nghề nghiệp để tái xác định mục tiêu, dẫn đến sự điều chỉnh con đường nghề nghiệp phù hợp.

Thế mới thấy, hành trình phát triển nghề nghiệp không phải lúc nào cũng “màu hồng”. Thành công vẫn luôn song hành với sự thất bại, những bước dậm chân tại chỗ, hoặc thậm chí phải bước lùi để tích lũy kinh nghiệm và kỹ năng mới, tạo sức bật cho chặng đường tiếp theo. Vì vậy, đừng ngại để cho mình một khoảng nghỉ, bạn nhé!

Lùi lại để bước tiếp

“Career break” là khoảng thời gian bạn lựa chọn để dừng chân, tạm gác lại công việc bộn bề để tập trung cho những mục tiêu khác ngoài sự nghiệp. Chẳng hạn như hồi phục sức khỏe, chăm sóc gia đình, học hỏi những điều mới, hoặc chỉ đơn giản là tìm lại định hướng nghề nghiệp cho bản thân. Với nhiều người, đây có lẽ là một thuật ngữ vừa quen, nhưng cũng thật lạ! Quen – vì ai trong chúng ta cũng từng có lúc cảm thấy bế tắc, kiệt sức và muốn tạm dừng để nhìn lại con đường sự nghiệp. Nhưng lạ – vì không phải ai cũng dám bước ra khỏi guồng quay công việc để nghỉ ngơi một cách có chủ đích.

Đôi khi, khoảng nghỉ trong sự nghiệp còn được nhìn nhận như một “khoảng trống” đáng lo ngại trong CV, thể hiện sự bất định hoặc thiếu cam kết với công việc của ứng viên. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện tại, ngày càng nhiều người nhận ra rằng “career break” không chỉ là một sự tạm dừng hay lùi bước, mà còn là một “chiến lược” cần thiết để họ nạp lại năng lượng, tái định vị bản thân và chuẩn bị cho bước tiến xa hơn. Điều quan trọng là, ta biết khi nào cần tạm dừng và làm thế nào để tận dụng khoảng thời gian đó một cách hiệu quả.

Đâu là các dấu hiệu cho thấy bạn đang cần “career break”?

Dấu hiệu đầu tiên là cảm giác kiệt sức, chán nản, thiếu động lực, không còn sức sống hoặc niềm vui trong công việc. Mỗi ngày thức giấc đều không muốn đi làm, mắc kẹt và “chiến đấu” với suy nghĩ đi hay ở; lúc chiều về thì lòng nặng trĩu khi nghĩ đến ngày mai. Cứ như thế, vòng lặp vẫn tiếp diễn đều đặn, không hồi kết.

Sau đó là hành vi tự dán nhãn bản thân rằng mình rất tệ, thiếu năng lực, kèm theo nỗi lo lắng về khả năng của bản thân: “Mình có thực sự phù hợp với công việc?”, “Mình có thuộc về nơi này?”. Như hình tròn không thể khớp vào khuôn hình vuông, bạn cứ ép mình phải làm việc dù còn đang rối bời và ngổn ngang trong suy nghĩ lẫn hành động, dù càng ngày càng thấy gượng gạo và thiếu sự hòa hợp tự nhiên. 

Một dấu hiệu nữa là bạn đã đổi công việc vài lần. Mỗi lần nghỉ việc là quyết tâm đổi qua một nghề khác phù hợp hơn, để rồi một vài tháng sau lại nhận lời mời ở một vị trí tương tự vì thói quen, vì áp lực tài chính, và vì nỗi lo thiếu năng lực để chuyển đổi sang một nghề khác hoàn toàn. Mọi chuyện có vẻ ổn ở giai đoạn đầu trong môi trường lạ, khi cần học hỏi nhiều thứ mới và chứng minh bản thân để qua thời kỳ thử việc. Song, khi mọi thứ vào guồng, vấn đề cũ lại quay về. Điều này cũng giống như việc nhổ răng khôn – nếu không xử lý dứt điểm, cơn đau sẽ lặp đi lặp lại. Mỗi lần trì hoãn chỉ là một giải pháp tạm thời, giúp xoa dịu cơn đau trong chốc lát, nhưng chẳng mấy chốc, nó sẽ đâu lại vào đó, có khi còn nghiêm trọng hơn.

Hành động quyết liệt để tạo ra sự thay đổi

Nếu bạn thấy mình đâu đó trong câu chuyện này, xin hãy nhớ rằng bạn không hề đơn độc. Rất nhiều người cũng đã từng chênh vênh, loay hoay trước những ngã rẽ nghề nghiệp, giống như bạn. Nhưng điều quan trọng là, ai cũng có thể tìm cho mình một hướng đi rõ ràng, hướng đến một tương lai rộng mở hơn. Để làm được điều đó, đôi khi chúng ta cần đủ dũng khí, sự can đảm để dừng lại, rời bỏ điều quen thuộc, và bắt đầu lại với một tâm thế vững vàng hơn. Hãy thử lắng lòng và tự hỏi bản thân:

• Mình có đang đối mặt với những nút thắt trong sự nghiệp hay không?
• Mình có cần một khoảng dừng để tìm lại động lực và hướng đi?
• Mình có đang chần chừ, do dự khi đưa ra quyết định quan trọng?

Nếu câu trả lời là có, và bạn vẫn đang loay hoay không biết bắt đầu từ đâu, hành động như thế nào, thương mời bạn đến với Career Retreat – Tái định hướng sự nghiệp tại Ba Vì, Hà Nội vào tháng 6; và Đà Lạt vào tháng 8 này. Đây sẽ là không gian để bạn:

• Nhìn lại những nốt thăng trầm trong hành trình sự nghiệp của mình
• Tự gọi tên những vấn đề đang khiến bản thân băn khoăn, trì hoãn
• Định hình bước đi cụ thể để bắt đầu tháo gỡ nút thắt nghề nghiệp
• Lập kế hoạch phát triển bản thân cho những năm tiếp theo

Việc đối diện với bản thân và bắt đầu lại hành trình phát triển nghề nghiệp là điều không hề dễ dàng. Vì vậy, nếu bạn lo lắng khi đi trên con đường này một mình, Sông An sẽ đồng hành cùng bạn vượt qua bước ngoặt khó khăn này, bạn nhé!

“Career break”: Khi nào bạn cần một khoảng nghỉ cho sự nghiệp?

Bạn có đang cần một ngày “snooze”?

Đừng để công việc chỉ là những ngày “chấm công”

Nên nghĩ gì khi có ý định chuyển việc?

Khi nghề nghiệp xác quyết bỗng không còn ý nghĩa

Late bloomers: Thành công muộn không phải là dấu chấm hết

Liều thuốc cho tình trạng kiệt sức: “Mindful Self-Compassion”

Những thời điểm trong sự nghiệp bạn cần chủ động tìm kiếm sự trợ giúp

Phỏng vấn thành công: 9 câu hỏi khai thác tối đa thông tin từ nhà tuyển dụng

Bài viết “Career break”: Khi nào bạn cần một khoảng nghỉ cho sự nghiệp? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Biên tập: Hà Duy

Sẽ có những ngày bạn cảm thấy mệt mỏi, kiệt sức trong công việc đến mức bạn không thể nghĩ ra ý tưởng gì mới. Bạn đi đi về về giữa nơi làm việc và phòng trọ như một thói quen. Công việc vẫn vậy, nhưng chất lượng công việc, sức khỏe thể chất và tinh thần của bạn đều đang “báo động”.

Bạn biết rằng, cần phải làm gì đó để thoát khỏi khỏi tình trạng này. Thế nhưng, có quá nhiều việc cần làm, từ ổn định cảm xúc, sắp xếp lại suy nghĩ, cho đến vạch ra một kế hoạch hành đồng. Ở mỗi bước, bạn lại cần phải thực hiện những bước nhỏ khác để dẫn đến kết quả cuối cùng. Chỉ hình dung về lượng “công việc phải làm” thôi cũng đủ để khiến bạn cảm thấy choáng ngợp.

Vậy, bạn khoan đừng nghĩ ngợi gì nữa. Giống như nút “báo lại” (snooze) trên đồng hồ báo thức mỗi sáng, hãy cho phép bản thân tạm dừng để nạp lại năng lượng và tâm hồn được thư giãn. “Nghỉ ngơi một ngày cũng không sao đâu. Trong ngày đó, ngay cả mơ mộng cũng đừng mơ.”

Nghỉ ngơi không phải là “nếu có thì tốt”

Bạn có bao giờ cảm thấy tội lỗi khi nghỉ ngơi? Đó là “hậu quả” của văn hóa vội vã (hustle culture) đang ngày càng phổ biến. Chúng ta biết rằng nên nghỉ ngơi ngắn sau mỗi giờ làm việc (như thay đổi tư thế, thả lỏng mắt, v.v.), nhưng thường xuyên quên mất. Những quãng nghỉ dài hơn sau giờ làm, đáng lẽ để nạp lại năng lượng, lại biến thành những giờ lướt điện thoại vô nghĩa. Còn những ngày nghỉ phép? Chúng ta thường để dành chờ đến lúc “được rảnh”, hoặc nếu có dùng, cũng không thể hoàn toàn gác lại công việc mà luôn trong tâm thế sẵn sàng trả lời điện thoại hay e-mail công việc. Kết quả là, chúng ta luôn trong trạng thái “báo động”, dù là ngày thường hay ngày nghỉ.

Công việc căng thẳng, cảm giác tội lỗi khi nghỉ ngơi và những lần nghỉ ngơi không hiệu quả đang dần bào mòn năng lượng của bạn. Để thay đổi tình trạng này, bạn cần làm điều gì đó khác đi. Vì vậy, hãy cho phép mình có một ngày “tạm dừng” đúng nghĩa.

Thiết lập ngày nghỉ trọn vẹn dành cho bản thân

Đầu tiên, bạn hãy rà lại các công việc của mình, ưu tiên giải quyết các đầu việc quan trọng và cấp bách trước. Ngay sau đó, hãy “book” cho mình một ngày nghỉ trong 1-2 tuần tiếp theo. Nếu thời gian không cho phép, bạn hoàn toàn có thể dành riêng một ngày cuối tuần cho kế hoạch “tạm dừng”. Nhưng nếu có thể, hãy thử chọn một ngày giữa tuần, bạn sẽ cảm nhận được sự khác biệt đầy thú vị.

Sau khi đã chọn xong ngày nghỉ cho riêng mình, bạn hãy thiết kế một ngày nghỉ thú vị hết sức có thể cho mình với mục tiêu rõ ràng. Trong bài viết Nghỉ ngơi đúng cách: Chìa khoá tạo sức bền trong công việc được chia sẻ trước đây, một nghiên cứu thú vị trên 537 người lao động đã đưa ra câu hỏi: “Bạn có mục tiêu nào cho kỳ nghỉ đông sắp tới không?” và yêu cầu họ đánh giá mức độ hạnh phúc sau kỳ nghỉ. Kết quả cho thấy, 8% những người đặt mục tiêu sẽ cảm thấy hạnh phúc hơn so với người không đặt mục tiêu. Ngoài ra, những nhân viên có mục tiêu trong kỳ nghỉ của mình dự đoán sẽ phân bổ ít hơn 24% thời gian cho các hoạt động giải trí thụ động như xem TV, ngủ trưa hoặc không làm gì. Thay vào đó, họ có thêm 28% thời gian để thực hiện những hoạt động nghỉ ngơi có ý nghĩa quan trọng. Bạn có thể thực hiện trắc nghiệm Rest Quiz để khoanh vùng yếu tố bạn “thiếu” nhất lúc này, từ đó lựa chọn các hoạt động nghỉ ngơi, thư giãn phù hợp.

Hãy biến ngày nghỉ của bạn thành một cuộc phiêu lưu, nơi bạn tự do đi theo sở thích, đam mê của mình. Dựa trên những mục tiêu đã đề ra, hãy lựa chọn những hoạt động không chỉ giúp bạn đạt được điều mình mong muốn, mà còn khơi dậy những cảm xúc tích cực và niềm vui trong bạn. Đó có thể là việc tái hiện những kỷ niệm đẹp, làm bánh hay nấu những món ăn yêu thích đã lâu không thực hiện, khám phá những điều mới mẻ mà bạn luôn muốn thử như trượt ván hay tham gia một buổi social dance (khiêu vũ giao tiếp). Hoặc đơn giản chỉ là có một buổi sáng thảnh thơi trên giường, miễn là bạn thực sự muốn như vậy, chứ không phải vì không biết làm gì khác.

Sau một ngày “tạm dừng” trọn vẹn, bạn đã sẵn sàng quay trở lại với công việc và cuộc sống thường nhật, mang theo một tinh thần tươi mới và nguồn năng lượng dồi dào. Lúc này, hãy tự tin đối mặt với những thách thức trong sự nghiệp.. Những chia sẻ có thể giúp ích cho bạn ở chặng đường tiếp theo này là:

• Bài viết Tìm lại cảm hứng trong công việc hiện tại
• Chương trình Tái định hướng sự nghiệp, diễn ra tại Đà Lạt từ ngày 18/04 đến ngày 20/04/2025 (chi tiết)

“Career break”: Khi nào bạn cần một khoảng nghỉ cho sự nghiệp?

Bạn có đang cần một ngày “snooze”?

Đừng để công việc chỉ là những ngày “chấm công”

Khi nghề nghiệp xác quyết bỗng không còn ý nghĩa

Liều thuốc cho tình trạng kiệt sức: “Mindful Self-Compassion”

Đi làm – không chỉ là câu chuyện thu nhập

Trì hoãn trong công việc – một cách nhìn nhận mới

Bạn có đang bỏ lỡ điều gì đó vì thiếu sự tò mò?

Tầm quan trọng của “micro-break” trong công việc

Bài viết Bạn có đang cần một ngày “snooze”? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Biên tập: Minh Thảo

Cùng thời gian ra trường, cùng làm một công việc, nhưng tại sao có người luôn chật vật với tài chính, trong khi người khác lại có khoản dư dả? Vấn đề không chỉ nằm ở thu nhập, mà quan trọng hơn là cách bạn quản lý và sử dụng số tiền mình có. Nếu không để ý, bạn có thể vô thức bị ảnh hưởng bởi những quan niệm vùng miền như “chắt chiu” của miền Trung hay “tiêu xài phóng khoáng” của miền Nam, hoặc thậm chí là thói quen chi tiêu của gia đình. Những ảnh hưởng này có thể giúp bạn xây dựng tài chính vững vàng, nhưng cũng có thể khiến bạn rơi vào vòng luẩn quẩn của việc kiếm tiền – tiêu tiền mà không có kế hoạch. Để không bị cuốn theo những thói quen tài chính một cách vô thức, bạn cần chủ động trang bị kiến thức về quản lý tài chính cá nhân ngay từ bây giờ. Hãy cùng Sông An khám phá cách an tâm tài chính có thể trở thành động lực để bạn vững bước trên hành trình phát triển sự nghiệp.

Các lớp tài sản và vai trò của chúng trong quản lý tài chính cá nhân

Tài sản không chỉ là tiền mà còn có nhiều loại khác nhau. Mô hình tháp tài sản là mô hình kim tự tháp đáy lớn, chóp nhọn, phân chia các loại tài sản vào từng tầng khác nhau. Có thể có nhiều phiên bản khác nhau nhưng nội dung chính thường từ nhu cầu cơ bản đến mục tiêu tài chính dài hạn.

Trước hết, tầng đầu tiên là lớp tài sản vô hình. Đây là nền tảng quan trọng nhất, bao gồm kiến thức, kỹ năng, sức khỏe, và các mối quan hệ, v.v. Đầu tư vào bản thân là khoản đầu tư có giá trị lâu dài, giúp bạn nâng cao năng lực tài chính và sự nghiệp. Tiếp theo là lớp tài sản an toàn gồm tiền mặt, bảo hiểm và quỹ khẩn cấp – đây là khoản dự phòng giúp bạn đối phó với những tình huống bất ngờ. Cao hơn một chút, tài sản tích lũy như sổ tiết kiệm, vàng và trái phiếu giúp bạn giữ tiền và làm cho số tiền đó tăng lên theo thời gian. Cuối cùng, tài sản đầu tư như cổ phiếu, bất động sản hoặc quỹ đầu tư có thể giúp bạn kiếm được nhiều tiền hơn, nhưng cũng có rủi ro đi kèm.

Mô hình tháp tài sản giúp xây dựng tài chính cá nhân bền vững bằng cách đa dạng hóa tài sản và phân bổ rủi ro trong việc đầu tư. Hiểu rõ các loại tài sản này sẽ giúp bạn lập kế hoạch tài chính hợp lý, từ đó có cuộc sống ổn định và chủ động hơn trong tương lai. 

Lời khuyên cho những người mới bắt đầu xây dựng tháp tài sản là bắt đầu từ việc quản lý chi tiêu, xây dựng nền tảng tài chính an toàn, sau đó tìm hiểu về đầu tư hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia tài chính. Và quan trọng nhất, đừng quên đầu tư vào chính mình – vì kiến thức và sức khỏe là tài sản vô giá, quyết định sự thành công tài chính trong dài hạn.

Các giai đoạn phát triển nghề nghiệp theo Donald Super

Theo lý thuyết phát triển nghề nghiệp của Donald Super, mỗi người sẽ trải qua nhiều giai đoạn khác nhau trong sự nghiệp, phản ánh sự thay đổi về kỹ năng, kinh nghiệm và mục tiêu sống (tìm hiểu thêm tại đây). 

Giai đoạn đầu tiên là Khám phá (Exploration), nơi cá nhân tìm hiểu, thử nghiệm các công việc khác nhau để xác định hướng đi phù hợp. Tiếp theo, giai đoạn Thiết lập (Establishment) đánh dấu sự ổn định khi cá nhân tích lũy kinh nghiệm và xây dựng sự nghiệp bền vững. Khi đạt đến giai đoạn Duy trì (Maintenance), họ sẽ tập trung phát triển chuyên môn, mở rộng cơ hội và duy trì vị thế của mình. Cuối cùng, giai đoạn Thoái trào (Decline) là lúc cá nhân chuẩn bị giảm dần cường độ làm việc hoặc chuyển giao trách nhiệm trước khi nghỉ hưu. Mỗi giai đoạn đòi hỏi những kỹ năng và chiến lược khác nhau, không chỉ trong công việc mà còn trong cách quản lý tài chính để đảm bảo sự ổn định lâu dài.

Tháp tài chính và Lộ trình phát triển sự nghiệp: Hai mặt của một đồng xu

Hiểu rõ các lớp tài sản và các giai đoạn phát triển nghề nghiệp theo lý thuyết của Donald Super giúp bạn định hướng sự nghiệp vững chắc và quản lý tài chính hiệu quả. Hai yếu tố này như hai mặt của đồng xu, bổ trợ lẫn nhau, tạo nên một lộ trình phát triển bền vững cả về tài chính lẫn nghề nghiệp.

Ở giai đoạn Khám phá (Exploration), khi mới vào nghề, việc học cách tiết kiệm, đầu tư vào giáo dục và xây dựng quỹ khẩn cấp là cần thiết. Khi bước vào giai đoạn Thiết lập (Establishment), sự nghiệp dần phát triển, đây là thời điểm quan trọng để tích lũy tài sản, thông qua tiết kiệm và các khoản đầu tư cơ bản nhằm xây dựng nền móng tài chính lâu dài. Đến giai đoạn Duy trì (Maintenance), khi đã có vị trí vững chắc trong sự nghiệp, bạn có thể gia tăng tài sản, mở rộng danh mục đầu tư như cổ phiếu, bất động sản hoặc phát triển tài sản trí tuệ để tạo thêm thu nhập thụ động. Cuối cùng, trong giai đoạn Thoái trào (Decline), khi sự nghiệp dần chững lại hoặc chuẩn bị nghỉ hưu, việc tối ưu hóa tài sản giúp bạn duy trì cuộc sống thoải mái mà không bị áp lực tài chính. 

Việc kết hợp chặt chẽ giữa phát triển nghề nghiệp và quản lý tài sản không chỉ giúp bạn đạt được thành công trong công việc mà còn hướng đến an toàn tài chính, cho phép bạn lựa chọn con đường phù hợp nhất với mình ở từng giai đoạn cuộc đời. 

An tâm tài chính – vững bước tương lai 

Trong sự nghiệp và cuộc sống, tiền lương là nền tảng giúp bạn trang trải cá nhân và chăm lo cho những người thân yêu. Nhưng chỉ biết kiếm tiền thôi là chưa đủ — để thực sự an tâm tài chính và xây dựng sự nghiệp bền vững, bạn cần trang bị kỹ năng quản lý tài chính cá nhân một cách toàn diện. 

Hãy hình dung tài chính như một chiếc xe ô tô trên hành trình cuộc đời. Để lăn bánh vững vàng, xe cần đủ bốn bánh chắc chắn, tượng trưng cho kiếm tiền, tiêu tiền, giữ tiền và làm cho tiền sinh lời. Nếu một bánh xe yếu hoặc mất đi, hành trình của bạn sẽ trở nên chông chênh, thậm chí có thể dừng lại giữa đường. Nhưng khi cả bốn bánh xe đều vững chãi, bạn có thể tự tin cầm lái, kiểm soát tài chính, mở rộng cơ hội nghề nghiệp và chở bản thân cùng những người thân yêu đến những cột mốc xa hơn trong tương lai.

Khoá đào tạo Tài chính cá nhân lần đầu được tổ chức tại Sông An, sẽ sớm khai giảng vào ngày 25/05/2025 bao gồm 3 chủ đề:

• Năng lực kiếm tiền
• Năng lực dùng tiền
• Cách chọn thời điểm chuyển việc phù hợp

Đăng ký danh sách chờ để được liên hệ ngay khi khoá ra mắt tại: https://bit.ly/SAdanhsachcho

Tài liệu tham khảo:

Mỹ Anh (2024). 8 giai đoạn, 5 vai trò – Bạn đang ở đâu trong Cầu vồng Cuộc sống, Nghề nghiệp?. https://huongnghiepsongan.com/8-giai-doan-5-vai-tro-ban-dang-o-dau-trong-cau-vong-cuoc-song-nghe-nghiep/

L.V.Thành (2014). Tháp tài sản – Bí quyết giúp xây dựng tài chính cá nhân bền vững. https://topi.vn/thap-tai-san.html

Valley First. Building A Strong Financial Pyramid. https://www.valleyfirst.com/simple-advice/wealth/building-a-financial-pyramid

Xây dựng “tài sản sự nghiệp”

Bạn có đang “sống” trọn vẹn với thương hiệu cá nhân của mình?

Nghĩ khác về khủng hoảng nghề nghiệp: Hãy nhìn như một nghệ sĩ

“Thế hệ cợt nhả” đang làm gì với thế giới này?

Chiến lược tài chính cá nhân để phát triển sự nghiệp bền vững

Chuyển việc – Cơ hội để bạn chủ động “tuyển dụng” công việc phù hợp cho mình

Bước qua cú sốc: Hành trình vượt qua sa thải đột ngột

Có thể bạn chưa biết? Làm việc với cấp trên cũng cần có “nghệ thuật”!

Kỹ năng chuyển đổi – Những điều bạn cần biết để phát triển sự nghiệp

Bài viết Chiến lược tài chính cá nhân để phát triển sự nghiệp bền vững đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Biên tập: Minh Thảo

Nếu bạn đang đọc bài viết này, có lẽ bạn đang có ý định chuyển việc, hoặc phải chuyển việc vì nguyên nhân bất khả kháng. 

Bài viết này ở đây để nói với bạn rằng bạn không hề cô đơn! Theo báo cáo của McKinsey & Company (2021) trên 8 quốc gia, sau COVID 19, hơn 25% người lao động đã và đang phải chuyển đổi việc làm vì những công việc trước đây không phù hợp với bối cảnh mới. Gần đây nhất, theo thống kê từ cuốn sách “Job Moves – 9 steps for making progress in your career” (tạm dịch: Bước nhảy công việc – 9 bước tạo lộ trình thăng tiến) (2024) của nhóm tác giả Ethan Bernstein, Michael B. Horn, Bob Moesta, hàng năm có khoảng 1 triệu người trên thế giới trải qua quá trình chuyển việc.

Mê cung không rõ lối ra

Đứng trước ngưỡng cửa này, bạn dễ cảm thấy stress và lo âu, xuất phát từ nỗi sợ hãi về sự không chắc chắn của công việc sắp tới và tương lai. Mất đi môi trường quen thuộc của công việc cũ cũng dấy lên nhiều áp lực về việc phải thay đổi, thích nghi với môi trường và nhịp sống mới. 

Khi bắt đầu tìm kiếm công việc mới, ta cũng dễ thấy bối rối, quá tải và mắc kẹt trong quá nhiều thông tin tuyển dụng. Giai đoạn thất nghiệp kéo dài cũng dễ tạo ra nhiều cảm xúc tiêu cực, làm ta mất tự tin vào năng lực của bản thân. 

La bàn và bản đồ cho hành trình chuyển việc 

Để tư duy mới trở thành kim chỉ nam 

Từ sau đại dịch, phần đông chúng ta trở nên lo lắng nhiều hơn về sự không chắc chắn. Đặt vào bối cảnh công việc – thứ nuôi sống bản thân và gia đình, những cảm xúc này lại càng được khuếch đại, khiến chúng ta dễ chỉ chú tâm vào chấm đen trên tờ giấy, và quên mất xung quanh còn vô vàn khoảng trắng chờ được vẽ thêm. Việc lùi lại một bước, chọn góc nhìn rộng hơn vào bức tranh đa chiều về chuyển việc, khiến ta dần nhìn thấy những khía cạnh và cơ hội bị ẩn giấu. Việc chuyển đổi công việc không nhất thiết có nghĩa là có điều gì đó không ổn; đó có thể là cơ hội có một không hai giúp chúng ta phát triển. 

Bạn chắc hẳn đã quen với hình mẫu sự nghiệp lý tưởng: vào một công ty lớn, có công việc ổn định về thu nhập, chắc chắn về lộ trình thăng tiến “climb the ladder” – leo từ bậc thấp nhất lên bậc cao nhất của chiếc thang sự nghiệp tại công ty đó. Nhưng trong bối cảnh thế giới hiện tại, sự phát triển không nhất thiết chỉ có tiến lên theo đường thẳng một chiều như vậy. Sự tiến bộ trong sự nghiệp, theo như nhóm tác giả của cuốn Job Moves, có thể được nhìn nhận theo cách toàn diện hơn: không chỉ trong một công ty, một vai trò hay một ngành nghề cố định, mà trên toàn bộ sự nghiệp, sức khỏe thể chất và tinh thần, các mối quan hệ cá nhân và chuyên nghiệp, sở thích cá nhân cũng như những nhu cầu và mong muốn khác của chúng ta trong cuộc sống. 

Sự “đổi hướng” trong tư duy này không hề hiếm thấy với những ai sẵn sàng cởi mở để bản thân được phát triển toàn diện hơn. Karen Ling – một Giám đốc nhân sự toàn cầu đa lĩnh vực, đã chia sẻ hành trình nghề nghiệp của mình qua bài viết “A Career Path is Never a Straight Line” (tạm dịch: Con đường sự nghiệp chưa bao giờ là một đường thẳng”) trên LinkedIn cá nhân. Trên chặng đường 25 năm sự nghiệp, Karen đã đi qua những cột mốc:

• Bắt đầu với ước mơ trở thành nhiếp ảnh gia thể thao
• Tốt nghiệp ngành Luật tại Đại học Boston, Mỹ và hành nghề luật sư trong 6 năm trước khi có bước chuyển mình đầy dũng cảm sang lĩnh vực Nhân sự
• Đến nay, trong cương vị giám đốc và cố vấn chiến lược, Karen đã trở thành một chuyên gia Nhân sự đa lĩnh vực như quản lý và phát triển nhân tài, sự đa dạng, công bằng và hòa nhập, quản lý sự thay đổi, và quản trị doanh nghiệp. 

Tôi tin rằng không chỉ với những nhân vật tầm cỡ hay những người có một sự nghiệp thành công rực rỡ như ví dụ trên, mỗi chúng ta đều có rất nhiều khía cạnh có thể được được khai thác trong sự nghiệp. Ngoài việc tạo ra bước ngoặt nghề nghiệp, chuyển việc đôi khi còn giúp ta có thêm thời gian cho sức khỏe tinh thần và thể chất của bản thân, hay để tập trung cho gia đình và nuôi dưỡng những mối quan hệ thân thiết, đều là những nhu cầu thích đáng. 

Chuyển việc chính là cơ hội để chúng ta chủ động “tuyển dụng” công việc mới, để đạt được sự phát triển toàn diện hơn trong các khía cạnh sự nghiệp, cá nhân và cuộc sống. 

Bản đồ cho hành trình chuyển việc

Trong cuốn sách Job Moves, nhóm tác giả đã xây dựng một bản đồ 9 bước chuyển việc dựa trên kinh nghiệm cố vấn cho hàng ngàn người, và đã được kiểm chứng sự hiệu quả. Ở bài viết này, tôi xin được tóm tắt lại thành 3 giai đoạn lớn để người đọc tiện theo dõi hơn.

Giai đoạn 1 – Tìm hiểu mục tiêu chuyển việc

9 bước chuyển việc nói trên được phát triển dựa trên lý thuyết “Jobs to be done” – một lý thuyết tập trung vào khám phá những động lực sâu xa đằng sau quyết định của con người. Đặt trong bối cảnh nghề nghiệp, thay vì chỉ nhìn vào bề nổi của một quyết định chuyển việc hay những ý định mông lung, ta cần đào sâu vào bên trong, nhận diện và gọi tên được những mục tiêu chuyển việc, mong muốn thực sự mà mình đang theo đuổi.  

4 nhóm mục tiêu chuyển việc tiêu biểu được thống kê là: 

• Get Out: Thoát Khỏi Tình Trạng Hiện Tại

• Regain Control: Lấy Lại Quyền Kiểm Soát

• Regain Alignment: Tái Định Hướng 
• Take The Next Step: Tiến Đến Bước Tiếp Theo

Để hỗ trợ người đọc nhận diện được mục tiêu chuyển việc của mình dễ dàng hơn, nhóm tác giả đã phát triển một Bảng đánh giá nhu cầu chuyển việc, bao gồm các câu trắc nghiệm xoay quanh hai nhóm động lực chuyển việc chính: động lực thúc đẩy (pushes) và động lực thu hút (pulls). Sông An đã có một bài viết trước đây giới thiệu chi tiết về hai nhóm này và sự liên hệ của chúng tới 4 nhóm mục tiêu chuyển việc, bạn có thể tìm hiểu thêm tại đây. 

Sông An cũng rất vui mừng khi được nhóm tác giả cho phép dịch công cụ để giới thiệu rộng rãi hơn đến người Việt Nam. Bạn có thể tham khảo bản dịch tiếng Việt của bảng đánh giá ngay sau đây.

Lưu ý: Đây chỉ là phiên bản lược dịch để hỗ trợ người Việt tiếp cận công cụ một cách dễ dàng hơn, và chưa được chuẩn hóa về ngôn ngữ. Nếu bạn có khả năng tiếng Anh tốt, Sông An rất khuyến khích bạn làm bản gốc tiếng Anh của nhóm tác giả tại đây. 

Giai đoạn 2 – Xây dựng “tài sản sự nghiệp” và Thiết kế trải nghiệm công việc mong muốn 

Trong giai đoạn này, nhóm tác giả khuyến khích chúng ta nên nhìn lại các trải nghiệm nghề nghiệp đã có qua CV của mình, và xây dựng cho mình một bộ “tài sản sự nghiệp”, qua hai câu hỏi:

1. Đâu là những năng lực hành nghề bạn đã tích lũy được?
2. Trong đó, năng lực nào bạn muốn đầu tư vào để phát triển nhiều hơn trong công việc sắp tới? 

Bước này vừa giúp chúng ta tổng kết những kinh nghiệm đã tích lũy, nhìn rõ những thế mạnh có thể mang theo, vừa xác định mũi nhọn muốn phát triển trong công việc sắp tới. 

Tiếp tới, ta sẽ tự tay thiết kế các “bản mẫu” cho công việc mong muốn của mình. “Bản mẫu” này nên dựa trên trải nghiệm (the experiences) bạn muốn có trong công việc, thay vì những đặc điểm (the features) của công việc đó. Ví dụ, thay vì những đặc điểm thường thấy như chức danh, lương bổng, phúc lợi, bạn hãy nghĩ về những trải nghiệm mang tính cá nhân, gắn liền với sở thích, tính cách hay thế mạnh và năng lực của mình, dựa trên 2 câu hỏi sau: 

1. Bạn muốn công việc tiếp theo sẽ thúc đẩy hoặc tiếp thêm năng lượng cho bạn thế nào?
2. Bạn muốn công việc mới có thể tận dụng khả năng của bạn thế nào?

Sau khi đã có một vài “bản mẫu” trong tay, bạn nên trò chuyện với mạng lưới chuyên nghiệp của mình, lắng nghe góc nhìn thực tế của những người đã hoặc đang ở trong trải nghiệm công việc tương tự. Quá trình này sẽ giúp bạn hình dung rõ hơn những tính chất của một công việc phù hợp với bản thân, vừa phát huy được thế mạnh và đồng thời tạo động lực cho mình. 

Cuối cùng, “bản mẫu” có thể rất lý tưởng, nhưng trong thực tế thì công việc hoàn hảo chắc chắn không tồn tại. Vì vậy, ta cũng cần kiểm định thực tế với những công việc thực sự có trên thị trường tuyển dụng. Bước này giúp ta nhìn được sự đánh đổi (trade-off) cần thiết để không bị “vỡ mộng”, và có những yếu tố then chốt để đưa ra quyết định dễ dàng hơn. 

Giai đoạn 3 – Sẵn sàng “Tuyển dụng” công việc tương lai 

Michael Lewis, một nhà văn và nhà báo người Mỹ nổi tiếng từng nói “You don’t have a way to persuade people unless you have a story” (tạm dịch: Nếu muốn thuyết phục người khác, bạn cần có một câu chuyện để kể). Trong giai đoạn này, nhóm tác giả hướng dẫn bạn cách để xây dựng và kể câu chuyện nghề nghiệp của mình cho những nhà tuyển dụng tương lai, để họ hiểu được bạn là ai, mong muốn làm gì, và vì sao bạn lại phù hợp với những điều họ đang tìm kiếm. Bạn có thể đọc chi tiết các lời khuyên hữu ích này trong cuốn Job Moves tại đây. 

Lời kết 

Chuyển việc sẽ không còn chỉ là một gánh nặng hay một mê cung không rõ lối ra, nếu ta có một kim chỉ nam là tư duy phù hợp và tấm bản đồ với những bước hành động thật khoa học và thiết thực. Chúc bạn có thể tự tin, chủ động “tuyển dụng” công việc mới, để lần chuyển việc này sẽ là bước tiến đúng đắn trên hành trình phát triển sự nghiệp và cuộc sống một cách toàn diện nhất. 

Tài liệu tham khảo:

Bernstein, E., Horn, M. B., & Moesta, B. (2024, November 8). Job Moves: 9 Steps for Making Progress in Your Career.

McKinsey Global Institute. (2021, February 18). The future of work after COVID-19. McKinsey & Company. https://www.mckinsey.com/featured-insights/future-of-work/the-future-of-work-after-covid-19 

Xây dựng “tài sản sự nghiệp”

Bạn có đang “sống” trọn vẹn với thương hiệu cá nhân của mình?

Nghĩ khác về khủng hoảng nghề nghiệp: Hãy nhìn như một nghệ sĩ

“Thế hệ cợt nhả” đang làm gì với thế giới này?

Chiến lược tài chính cá nhân để phát triển sự nghiệp bền vững

Chuyển việc – Cơ hội để bạn chủ động “tuyển dụng” công việc phù hợp cho mình

Bước qua cú sốc: Hành trình vượt qua sa thải đột ngột

Có thể bạn chưa biết? Làm việc với cấp trên cũng cần có “nghệ thuật”!

Kỹ năng chuyển đổi – Những điều bạn cần biết để phát triển sự nghiệp

Bài viết Chuyển việc – Cơ hội để bạn chủ động “tuyển dụng” công việc phù hợp cho mình đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Biên tập: Hồng Yến

Cú sốc bị sa thải và cách nhìn nhận thử thách

Sa thải đột ngột có thể là một cú sốc lớn đối với bất kỳ ai. Không chỉ ảnh hưởng đến tài chính cá nhân, việc mất đi công việc còn có thể dẫn đến cảm giác mất phương hướng, hoang mang và mất tự tin vào bản thân. Theo báo cáo của Talentnet Việt Nam, trong bối cảnh kinh tế suy giảm, nhiều doanh nghiệp phải tối ưu hóa hoạt động, dẫn đến tỷ lệ cắt giảm nhân sự gia tăng. Điều này cho thấy rằng xu hướng sa thải hiện nay chủ yếu đến từ các yếu tố khách quan, như tái cơ cấu và biến động kinh tế, hơn là do hiệu suất làm việc của cá nhân.

Có người xem đó là thất bại, tự trách móc mình không đủ giỏi. Tuy nhiên, có người lại tận dụng cơ hội này để đánh giá lại bản thân, tìm kiếm những con đường mới và có nhiều triển vọng phát triển hơn.

Vậy, điều gì tạo nên sự khác biệt giữa hai nhóm người này? Đó chính là cách họ kiểm soát cảm xúc, xây dựng tư duy phù hợp và có những bước hành động thực tế sau khi mất việc. Bài viết này sẽ giúp bạn nhìn nhận lại bối cảnh, học cách kiểm soát cảm xúc và đưa ra kế hoạch định hướng lại sự nghiệp một cách hiệu quả.

Ổn định cảm xúc và kiểm soát căng thẳng

Bước đầu tiên sau khi bị sa thải là kiểm soát cảm xúc của bản thân. Khi đối diện với sự thay đổi lớn như thế này, việc cảm thấy thất vọng, lo lắng hoặc thậm chí giận dữ là hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, điều quan trọng là bạn không để những cảm xúc này lấn át khả năng tư duy và hành động của mình.

Tiến sĩ Susan David, chuyên gia về tâm lý học cảm xúc, đã nghiên cứu về “Emotional Agility” – khả năng linh hoạt trong cảm xúc để thích nghi với thay đổi. Để áp dụng phương pháp này, bạn có thể chấp nhận cảm xúc thay vì phủ nhận chúng, đồng thời viết nhật ký để xử lý những suy nghĩ đang đè nặng tâm trí. Hãy học cách tự đối thoại tích cực với những câu khẳng định mang tính động viên như: “Tôi đang đối mặt với thử thách và tôi sẽ tìm cách vượt qua nó”.

Khi cảm thấy căng thẳng, việc vận động nhẹ nhàng như đi bộ ngoài trời sẽ giúp tinh thần thoải mái hơn. Ngoài ra, hãy lập danh sách những điều quan trọng để giúp bạn tập trung vào giải quyết vấn đề thay vì rơi vào vòng xoáy lo lắng. Giữ kết nối với bạn bè và gia đình cũng là một cách hữu ích để nhận được sự hỗ trợ về mặt tinh thần.

Xây dựng tư duy đúng đắn để vượt qua thử thách

Tư duy đóng vai trò quan trọng trong cách bạn đối diện với khó khăn. Khi mất việc, điều quan trọng là duy trì một tư duy mở, sẵn sàng học hỏi và thay đổi.

Theo nghiên cứu của Tiến sĩ Carol Dweck, những người có “tư duy phát triển” (Growth Mindset) tin rằng họ có thể học hỏi và tiến bộ qua những thử thách. Ngược lại, “tư duy cố định” (Fixed Mindset) khiến con người cảm thấy mình không thể thay đổi.

Thay vì nghĩ “Tôi không đủ giỏi”, hãy tự hỏi “Tôi có thể học gì từ tình huống này để trở nên tốt hơn?”. Nhìn nhận mất việc như một cơ hội để phát triển kỹ năng mới sẽ giúp bạn nhanh chóng thích nghi với hoàn cảnh.

Không phải lúc nào bám trụ vào một ngành nghề cũ cũng là giải pháp tốt nhất. Thử thách này có thể là cơ hội để bạn nhìn lại hành trình sự nghiệp của mình và xác định liệu con đường hiện tại có thực sự phù hợp hay không. Nếu công việc trước đây không còn mang lại niềm vui hay cơ hội phát triển, có lẽ đã đến lúc bạn cần cân nhắc một hướng đi mới, phù hợp với giá trị và mục tiêu dài hạn của mình. Hãy dành thời gian suy nghĩ: Nếu không có áp lực tài chính, liệu bạn có tiếp tục với ngành nghề đó? Nếu câu trả lời nghiêng về sự không hài lòng, đây chính là dấu hiệu để bạn khám phá một hướng đi mới phù hợp hơn.

Định hướng lại con đường sự nghiệp

Sau khi đã ổn định tâm lý và xây dựng tư duy đúng đắn, đây là thời điểm để bạn từng bước định hướng lại con đường sự nghiệp của mình. Một trong những điều quan trọng nhất trong giai đoạn này là củng cố và phát triển các kỹ năng cần thiết để phù hợp hơn với thị trường lao động. Nếu bạn cảm thấy thiếu tự tin trong quá trình ứng tuyển, việc tham gia một khóa học chuyên sâu về kỹ năng tìm việc có thể giúp bạn chuẩn bị tốt hơn. Chẳng hạn, Khóa Nâng cao Kỹ năng Ứng tuyển Công việc của Hướng nghiệp Sông An cung cấp hướng dẫn thực tiễn để viết hồ sơ ứng tuyển hiệu quả, xác định năng lực cá nhân so với yêu cầu tuyển dụng, cũng như rèn luyện kỹ năng phỏng vấn. Việc tham gia một chương trình đào tạo như vậy sẽ giúp bạn nâng cao khả năng cạnh tranh và tự tin hơn khi tìm kiếm công việc mới.

Ngoài việc trau dồi kỹ năng, xây dựng và tận dụng mạng lưới quan hệ cũng là một yếu tố quan trọng giúp bạn tìm kiếm những cơ hội việc làm phù hợp. Theo một nghiên cứu từ LinkedIn, có đến 85% cơ hội việc làm mới đến từ networking. Điều này cho thấy rằng thay vì chỉ nộp đơn ứng tuyển trên các trang tuyển dụng, bạn nên chủ động mở rộng kết nối với những người trong ngành. Hãy tham gia các sự kiện, hội thảo chuyên môn và kết nối lại với đồng nghiệp cũ để tìm kiếm những cơ hội phù hợp với năng lực và mục tiêu nghề nghiệp của mình.

Kết nối con người: Chìa khóa để vượt qua khủng hoảng

Một trong những yếu tố then chốt giúp bạn vượt qua giai đoạn khó khăn là duy trì những kết nối có giá trị về mặt tinh thần và sự hỗ trợ thực tế. Sự cô lập có thể khiến bạn cảm thấy mất phương hướng và cô đơn, do đó, hãy tìm kiếm sự kết nối với những người có thể nâng đỡ tinh thần và hỗ trợ bạn trên hành trình này. Tham gia các cộng đồng nghề nghiệp, nhóm hỗ trợ dành cho người đang tìm việc, hoặc những cá nhân có kinh nghiệm sẽ giúp bạn có được cái nhìn thực tế hơn về thị trường lao động và nhận được những lời khuyên hữu ích. Bên cạnh đó, bạn cũng có thể tìm đến mentor hoặc chuyên gia tư vấn nghề nghiệp để có những định hướng cụ thể hơn cho tương lai.

Đồng thời, hãy cẩn trọng trong việc lựa chọn những kết nối trên mạng xã hội để tránh những tác động tiêu cực. Thay vì so sánh bản thân với người khác, hãy ưu tiên kết nối với những người thực sự hiểu và đồng cảm với hoàn cảnh của bạn. Tránh những mối quan hệ có thể gây thêm áp lực, như những người không hiểu tình hình nhưng lại tò mò hay đưa ra những nhận xét thiếu tinh tế. Chỉ nên theo dõi những nội dung truyền cảm hứng, giới hạn thời gian lướt mạng để không bị cuốn vào cảm giác tiêu cực. Khi bạn kiểm soát tốt nguồn thông tin tiếp nhận, bạn sẽ dễ dàng giữ được tinh thần lạc quan và tập trung vào những điều thực sự quan trọng.

Biến thử thách thành cơ hội phát triển

Bị sa thải không đồng nghĩa với thất bại. Đây có thể là một bước ngoặt giúp bạn định hình lại sự nghiệp theo một hướng đi phù hợp hơn. Hãy tận dụng thời gian này để học hỏi, kết nối và phát triển bản thân. Thành công không chỉ đến từ việc giữ được công việc hiện tại, mà từ cách bạn tận dụng những cơ hội mới để vươn lên.

Mọi cánh cửa đóng lại đều mở ra một lối đi mới. Hãy mạnh dạn bước tiếp, khám phá những con đường mới và tin tưởng rằng những điều tốt đẹp vẫn đang chờ bạn ở phía trước!

Tài liệu tham khảo:

Susan David (2024). Newsletter. 5 Essential Tips for a Healthier Relationship with Social Media. https://www.susandavid.com/newsletter/5-essential-tips-for-a-healthier-relationship-with-social-media/?share=true

Susan David (2024). Newsletter. The Hidden Benefits of Quitting. https://www.susandavid.com/article/when-to-grit-and-when-to-quit?share=true

Susan David (2024). Newsletter. Cultivating a Growth Mindset. https://www.susandavid.com/newsletter/cultivating-a-growth-mindset/?share=true

Susan David (2024). Newsletter. How to Break the Cycle of Stressing About Stress. https://www.susandavid.com/newsletter/how-to-break-the-cycle-of-stressing-about-stress/?share=true

Susan David (2023). Newsletter. The Healing Power of Journaling. https://www.susandavid.com/article/healing-power-of-journaling/?share=true

Esther Perel and Mary Alice Miller. How do you connect to others?. https://www.estherperel.com/blog/letters-from-esther-62-how-do-you-connect-to-others & Searching for Connection in a Disconnected Era.  https://www.estherperel.com/blog/letters-from-esther-64-searching-for-connection-in-a-disconnected-era

HR Insider (2021). Sức ảnh hưởng tinh thần của nhân viên lên sự phát triển của tổ chức. https://www.vietnamworks.com/hrinsider/suc-anh-huong-tinh-than-cua-nhan-vien-len-su-phat-trien-cua-to-chuc.html

WebProNews (2023). Good News for LinkedIn: 85% of Jobs Filled via Networking. https://www.webpronews.com/good-news-for-linkedin-85-of-jobs-filled-via-networking/

Đức Tuấn, Huyền Trang, Vân Hà (2024). Doanh nghiệp và người lao động nỗ lực vượt khó – Bài 1: Khi doanh nghiệp gặp khó…​ https://www.qdnd.vn/kinh-te/cac-van-de/doanh-nghiep-va-nguoi-lao-dong-no-luc-vuot-kho-bai-1-khi-doanh-nghiep-gap-kho-808473

Nghĩ khác về khủng hoảng nghề nghiệp: Hãy nhìn như một nghệ sĩ

“Thế hệ cợt nhả” đang làm gì với thế giới này?

Chiến lược tài chính cá nhân để phát triển sự nghiệp bền vững

Chuyển việc – Cơ hội để bạn chủ động “tuyển dụng” công việc phù hợp cho mình

Bước qua cú sốc: Hành trình vượt qua sa thải đột ngột

Có thể bạn chưa biết? Làm việc với cấp trên cũng cần có “nghệ thuật”!

Kỹ năng chuyển đổi – Những điều bạn cần biết để phát triển sự nghiệp

Bộ 3 kỹ năng Job Application Skills

Mọi người đang làm gì để chuẩn bị cho năm mới? Đừng bỏ lỡ xu hướng này!

Bài viết Bước qua cú sốc: Hành trình vượt qua sa thải đột ngột đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Biên tập: Minh Thảo

Quản lý cấp trên: Nghệ thuật “tư duy ngược” trong công việc

Khi nói đến làm việc với cấp trên, nhiều người vẫn cho rằng, nhân viên chỉ cần “chờ mệnh lệnh” và thực thi công việc theo yêu cầu mà không nên có bất kỳ thắc mắc nào. Một số khác thì quan niệm, vâng lời và cố gắng tránh xa những rắc rối là con đường dễ dàng để “sống sót” trong môi trường công sở. Đây là cách cách quản lý “Managing Down” – khi sự kiểm soát và dẫn dắt hoàn toàn phụ thuộc vào lãnh đạo. Hay nói cách khác, quá trình quản lý chỉ đang được vận hành một chiều, từ trên xuống. 

Phong cách “Managing Down” có thể phù hợp trong một số tình huống nhất định, nhưng về lâu dài, nó có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sự phát triển của nhân viên và tổ chức. Ở góc độ nhân viên, bạn hãy nhớ rằng, người quyết định và chịu trách nhiệm cho sự nghiệp của bạn là chính bạn chứ không phải ai khác. Vì vậy, thay vì giao toàn quyền vào tay sếp hay “phó thác” cho số phận, bạn phải là người chủ động lèo lái sự nghiệp của chính mình. Để tạo ra giá trị cho doanh nghiệp và phát triển sự nghiệp cá nhân, chúng ta cần học cách tư duy ngược – “Managing Up” (Quản lý cấp trên). Đây là một kỹ năng quan trọng giúp bạn giao tiếp hiệu quả, đáp ứng kỳ vọng của sếp, đồng thời bảo vệ lợi ích cá nhân và phát triển nghề nghiệp.

Theo định nghĩa của tạp chí Harvard Business Review, quản lý cấp trên là “trở thành một nhân viên hữu ích nhất có thể, nhằm tạo ra giá trị cho chính bạn, cũng như cho sếp và công ty”. Trái với những gì bạn nghĩ, quản lý cấp trên không phải là:

• “Vượt cấp” sếp để trình bày ý tưởng với ban lãnh đạo hoặc các cấp cao hơn
• Cố gắng “đảo ngược vai trò” và kiểm soát sếp của mình
• Biến sếp thành một người khác theo mong muốn cá nhân
• Đánh giá, phán xét hành vi và năng lực của sếp

Thay vào đó, quản lý cấp trên là:

• Hiểu được mục tiêu mà sếp muốn đạt được
• Xây dựng mối quan hệ tích cực và hiệu quả với sếp
• Học cách thích nghi với phong cách giao tiếp và làm việc của sếp
• Chủ động chia sẻ phong cách giao tiếp và làm việc mà bạn ưa thích
• Dự đoán nhu cầu của sếp để hỗ trợ công việc một cách hiệu quả

Từ đó, bạn có thể rèn luyện và áp dụng kỹ năng này khi làm việc trong thực tế bằng cách:

• Chủ động liên hệ với sếp khi bạn cần hỗ trợ
• Cập nhật thường xuyên với sếp về tiến độ công việc, đặc biệt khi gặp khó khăn hoặc có sự chậm trễ
• Sắp xếp các buổi họp 1-1 vào thời điểm phù hợp cho cả sếp và bạn
• Chủ động hỗ trợ sếp với các công việc ưu tiên khi bạn có thời gian

Nhìn chung, nguyên tắc cốt lõi của quản lý cấp trên chính là sự thấu hiểu. Khi bạn nắm bắt được mục tiêu của cấp trên và cách họ vận hành công việc, bạn có thể chủ động xây dựng một mối quan hệ lành mạnh, từ đó không chỉ mang lại lợi ích cho cả hai mà còn góp phần vào sự phát triển chung của tổ chức.

Vậy làm thế nào để bạn rèn luyện kỹ năng này?

Trong cuốn sách “Managing Up: How to Move Up, Win at Work, and Succeed with Any Type of Boss” (tạm dịch: Làm thế nào để thăng tiến, làm việc hiệu quả và hòa hợp với bất kỳ người sếp nào), tác giả Mary Abbajay đã đưa ra vài đúc kết như sau:

Bài học 1. Tìm hiểu phong cách làm việc của cấp trên

Mỗi người có một cách giao tiếp và làm việc khác nhau. Có người hướng nội, thích suy nghĩ và làm việc độc lập, có người hướng ngoại, thích giao tiếp và làm việc nhóm. Để xây dựng mối quan hệ tốt với sếp, bạn cần xác định xem sếp của bạn thuộc kiểu người nào. Bạn có thể nhận biết điều này thông qua việc quan sát phong cách giao tiếp và mức năng lượng của họ:

• Nếu sếp thường trầm tư, ít thể hiện quan điểm trừ khi được hỏi, họ có xu hướng hướng nội.
• Ngược lại, nếu sếp ngoại giao, chủ động chia sẻ thông tin và có thái độ cởi mở, họ có tính cách thiên về hướng ngoại.

Dựa trên tính cách của sếp, bạn có thể điều chỉnh cách giao tiếp phù hợp: hoặc lắng nghe nhiều hơn, thể hiện sự quan tâm và tương tác với những gì họ nói; hoặc chủ động hơn trong việc sắp xếp các buổi họp và đưa ra các câu hỏi cụ thể. Bạn có thể tìm hiểu về DISC cũng như công cụ trắc nghiệm Indigo để có góc nhìn rõ ràng về phong cách làm việc của mình và cấp trên, từ đó có chiến lược điều chỉnh hành vi của bản thân một cách khoa học để phối hợp hiệu quả với sếp nói riêng và với môi trường làm việc nói chung.

Bài học 2. Xây dựng mối quan hệ tốt với cấp trên bằng cách tạo dựng niềm tin

Nếu sếp thường xuyên hỏi han bạn đang làm gì, theo dõi sát sao tiến độ công việc của bạn thì rất có thể họ là một Micromanager – người thích kiểm soát chi tiết. Cấp trên có phong cách quản lý này có thể kìm hãm sự phát triển sự nghiệp của bạn nếu bạn không biết linh hoạt để thích nghi.

Cách tốt nhất để làm việc hiệu quả với cấp trên, đặc biệt khi đó là một Micromanager, chính là xây dựng niềm tin. Bạn có thể làm điều này bằng cách:

• Duy trì hiệu suất làm việc ổn định hoặc vượt mong đợi, để sếp thấy rằng bạn đáng tin cậy. Tuy nhiên, bạn cũng phải học cách quản lý sự kỳ vọng của sếp.
• Chủ động cập nhật công việc thường xuyên hơn mức bình thường, ngay cả với những chi tiết nhỏ nhặt mà bạn không nghĩ rằng cần phải báo cáo.

Ví dụ: Nếu bạn sẽ đến muộn vài phút hoặc cần thêm thời gian nghỉ trưa, hãy báo trước cho sếp. Điều này giúp xây dựng niềm tin, một yếu tố quan trọng để phát triển sự nghiệp khi làm việc với cấp trên khó tính.

Bài học 3. “Dám” buông bỏ và biết khi nào cần rời đi

Hầu hết chúng ta thường được dạy rằng đừng dễ dàng từ bỏ những gì mình đã bắt đầu, hãy cố gắng đến cùng để gặt hái được thành quả xứng đáng. Tuy nhiên, có những thời điểm bạn cần dừng lại, tìm hướng đi mới và bước tiếp. Điều này đặc biệt đúng nếu mỗi ngày đi làm đều trở thành nỗi ám ảnh, hoặc bạn phải tiêu tốn quá nhiều năng lượng tinh thần vì cảm thấy căng thẳng và mệt mỏi ở nơi làm việc.

Bạn có thể không bao giờ lấy lại được thời gian và công sức đã bỏ ra cho công việc hiện tại. Thế nhưng, bạn có thể tìm được niềm vui và làm việc hiệu quả hơn ở một nơi khác, với một người sếp phù hợp hơn. Bởi lẽ, không phải người sếp nào cũng sẵn sàng đón nhận việc cấp dưới quản lý cấp trên, và không phải công ty nào cũng có văn hóa “ngược” như vậy.

Đừng quên, bạn hoàn toàn có quyền kiểm soát sự nghiệp của mình. Đưa ra lựa chọn đúng đắn có thể giúp bạn tìm thấy sự thỏa mãn và thành công. Trong thời điểm nhộn nhịp của thị trường lao động dịp đầu năm, nếu bạn có ý định chuyển việc, tìm kiếm cơ hội mới và “level up” bản thân, hãy tham gia Khóa Nâng cao Kỹ năng ứng tuyển công việc để trang bị kỹ năng ứng tuyển và phỏng vấn tìm việc dưới lăng kính của hướng nghiệp khoa học.

Tài liệu tham khảo:

Croswell, L. (2019). Guide to managing up: What it means and why it’s important. https://www.cultureamp.com/blog/managing-up-importance 

Rousmaniere, D. (2015). What Everyone Should Know About Managing Up. Harvard Business Review. https://hbr.org/2015/01/what-everyone-should-know-about-managing-up 

Abbajay, M. (2018). Managing Up: How to Move up, Win at Work, and Succeed with Any Type of Boss. Wiley.

Xây dựng “tài sản sự nghiệp”

Bạn có đang “sống” trọn vẹn với thương hiệu cá nhân của mình?

Nghĩ khác về khủng hoảng nghề nghiệp: Hãy nhìn như một nghệ sĩ

“Thế hệ cợt nhả” đang làm gì với thế giới này?

Chiến lược tài chính cá nhân để phát triển sự nghiệp bền vững

Chuyển việc – Cơ hội để bạn chủ động “tuyển dụng” công việc phù hợp cho mình

Bước qua cú sốc: Hành trình vượt qua sa thải đột ngột

Có thể bạn chưa biết? Làm việc với cấp trên cũng cần có “nghệ thuật”!

Kỹ năng chuyển đổi – Những điều bạn cần biết để phát triển sự nghiệp

Bài viết Có thể bạn chưa biết? Làm việc với cấp trên cũng cần có “nghệ thuật”! đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.