*Lưu ý: Ở Việt Nam, chẩn đoán ADHD ở người lớn không phổ biến, nhiều người không biết hoặc che giấu. Do đó, chuyên viên hãy đọc tài liệu này để tham khảo và nên xem đây như một trong các nguồn kiến thức nền, dựa trên đó để tìm hiểu thêm về chủ đề này từ các nguồn khác.  

Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) là một chứng rối loạn phát triển thần kinh đặc trưng với các triệu chứng như khó khăn trong việc tập trung, giảm chú ý, được biểu hiện ở nhiều bối cảnh khác nhau và làm suy giảm chức năng trong nhiều khía cạnh của cuộc sống (Faraone và cộng sự, 2021). Vì chức năng làm việc là một phần quan trọng trong cuộc sống của người trưởng thành, nên nơi làm việc thường là một môi trường đầy thách thức đối với người bị ADHD. Theo ước tính, ADHD chiếm khoảng 3,5% lực lượng lao động toàn cầu (Lauder và cộng sự, 2022) và gây ra các khó khăn tại nơi làm việc (De Graaf và cộng sự, 2008). Thêm vào đó, Xu (2018) đã báo cáo về sự gia tăng chẩn đoán ADHD trên toàn cầu, với tỷ lệ mắc tăng 6–10% ở trẻ em và thanh thiếu niên. Tại Hoa Kỳ, số lượng người đi làm mắc ADHD được dự đoán ​​sẽ tăng tỷ lệ thuận với số triệu chứng ADHD được nhận diện ở người trưởng thành (Chung và cộng sự, 2019).

Các triệu chứng của ADHD có thể làm giảm sút hiệu suất công việc, cản trở tốc độ phát triển sự nghiệp và gây mất ổn định tài chính, dẫn đến đánh giá hiệu suất tiêu cực, mất ổn định công việc hoặc mất việc (Fuermaier và cộng sự, 2021). Với tỷ lệ chẩn đoán ở người trưởng thành ngày càng tăng, Pinho & Coutinho (2024) cho rằng việc xem xét trải nghiệm tại nơi làm việc và tìm ra các giải pháp hiệu quả là rất quan trọng. Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh điều này bởi vì những khó khăn trong nghề nghiệp có ảnh hưởng trực tiếp đến sự độc lập tài chính, chất lượng cuộc sống và sức khỏe tinh thần, đồng thời định hình cách người bị ADHD được nhìn nhận và hỗ trợ tại môi trường làm việc chuyên nghiệp.

Thách thức tại nơi làm việc

Người trưởng thành bị ADHD gặp phải nhiều trở ngại tại nơi làm việc. Nghiên cứu chỉ ra rằng họ thường gặp khó khăn trong việc sắp xếp công việc, quản lý thời gian và hoàn thành dự án (Henning và cộng sự, 2024). Những khó khăn này góp phần dẫn đến việc đi làm muộn, công việc bất ổn định, hiệu suất làm việc thấp và nguy cơ chấn thương tại nơi làm việc cao hơn (Pinho & Coutinho, 2024). Các hệ thống tại nơi làm việc, chẳng hạn như lịch trình cứng nhắc, thời hạn không linh hoạt hoặc thiếu hỗ trợ có cấu trúc thường không đáp ứng được nhu cầu của nhân viên bị ADHD (Adamou và cộng sự, 2013). Nếu không có sự hỗ trợ phù hợp, những thách thức liên quan đến ADHD có thể dẫn đến đánh giá công việc tiêu cực, suy giảm sức khỏe tinh thần và cản trở sự thăng tiến trong sự nghiệp.

Trải nghiệm của người bị ADHD tại nơi làm việc

Tại nơi làm việc, những người mắc ADHD thường cảm thấy quá tải và không thể đáp ứng được kỳ vọng công việc. Pinho & Coutinho (2024) nhận thấy rằng người trưởng thành mắc ADHD thường đi làm muộn, không an tâm về công việc, hiệu suất kém, gia tăng chấn thương tại nơi làm việc, tỷ lệ tai nạn lao động cao hơn, dễ mắc các rối loạn khác và gặp khó khăn về tài chính. Những phát hiện này phù hợp với các nghiên cứu khác nhấn mạnh tác động của các triệu chứng ADHD đến hoạt động tại nơi làm việc (Henning và cộng sự, 2024). Những thách thức này càng trầm trọng hơn do sự kỳ thị, thiếu sự hỗ trợ từ cơ cấu tổ chức hoặc nơi làm việc. Adamou và cộng sự (2013) đã thành lập một ủy ban đồng thuận quốc tế và kết luận rằng các cân nhắc về sức khỏe nghề nghiệp cho người trưởng thành mắc ADHD thường không được quan tâm trong chính sách và thực hành tại nơi làm việc. Ngoài ra, các tác giả cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc hợp tác liên ngành. Họ cho rằng việc tăng cường hợp tác giữa các chuyên gia y tế, người sử dụng lao động và các chuyên viên hướng nghiệp có thể đảm bảo rằng những suy giảm nghề nghiệp liên quan đến ADHD được quan tâm đúng mức. Tuy nhiên, nhiều tổ chức vẫn thiếu đào tạo, kinh phí hoặc chương trình hỗ trợ đầy đủ cho nhân viên mắc ADHD (Adamou và cộng sự, 2013).

Các giải pháp đã được thực chứng

Các chuyên viên hướng nghiệp và nhà tuyển dụng có thể áp dụng các biện pháp can thiệp đã được thực chứng để cải thiện kết quả điều trị cho người lớn bị ADHD. Điều quan trọng cần lưu ý là việc tiếp cận thuốc điều trị, trị liệu tâm lý và dịch vụ huấn luyện thường phụ thuộc vào phạm vi bảo hiểm y tế và sự ổn định tài chính. Thực tế này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc điều chỉnh nơi làm việc, vận động chính sách và sự hỗ trợ toàn diện để tăng cường khả năng tiếp cận các dịch vụ. Để củng cố việc áp dụng các biện pháp can thiệp, các chiến lược sau đây được xem như các hành động trọng yếu:

• Điều chỉnh tại nơi làm việc: Lịch trình làm việc linh hoạt, gia hạn thời hạn hoàn thành nhiệm vụ, danh sách công việc có cấu trúc, thời gian nghỉ giải lao trong ngày, sử dụng đồ vật giúp tập trung hoặc các công cụ xúc giác khác, và các công cụ tổ chức có thể hỗ trợ những khó khăn về chức năng điều hành (Doyle, 2020). Các điều chỉnh này nên được thiết kế riêng cho từng cá nhân và nhu cầu của họ.
• Giáo dục tâm lý: Cung cấp kiến thức liên quan đến ADHD cho cả người lao động và doanh nghiệp giúp nâng cao nhận thức, giảm kỳ thị và thúc đẩy sự hòa nhập một cách toàn diện có hệ thống (Fuermaier và cộng sự, 2021; Kessler và cộng sự, 2005).
• Các giải pháp can thiệp trị liệu: Việc sử dụng thuốc và liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) có hiệu quả trong việc cải thiện chức năng làm việc (Palmini, 2008).
• Huấn luyện ADHD: Huấn luyện có cấu trúc giúp cá nhân tâp trung vào các mục tiêu nghề nghiệp, xã hội và cá nhân (Kubik, 2010). Huấn luyện ADHD có thể nâng cao các kỹ năng liên quan đến chức năng vận động.
• Các giải pháp can thiệp nghề nghiệp bằng Xử lý thông tin nhận thức (CIP): Các chuyên viên hướng nghiệp có thể hỗ trợ thân chủ bằng cách nhận diện những suy nghĩ tiêu cực về nghề nghiệp, tích hợp các công cụ trực quan và xây dựng kế hoạch học tập cá nhân hóa (Bahny & Dipeolu, 2012). Cách tiếp cận này phù hợp với những người mắc ADHD và giúp giải quyết sự kỳ thị đến từ nội tâm và từ trải nghiệm.
• Cố vấn và Tham vấn Hướng nghiệp: Tư vấn sớm, dạy nghề, hướng dẫn về các điều chỉnh tại nơi làm việc và tham vấn hướng nghiệp có thể giúp điều chỉnh công việc phù hợp với thế mạnh của từng cá nhân, giảm căng thẳng và mang lại sự ổn định (Nadeau, 2005).
• Các chiến lược bổ sung cho người bị ADHD: Các chuyên viên hướng nghiệp có thể hỗ trợ thân chủ bằng cách đặt ra các mục tiêu nhỏ, có chủ đích, sử dụng các buổi tư vấn để theo dõi tiến độ hoàn thành nhiệm vụ, kết hợp các công cụ công nghệ hỗ trợ, sử dụng lời nhắc và phần thưởng khi họ đạt được mục tiêu, khám phá các nghề nghiệp phát huy được thế mạnh của thân chủ và thúc đẩy sự chấp nhận khiếm khuyết và khả năng tự thân vận động trong quá trình tư vấn (Rodden, 2024). Ngoài ra, việc gieo hy vọng và nâng cao nhận thức về các điều chỉnh tại nơi làm việc có thể giảm kỳ thị và tăng sự tự tin (Dipeolu, 2011).

Tương lai của chuyên viên hướng nghiệp trong hỗ trợ người trưởng thành bị ADHD 

Khi số lượng người trưởng thành được chẩn đoán mắc ADHD tiếp tục tăng, việc mở rộng nghiên cứu và thực hành hỗ trợ nhóm này là cần thiết. Các chuyên viên hướng nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người trưởng thành mắc ADHD. Chẩn đoán sớm, can thiệp kịp thời và đề xuất điều chỉnh phù hợp có thể cải thiện đáng kể sự ổn định nghề nghiệp và hạnh phúc của mỗi cá nhân. Bằng cách lồng ghép các chiến lược được đề cập ở trên vào môi trường làm việc, doanh nghiệp có thể tạo ra sự hỗ trợ cho những nhân viên được chẩn đoán mắc ADHD và ngăn ngừa những hậu quả  lâu dài liên quan đến nghề nghiệp. Các nhà tuyển dụng và chuyên viên hướng nghiệp ưu tiên giáo dục, vận động và nghiên cứu có thể giúp những người bị ADHD phát triển sự nghiệp, có được công bằng trong cách đối xử, đạt được sự hài lòng hơn trong công việc và giảm kiệt sức. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung xem xét các kết quả nghề nghiệp lâu dài, mối liên hệ giữa ADHD với các yếu tố nhân khẩu học như giới tính, tình trạng kinh tế xã hội, và hiệu quả của các giải pháp can thiệp nghề nghiệp mới (Henning và cộng sự, 2024). Bằng cách thúc đẩy và điều chỉnh các giải pháp can thiệp, lực lượng lao động có thể trở nên bao hàm hơn và đáp ứng tốt hơn các nhu cầu đa dạng của những người mắc ADHD.

Tham khảo 

Adamou, M., Arif, M., Asherson, P., Aw, T.-C., Bolea, B., Coghill, D., Guðjónsson, G., Halmøy, A., Hodgkins, P., Müller, U., Pitts, M., Trakoli, A., Williams, N., & Young, S. (2013). Occupational issues of adults with ADHD. BMC Psychiatry, 13(1). https://doi.org/10.1186/1471-244X-13-59  

Bahny, R. & Dipeolu, A. (2012, November). Cognitive information processing model and students with LD/ADHD: Prescriptions for intervention. Career Convergence. https://www.ncda.org/aws/NCDA/pt/sd/news_article/66287/_self/layout_ccmsearch/true 

Chung, W., Jiang, S. F., Paksarian, D., Nikolaidis, A., Castellanos, F. X., Merikangas, K. R., & Milham, M. P. (2019). Trends in the prevalence and incidence of attention-Deficit/hyperactivity disorder among adults and children of different racial and ethnic groups. JAMA network open, 2(11), e1914344. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2019.14344 

De Graaf, R., Kessler, R. C., Fayyad, J., ten Have, M., Alonso, J., Angermeyer, M., Borges, G., Demyttenaere, K., Gasquet, I., de Girolamo, G., Haro, J. M., Jin, R., Karam, E. G., Ormel, J., & Posada-Villa, J. (2008). The prevalence and effects of adult attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) on the performance of workers: Results from the WHO World Mental Health Survey Initiative. Occupational and Environmental Medicine, 65(12), 835–842. https://doi.org/10.1136/oem.2007.038448 

Dipeolu, A. O. (2011). College students with ADHD: Prescriptive concepts for best practices in career development. Journal of Career Development, 38(5), 408–427. https://doi.org/10.1177/0894845310378749  

Doyle, N. (2020). Neurodiversity at work: a biopsychosocial model and the impact on working adults. British Medical Bulletin, 135(1), 108–125. https://doi.org/10.1093/bmb/ldaa021 

Faraone, S. V., Banaschewski, T., Coghill, D., Zheng, Y., Biederman, J., Bellgrove, M. A., Newcorn, J. H., Gignac, M., Al Saud, N. M., Manor, I., Rohde, L. A., Yang, L., Cortese, S., Almagor, D., Stein, M. A., Albatti, T. H., Aljoudi, H. F., Alqahtani, M. M. J., Asherson, P., Wang, Y. (2021). The World Federation Of ADHD International Consensus Statement: 208 Evidence-Based Conclusions About The Disorder. Neuroscience And Biobehavioral Reviews, 128, 789–818. Https://Doi.Org/10.1016/J.Neubiorev.2021.01.022 

Fried, R., Surman, C., Hammerness, P., Petty, C., Faraone, S., Hyder, L., Westerberg, D. Small, J., Corkum, L., Claudat, K., & Biederman, J. (2012). A controlled study of a simulated workplace laboratory for adults with attention deficit hyperactivity disorder. Psychiatry Research, 200(2), 949–956. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2012.04.020  

Fuermaier, A. B. M., Tucha, L., Butzbach, M., Weisbrod, M., Aschenbrenner, S., & Tucha, O. (2021). ADHD at the workplace: ADHD symptoms, diagnostic status, and work-related functioning. Journal of Neural Transmission, 128(7), 1021–1031. https://doi.org/10.1007/s00702-021-02309-z  

Henning C., Summerfeldt L. J., Parker J. D. A. (2022). ADHD and academic success in university students: The important role of impaired attention.  Journal of Attention Disorders, 26(6), 893–901.  https://doi.org/10.1177/10870547211036758    

Kessler, R. C., Adler, L., Ames, M., Barkley, R. A., Birnbaum, H., Greenberg, P., Johnston, J. A., Spencer, T., & Ustün, T. B. (2005). The prevalence and effects of adult attention-deficit/hyperactivity disorder on work performance in a nationally representative sample of workers. Journal of occupational and environmental medicine, 47(6), 565–572. https://doi.org/10.1097/01.jom.0000166863.33541.39          

Kubik, J. A. (2010). Efficacy of ADHD Coaching for Adults With ADHD. Journal of Attention Disorders, 13(5), 442–453. https://doi.org/10.1177/1087054708329960  

Lauder, K., McDowall, A., & Tenenbaum, H. R. (2022). A systematic review of interventions to support adults with ADHD at work—implications from the paucity of context-specific research for theory and practice. Frontiers In Psychology, 13, 893469–893469. https://Doi.Org/10.3389/Fpsyg.2022.893469  

Nadeau, K. G. (2005). Career choices and workplace challenges for individuals with ADHD. Journal of Clinical Psychology, 61(5), 549–563. https://doi.org/10.1002/jclp.20119  

Palmini A. (2008). Professionally successful adults with attention-deficit/hyperactivity disorder  (ADHD): Compensation strategies and subjective effects of pharmacological treatment. Dementia & neuropsychologia, 2(1), 63–70. https://doi.org/10.1590/S1980-57642009DN20100013    

Pinho, S. A., & Coutinho, F. (2024). Navigating the Professional Journey for Adults with Attention Deficit/Hyperactivity Disorder: Challenges and Strategies. European Psychiatry, 67(S1), S224–S224. https://doi.org/10.1192/j.eurpsy.2024.478  

Rodden, J. (2024, May 21). What is executive dysfunction? Sign and symptoms of EFD. ADDitude. https://www.additudemag.com/what-is-executive-function-disorder/ 

Solanto, M. V. (2011). Cognitive-behavioral therapy for adult ADHD: Targeting executive dysfunction. Guilford Press. 

Varrasi, S., Boccaccio, F. M., Guerrera, C. S., Platania, G. A., Pirrone, C., & Castellano, S. (2023). Schooling and occupational outcomes in adults with ADHD: Predictors of success and support strategies for effective learning. Education Sciences, 13(1), Article 37. https://doi.org/10.3390/educsci13010037  

Xu, G., Strathearn, L., Liu, B., Yang, B., & Bao, W. (2018). Twenty-year trends in diagnosed attention-deficit/hyperactivity disorder among us children and adolescents, 1997-2016. JAMA Network Open, 1(4). https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2018.1471 

Thông tin tác giả

Danyelle Spohn, Thạc sĩ, Nghiên cứu sinh Tiến sĩ ngành Tâm lý học Trường học và Tâm lý học Tư vấn tại Đại học Bang Florida. Cô có bằng Thạc sĩ Khoa học về Tư vấn Sức khỏe Tâm thần Lâm sàng của Đại học Bắc Florida. Nghiên cứu và các mối quan tâm học thuật của Danyelle tập trung vào việc hỗ trợ nhóm thiểu số và cá nhân khuyết tật, đặc biệt chú trọng xóa bỏ định kiến ​​về ADHD và hỗ trợ người trưởng thành đang nỗ lực hòa nhập. Cô có đam mê và tâm huyết thúc đẩy phát triển ngành chăm sóc sức khỏe tâm thần toàn diện và công bằng cho tất cả mọi người. Vui lòng liên hệ Danyelle qua email dspohn@fsu.edu để biết thêm thông tin và giải đáp thắc mắc.

Người dịch: Nhi Mol

Biên tập: Cẩm Thanh

Nguồn bài viết: Link

Photo by Vitaly Gariev on Unsplash 

Bài viết Thực tế tại nơi làm việc của người bị rối loạn tăng động, giảm chú ý (ADHD): Trải nghiệm hàng ngày, Thách thức và Giải pháp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 34
• Giới tính: Nam
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 10 năm
• Trình độ học vấn và chuyên ngành: Đại học – chuyên ngành Xây dựng
• Các chứng chỉ chuyên môn (nếu có): Quản lý dự án 
• Số giờ làm hằng tuần: 40 – 60 tiếng/ tuần
• Loại hình & quy mô công ty (tổng số nhân viên): 80 nhân viên

2. Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho tổ chức, cho các bên liên quan?

Anh đang làm công việc quản lý dự án xây dựng các cửa hàng. Anh sẽ theo dõi, quản lý các công việc từ giai đoạn lên ý tưởng, thiết kế, thi công cho đến khi cửa hàng hoàn thành và bắt đầu đi vào hoạt động.

Nhiệm vụ của anh là đảm bảo cửa hàng được xây dựng đúng kỹ thuật, an toàn, đẹp và phù hợp với nhu cầu sử dụng. 

Khi cửa hàng được xây xong và vận hành tốt, công ty sẽ phát triển hơn, nhân viên có thêm việc làm, còn khu phố cũng trở nên khang trang, hiện đại hơn vì có thêm một cửa hàng đẹp, khách hàng sẽ hài lòng hơn khi được ăn uống trong một không gian đẹp, tiện ích.

3. Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

Trước kỳ thi đại học, anh vẫn còn phân vân không biết đi theo ngành kinh tế hay kỹ thuật, nhưng anh nghĩ là con trai thì nên học ngành kỹ thuật. Ngoài ra, anh còn nghe thầy chia sẻ là học ngành xây dựng thì kiếm được nhiều tiền, nên anh quyết định chọn theo. Đến giờ thì anh vẫn thấy lựa chọn đó vẫn đúng vì công việc này giúp anh ổn định tài chính.

Sau khi tốt nghiệp, anh đã đi làm ở các tỉnh khác. Tuy nhiên, sau một thời gian thì anh quyết định quay về thành phố Hồ Chí Minh để ổn định cuộc sống. Việc sống và làm việc tại thành phố Hồ Chí Minh giúp anh xây dựng được các mối quan hệ lâu dài cho công việc và cuộc sống, đồng thời cũng tạo điều kiện tốt hơn cho việc lập nghiệp và chăm lo gia đình. 

Nếu được chọn lại, anh vẫn sẽ theo nghề này. Tuy nhiên, anh muốn có cơ hội làm việc ở nước ngoài để tích lũy thêm kinh nghiệm, mở rộng kiến thức nền tảng. Theo anh, dưới 30 tuổi là giai đoạn tốt để ra nước ngoài trải nghiệm vì đến lúc ngoài 30 đã ổn định thì sẽ khó có cơ hội hơn.

4. Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

5. Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Điều anh thích nhất ở công việc này là nó giúp anh có thu nhập ổn định – đủ để sống thoải mái ở thành phố Hồ Chí Minh. Bên cạnh đó, anh cảm thấy rất vui và tự hào mỗi lần thấy các cửa hàng do anh quản lý được xây xong và đi vào hoạt động.

Anh trực tiếp tham gia từ lúc nghĩ ra ý tưởng, thiết kế, xây dựng cho đến khi hoàn thành, nên khi thấy cửa hàng đó trở thành một nơi đẹp đẽ, nổi bật trong khu phố và có đông khách hàng đến ăn uống, nhân viên đến làm việc thoải mái – thì đó là một niềm vui lớn đối với anh.

6. Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

Công trường là môi trường khá khắc nghiệt với nhiều bụi bặm, không sạch sẽ và nguy hiểm. Dù có thể trang bị bảo hộ như giày, mũ, khẩu trang… nhưng việc di chuyển giữa công trình và văn phòng vẫn có nhiều bất tiện. Tuy nhiên, anh xác định đó là đặc thù của nghề nên chấp nhận.

7. Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v.)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

Để làm tốt công việc này, ngoài kiến thức chuyên môn vững chắc về xây dựng, mình còn cần trang bị thêm nhiều kỹ năng quan trọng khác như quản lý con người, quản lý tài chính và quản lý công việc. Tuy nhiên, theo quan điểm của anh, yếu tố quan trọng nhất chính là thái độ. Vì phải làm việc với rất nhiều nhóm người khác nhau – mỗi nhóm có mục tiêu, lợi ích và phong cách riêng – nên không thể áp dụng một cách giao tiếp cho tất cả. Thái độ linh hoạt, biết lắng nghe và biết kết nối mới là chìa khóa để thành công.

Kiến thức chuyên môn phải chính xác và rõ ràng, vì đó là tiêu chuẩn chung để các bên cùng phối hợp. Nhưng nếu không có thái độ đúng, thì dù giỏi đến đâu cũng khó làm việc hiệu quả. Vì vậy, để theo nghề này, vừa phải giỏi chuyên môn, vừa phải khéo léo trong ứng xử và xử lý tình huống.

Còn nếu muốn thăng tiến, ngoài việc liên tục cập nhật chuyên môn, các bạn nên đầu tư học ngoại ngữ. Trong ngành này, ai có khả năng tiếng Anh, Nhật, Trung hay Hàn thường có mức lương cao hơn khoảng 50%, dễ tiếp cận các công ty lớn và có nhiều cơ hội quốc tế. Đây là lợi thế cạnh tranh rất rõ rệt, bởi dân kỹ thuật thường ít chú trọng đến ngoại ngữ. Kiến thức chuyên môn có thể học nhanh, nhưng ngoại ngữ thì cần thời gian rèn luyện lâu dài, nên càng bắt đầu sớm càng tốt.

8. Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy?

Nhiều người thường nghĩ làm ngành xây dựng là phải ăn nhậu nhiều, công việc thì khô khan, chỉ cần sức khỏe là đủ và lương thì rất cao. Nhưng thực tế hiện nay không còn như vậy. Ngành xây dựng đòi hỏi khả năng làm việc nhóm, phối hợp với nhiều bộ phận khác nhau và cả sự sáng tạo trong việc giải quyết vấn đề. Việc nhậu nhẹt để giữ quan hệ cũng không còn phổ biến như trước – bây giờ người ta đánh giá nhau chủ yếu qua cách làm việc và hiệu quả công việc.

9. Công việc này có giúp em tự nuôi mình khi mới ra trường không?

Nếu các bạn có sự chuẩn bị tốt ngay từ khi còn đi học, thì hoàn toàn có thể xin việc ngay sau tốt nghiệp. Mức lương khởi điểm tầm 7–8 triệu đồng/tháng – đủ để tự lập và trang trải cuộc sống tại thành phố những năm đầu.

10. Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

• Kiên trì và chịu khó học hỏi.
• Sẵn sàng chấp nhận môi trường làm việc khắc nghiệt: nắng, mưa, xa nhà.
• Rèn kỹ năng mềm để thích nghi với môi trường mới.
• Chuẩn bị tinh thần để làm việc với nhiều đối tượng lao động – từ người có học thức cao đến người lao động phổ thông – nên cần bản lĩnh và ứng xử linh hoạt.
• Ngành xây dựng có nhiều hướng: thiết kế, thi công, dự toán, quản lý… Tùy theo năng lực và thể trạng mà chọn hướng đi phù hợp.

Anh khuyên các bạn nên thử đến một công trình đang thi công (tất nhiên chỉ đứng ngoài rìa, vì lý do an toàn) – đội mũ bảo hộ và đứng dưới nắng khoảng một tiếng. Nếu cảm thấy ổn cả về thể lực lẫn tinh thần thì có thể phù hợp với nghề; còn nếu không, trong ngành xây dựng vẫn có nhiều vị trí văn phòng để cân nhắc lựa chọn.

Nếu muốn sau này trở thành quản lý dự án xây dựng, đa số các bạn sẽ bắt đầu từ vị trí kỹ sư. Là kỹ sư, mỗi ngày phải ra công trường ít nhất 3 tiếng, bất kể nắng hay mưa, nên cần chuẩn bị tinh thần chịu khó, không ngại vất vả. Nếu phù hợp và làm tốt, các bạn sẽ có thu nhập ổn định và niềm vui được góp phần xây dựng nhiều công trình ý nghĩa.

Ngoài ra, cũng có một số người đi lên vị trí quản lý dự án từ ngành khác như kiến trúc hoặc kinh tế xây dựng, nhưng trường hợp này khá hiếm và thường phải học hỏi thêm rất nhiều từ thực tế công trường.

Bài viết Quản lý dự án xây dựng đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Bài viết Dmobin Studio đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Công ty

Công ty đối tác 1

Block "lightbox-test-nganh-game" not found

Công ty đối tác 2

Block "lightbox-test-nganh-game" not found

Tổ chức

Công ty đối tác 1

Block "lightbox-test-nganh-game" not found

Công ty đối tác 2

Block "lightbox-test-nganh-game" not found

Đơn vị đào tạo

Công ty đối tác 1

Block "lightbox-test-nganh-game" not found

Công ty đối tác 2

Block "lightbox-test-nganh-game" not found

Bài viết Test plugin danh bạ công ty thuộc ngành Game đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Bài viết test form NHHN đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Lời đầu tiên, Sông An xin chân thành cảm ơn sự ủng hộ và tin yêu của quý độc giả khi tìm mua và đón đọc quyển sách này. Tuy nhiên trong lần đầu phát hành, Sông An không thể tránh khỏi những sai sót. Do đó, bài đăng này sẽ thay lời đính chính dành cho quyển sách về trang số 16 bị lỗi thông tin như bên dưới.

Dòng thông tin trên có thể sẽ khiến không ít độc giả dễ hiểu nhầm nên Sông An xin phép sửa lại thành:

Thường thể hiện tình cảm bằng hành động hơn là lời nói.
Là người con hiếu thảo trong gia đình.

Sông An cũng sẽ bổ sung chỉnh sửa nếu sau này có tái bản quyển sách.

Xin chân thành cảm ơn!

Bài viết Đính chính trang sách bị lỗi trong sách Holland đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Mở đầu

Sau khi bắt đầu tìm hiểu về lý thuyết “đặc tính nghề nghiệp và môi trường làm việc” của giáo sư John Holland, các bạn trẻ và gia đình của họ hay hỏi tôi về những trường hợp sau: 

• Khi cả 6 nhóm Holland cao ngang nhau 
• Khi cả 6 nhóm Holland đều thấp
• Khi có hai nhóm Holland đối nghịch nhau
• Khi có hai nhóm Holland gần kề nhau

Vì vậy, tôi viết loạt bài “Các trường hợp đặc biệt” này để giúp những ai đang rơi vào một trong bốn trường hợp đặc biệt trên tìm ra phần nào câu trả lời cho những thắc mắc của họ.

Điểm thấp đều ở cả sáu nhóm

Đây là những trường hợp làm cha mẹ lo lắng nhiều nhất. Khi được hỏi, các bạn trẻ này luôn trả lời “Con không biết mình thích gì hết. Con chẳng thấy mình giỏi gì cả.” Và khi được hỏi sâu hơn, họ thường im lặng và tỏ ra khó chịu.

Khi làm trắc nghiệm, điểm số cả 6 nhóm của họ đều thấp dưới 50% số điểm trong đó có vài nhóm có khi chỉ có 0 đến 3 điểm. Với những ai không làm trắc nghiệm, nếu như sau khi đọc các bài về 6 nhóm Holland mà các bạn tự thấy mình không phù hợp với bất kỳ nhóm nào trong đó thì cũng được xem là thuộc về trường hợp đặc biệt này.

Những lý do ẩn

1. Nuôi dưỡng ngược tự nhiên: 

Trường hợp tôi gặp nhiều nhất trong nhóm đặc biệt này là các bạn trẻ đã bị ép theo hướng ngược lại với sở thích tự nhiên từ ngày còn rất nhỏ. Một ví dụ cụ thể tôi đã gặp là em A thích vẽ và vẽ rất đẹp từ nhỏ. Đến năm 10 tuổi gia đình quyết định cất hết dụng cụ vẽ của em đi với lý do: “Khi em vẽ, em không để ý được gì khác ngoài việc vẽ. Em không tập trung học các môn quan trọng ở trường như Toán, Văn.” Sau đó là chương trình học thêm dày đặc những môn em yếu và hoàn toàn tách em ra khỏi những sở thích liên quan đến dùng cọ và màu sắc. Trong những buổi tư vấn cá nhân, khi quay về những ngày còn bé để nhớ lại những điều em đã thích và tự tin khi làm, em khóc nức nở không kìm chế được. 

Ở đây, tôi hoàn toàn không trách móc những cha mẹ muốn con trau dồi các môn yếu kém để bắt kịp các bạn trong lớp. Nhưng chúng ta phải cẩn thận để không hoàn toàn “giết chết” những sở thích tự nhiên của chúng. Những nghiên cứu trong lĩnh vực phát triển nghề nghiệp cho thấy khi trẻ không được nuôi dưỡng theo tự nhiên, chúng ngày càng không hiểu được bản thân, mất đi sự thích thú với những lĩnh vực khác, và ngày càng mất tự tin. Làm sao để giữ được cân bằng trong việc nuôi dưỡng điểm mạnh của con và giúp con đồng thời cải thiện điểm yếu của chúng đã được tôi nhắc một cách cụ thể và chi tiết trong khóa học Hướng Nghiệp Cho Con dành cho cha mẹ cũng như trong cuốn sách Cùng Con Định Hướng Nghề Nghiệp vừa được xuất bản vào giữa tháng 8 năm 2020.

2. Thiếu trải nghiệm

Một lý do khác nữa là các bạn trẻ có thể lờ mờ biết mình thích gì từ những ngày còn nhỏ, nhưng do lịch học khá dày, cha mẹ ít trò chuyện tương tác, dẫn đến việc các bạn ít được có cơ hội trải nghiệm bên ngoài lớp học nên việc hiểu về sở thích nghề của mình bị hạn chế trong môi trường học tập. Nếu nhìn lại hệ thống giáo dục trường công của chúng ta tại Việt Nam, chúng ta có thể kết luận rằng những bạn trẻ nào có những đặc tính nghề thuộc 3 nhóm Quản lý, Nghệ thuật, và Kỹ thuật sẽ ít có cơ hội để chứng minh thực lực của mình hay hiểu về sở thích và điểm mạnh của mình trong các môn học chính khóa hơn 3 nhóm còn lại là Nghiên cứu, Nghiệp vụ, và Xã hội. 

Ở đây tôi không có ý chỉ trích hệ thống giáo dục của nước mình. Tôi chỉ nêu rõ ra vấn đề để chúng ta, đặc biệt là các bậc cha mẹ, hiểu vì sao vai trò gia đình trong việc hướng nghiệp cho con quan trọng đến như vậy. Nếu theo sát con theo đúng phương pháp khoa học (mà theo tôi là hoàn toàn khả thi và đơn giản), thì trong giai đoạn con từ 3 đến 8 tuổi cha mẹ có thể giúp cho con quan sát được những đặc tính nghề của chúng, cho con được trải nghiệm đơn giản để xác nhận và chuyển đổi những sở thích thành khả năng. Tôi xin cho ví dụ cụ thể về em B. Năm B học lớp 5, em mua những kẹp tóc đủ màu sắc ở chợ Kim Long, sau đó để vào những bao ni-lông nho nhỏ với một vài phụ kiện đáng yêu khác để bán cho bạn. Trong vòng 1 học kỳ em đã kiếm được hơn 1 triệu tiền lời. Cha mẹ em biết được điều này, hơi lo lắng em sẽ ham tiền không chịu học hành, nhưng họ bình tĩnh trao đổi với em về giới hạn và quyền lợi. Họ cho phép em học và thử tự kinh doanh vào mùa hè và dịp nghỉ học khác như Tết, còn lại trong năm học em phải tập trung học. Vào năm B học lớp 10, em đã có cửa hàng bán mỹ phẩm của riêng mình trên Facebook và rất thành công.

3. Biết mà không nghĩ là mình biết

Rất nhiều bạn trẻ sau khi gặp tôi để được tham vấn hướng nghiệp mới ồ ra, “Ôi, con không hề nghĩ  việc thích nuôi chó, mèo và trồng cây cảnh có thể dẫn đến một nghề nghiệp tương lai. Từ nhỏ con đã nghĩ đó chỉ là sở thích vớ vẩn, và con ít dám nói cho ai biết về sở thích này.” Thực tế là trong thị trường lao động hiện tại, sở thích và khả năng trong lĩnh vực nuôi thú yêu và trồng cây cảnh hoàn toàn có thể cho một người lao động một vị trí công việc khá tốt đẹp.

Trong thế giới lao động hiện tại khi mà không ai dám vỗ ngực xưng tên để tuyên bố rằng họ biết chắc ngành nghề nào sẽ được tuyển dụng nhiều trong tương lai cũng như những năng lực hành nghề nào sẽ được cần đến, chúng ta lại càng phải quay về với nền tảng của hành trình phát triển nghề nghiệp cho mỗi người, đó là “hiểu mình,” “hiểu thế giới nghề nghiệp,” và “lập kế hoạch phát triển nghề nghiệp.” Những môn học trong trường hiện nay không cho đủ thông tin để một người biết mình sẽ phù hợp và phát triển tốt trong nghề nghiệp tương lai nào. Càng như vậy thì ta lại càng phải giúp cho thế hệ trẻ được phát triển theo tự nhiên, nuôi dưỡng các điểm mạnh (tài năng) có sẵn, và giúp họ cải thiện những điểm yếu đi kèm, để khi họ tự bước chân đi trên con đường nghề nghiệp của bản thân, họ đủ sức tự tìm ra một hướng đi phù hợp cũng như trau dồi những năng lực hành nghề cần thiết cho tương lai.

Phát triển nghề nghiệp là một hành trình không đơn độc

Như tôi đã nhắc đến trong rất nhiều bài viết, phát triển nghề nghiệp là một hành trình liên lũy mà bước chân sau dựa trên bước chân trước. Ở đây, tôi xin nhấn mạnh thêm là hành trình này rất khó nếu thiếu sự hỗ trợ từ gia đình, nhà trường, và xã hội. Đặc biệt trong 5 năm đầu đời khi mà cha mẹ là những người gần gũi và ảnh hưởng trẻ nhiều nhất, thì việc giúp cho trẻ hiểu mình từ nhỏ hoàn toàn dựa rất nhiều vào kiến thức trong lĩnh vực hướng nghiệp và sự hỗ trợ của cha mẹ trong mối tương tác hàng ngày với con.

Các bạn trẻ ơi, câu nói trên không có nghĩa rằng các bạn không cần phải chịu trách nhiệm cho hành trình này. Ngược lại, các bạn chịu trách nhiệm cho hành trình này ít nhất là 70%. Cha mẹ, thầy cô, những người lớn và bạn bè hỗ trợ cho chúng ta là một chuyện, phần còn lại chúng ta phải tự mình thực hiện. Chúng ta phải chịu trách nhiệm cho chính hành trình phát triển nghề nghiệp của mình, phải tập hỏi những câu hỏi khó để hiểu sở thích của bản thân hơn, phải tự thử thách mình trong các bài tập và dự án khó để hiểu về năng lực mình hơn, và phải liên lũy học tập để tìm ra một hướng đi tốt đẹp cho chính mình vì cuối cùng thì cuộc đời này vẫn là cuộc đời của mình chứ không phải của cha mẹ, anh chị, thầy cô, hay ai khác.

Và cuối cùng, sẽ không bao giờ quá trễ để hiểu về bản thân, trải nghiệm, học hỏi, và tìm ra hướng đi nghề nghiệp phù hợp cho chính mình. Dù ở tuổi 20, 30, 40, 50, hay 60 đi nữa, mỗi người đều có quyền, có trách nhiệm, và có khả năng bắt đầu lại hành trình nghề nghiệp của chính mình. Ngoài các nghiên cứu hàn lâm chứng minh điều trên là đúng, bản thân tôi đã gặp rất nhiều trường hợp tương tự xảy ra trong đời thực, và kết quả đều rất tốt đẹp, nên hãy tin tôi các bạn ạ, hãy đặt bước chân đầu tiên xuống, sau đó kiên trì trong hành trình của mình, các bạn sẽ ổn thôi. 

Để giúp cho các bạn tự hướng nghiệp cho bản thân, chúng tôi chia sẻ ở Kênh tài nguyên https://huongnghiepsongan.com/kenh-tai-nguyen/ những công cụ miễn phí để giúp các bạn hiểu mình, hiểu nghề, và lập kế hoạch nghề. Các bạn hãy chủ động đặt bước chân đầu tiên trong hành trình phát triển nghề nghiệp của bản thân bằng cách khám phá những công cụ này nhé. Chúc các bạn vững vàng và kiên trì trong hành trình này.

Nguồn: Holland, J. (1985). Making Vocational Choices: A Theory of Vocational Personalities and Work Environments. New Jersey: Prentice-Hall, Inc.

Bài viết Các trường hợp đặc biệt – 6 nhóm đều thấp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

MỞ ĐẦU

Các bạn trẻ và gia đình của họ hay hỏi tôi về những trường hợp sau khi họ bắt đầu tìm hiểu về lý thuyết “đặc tính nghề nghiệp và môi trường làm việc” của giáo sư John Holland. Hy vọng rằng bài viết này sẽ giúp cho những ai thuộc các trường hợp này tìm ra phần nào câu trả lời cho thắc mắc của họ.

ĐIỂM CAO ĐỀU TỪ 4 NHÓM TRỞ LÊN

Tôi hay gọi đùa những trường hợp có điểm trắc nghiệm cao đều cả 4 nhóm Holland trở lên là những người “thích đủ thứ”. Để có thể gọi là cao đều thì điểm 4 nhóm không xê xích nhau nhiều và tất cả đều cao hơn 70% tổng số điểm. Với những ai không làm trắc nghiệm, nếu như sau khi đọc các bài về 6 nhóm Holland mà các bạn tự thấy mình phù hợp với 4 nhóm trở lên thì cũng được xem là thuộc về trường hợp đặc biệt này.

NHỮNG ĐIỀU CẦN LƯU Ý

Thích nhiều thứ cùng một lúc không có nghĩa rằng ta sẽ giỏi nhiều thứ cùng một lúc. Do đó, bạn nên tìm cơ hội trải nghiệm từng nhóm một để tìm hiểu xem khả năng của bản thân có đi kèm với sở thích hay không. Ví dụ: bạn An thấy mình có những sở thích trong cả 4 nhóm Nghệ thuật, Xã hội, Quản lý, và Nghiệp vụ. An chọn học ngành thuộc 2 nhóm Quản lý và Nghiệp vụ. Trong thời gian học, An tham gia các hoạt động thuộc nhóm Xã hội và nhóm Nghệ thuật. Theo thời gian, An nhận ra mình thích nhưng không nổi bật trong 2 nhóm Xã hội và Nghiệp vụ. Càng học và tham gia hoạt động, An càng thấy những kỹ năng vượt trội của mình nằm trong 2 nhóm Quản lý và Nghệ thuật.

Thích nhiều thứ cùng một lúc dễ làm cho bạn cảm thấy chán nản hoặc rơi vào tâm trạng đứng núi này trông núi nọ, cỏ bên kia xanh hơn cỏ bên này. Điều này dẫn đến việc bạn hay bỏ cuộc giữa chừng với hy vọng cái mới sẽ mang lại câu trả lời cho câu hỏi nghề nghiệp của bạn. Do đó, trước khi trải nghiệm một sở thích nghề nghiệp hay một công việc thì nên xác định mình sẽ dấn thân bao lâu, đến lúc nào thì ngừng, khi ngừng thì hiểu rõ vì sao mình ngừng, và phân tích lợi hại trước khi bước qua một lĩnh vực mới.

Ví dụ: tiếp tục dùng câu chuyện của bạn An trên đây. Khi vừa vào học ngành thuộc 2 nhóm Quản lý và Nghiệp vụ, An thấy rất chán dù vẫn học tốt. Nhưng thay vì ngay lập tức nghĩ mình học sai ngành và muốn thay đổi ngành học, An tham gia các hoạt động ngoại khóa trong Tổ chức Sinh viên Liên trường, nơi An có cơ hội sử dụng những đặc điểm của 2 nhóm Xã hội và Nghệ thuật của mình. Dần dần, An nhận ra vì sao khi học mình thấy chán mà vẫn học tốt. Sau 4 năm học và tham gia hoạt động ngoại khóa, An hiểu mình hơn và biết lúc nào mình sẽ chán, lúc nào mình sẽ có động lực để tự lập những kế hoạch học, làm, tham gia hoạt động phù hợp. 

Trung bình thì một người có từ 40 đến 50 năm để làm việc và phát triển nghề nghiệp. Do đó, bạn đừng nghĩ rằng ta không có đủ thời gian để làm tất cả những điều ta thích. Sự thật là mỗi người có rất nhiều thời gian để làm những điều họ thích. Hãy tâm niệm rằng, “Ta không thể làm tất cả những điều ta thích cùng một lúc vào thời điểm bây giờ. Nhưng ta hoàn toàn có thể trải nghiệm tất cả những điều ta thích trong vòng 40 đến 50 năm tới.” Cách suy nghĩ này giúp cho một người bình tĩnh khi ra quyết định nghề nghiệp, ưu tiên chọn lựa phù hợp với thời điểm hiện tại của họ nhất, và lên chiến lược để thực hiện những điều khác trong tương lai khi cơ hội tới. 

Ví dụ: chúng ta lại tiếp tục nhìn hành trình của bạn An nhé. Sau khi ra trường, An chọn một công việc thuộc 2 nhóm Quản lý và Nghệ thuật, là 2 nhóm mà An thấy mình nổi bật trong trải nghiệm 4 năm đại học. Sau 3 năm, An được đề bạt vào một vị trí khá quan trọng trong bộ phận bạn làm. Lúc ấy, An nhận ra 2 nhóm Xã hội và Nghiệp vụ, dù không phải là 2 nhóm mình nổi trội nhất, lại giúp mình rất nhiều trong công việc hàng ngày. Vài năm sau khi An lập gia đình và có con, bạn quyết định lùi khỏi công việc toàn phần và vị trí quản lý trước đó. An bắt đầu tập trung chính vào vai trò làm mẹ và những dự án ngắn hạn, bán thời gian. Những dự án này sử dụng rất nhiều các đặc điểm và khả năng trong 3 nhóm Xã hội, Nghệ thuật, và Nghiệp vụ. Cũng thời gian này, An nhận ra nhóm Nghiệp vụ của mình trở nên mạnh hơn so với 3 nhóm còn lại, có lẽ do vai trò làm mẹ và do những dự án ngắn hạn giúp An phát triển nhóm này hơn lúc An còn ở đại học. Khi con lên 3 tuổi, An và chồng bàn bạc với nhau và cùng nhau khởi nghiệp 1 công ty nhỏ trong lĩnh vực giáo dục, nơi mà An sử dụng tất cả 4 nhóm Quản lý, Nghiệp vụ, Xã hội, và Nghệ thuật. 

PHÁT TRIỂN NGHỀ NGHIỆP LÀ MỘT HÀNH TRÌNH 

Các bạn trẻ nên để ý điều này, rằng phát triển nghề nghiệp là một hành trình liên lũy mà bước chân sau dựa trên bước chân trước. Mỗi bước đi, mỗi trải nghiệm, mỗi khoảnh khắc trong hành trình nghề nghiệp đều rất quan trọng. Nếu ta hiện diện, chiêm nghiệm và học hỏi thường xuyên thì hành trình ta sẽ luôn ổn. Điều ta nên tránh là như chiếc lá trôi theo dòng nước, không định hướng và chẳng thèm ngẫm lại. Chúc các bạn trong trường hợp đặc biệt này kiên trì, thành công, và an bình trong hành trình phát triển nghề nghiệp của bản thân.

Nguồn: Holland, J. (1985). Making Vocational Choices: A Theory of Vocational Personalities and Work Environments. New Jersey: Prentice-Hall, Inc.

Bài viết Các trường hợp đặc biệt – Đa sở thích (4 nhóm trở lên) đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Chương trình hướng nghiệp do VVOB phối hợp với Quảng Nam và Nghệ An từ 2011 đến 2015, đã tập huấn kiến thức và kỹ năng trong lĩnh vực phát triển nghề nghiệp cho 50 giáo viên cốt cán của hai tỉnh để thực hiện công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh lớp 9, 10, 11, 12. Các giáo viên này đã tập huấn lại và hỗ trợ hơn 1650 giáo viên, cán bộ quản lý thực hiện các hoạt động hướng nghiệp với học sinh THCS và THPT của hai tỉnh theo chương trình về hướng nghiệp do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định. Chúng tôi cũng xuất bản được 8 cuốn sách chuyên môn hiện được VVOB chia sẻ trên trang nhà hoàn toàn miễn phí cho bất cứ ai cần sử dụng.

Năm năm sau, Hướng nghiệp Sông An quyết tâm tiếp bước trong công tác đào tạo giáo viên hướng nghiệp cho toàn quốc. Chúng tôi biết ơn sự chung tay của cộng đồng trong quỹ học bổng và mong rằng những hạt mầm đầu tiên này sẽ mạnh mẽ đâm chồi, nảy lộc, để thành một rừng cây mạnh mẽ trong tương lai.

*Lời của bài hát “Một đời người một rừng cây” của nhạc sĩ Trần Long Ẩn

**VVOB là tên viết tắt của Tổ chức Hợp tác Phát triển và Hỗ trợ kỹ thuật vùng Fla-măng, vương quốc Bỉ, tập trung vào lĩnh vực Giáo dục. Phương châm “Giáo dục vì sự phát triển”  diễn tả mong muốn của VVOB trong việc góp phần tạo nên một thế giới công bằng hơn, mang lại nhiều cơ hội hơn cho tất cả mọi người.

Tham khảo: Hình 1. Tán cây. Tái bản từ Unsplash, của David Vid, 2018, Truy xuất từ https://unsplash.com/photos/KXnjNvoC0wc. Bản quyền dựa trên thỏa thuận của Unsplash và tác giả.

Bài viết Có một cây là có rừng đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

• Tuổi: 59
• Số năm kinh nghiệm ở ngành nghề này: 33 năm
• Trình độ học vấn & chuyên ngành: Đại học – chuyên khoa Nhi Sơ sinh
• Các chứng chỉ chuyên môn (nếu có): Bác Sĩ Chuyên khoa cấp 2
• Số giờ làm hằng tuần: 48
• Loại hình & quy mô công ty (tổng số nhân viên): Bệnh viện Phụ Sản có trên 500 nhân viên

Trách nhiệm chính của anh/chị ở công việc hiện tại là gì? Công việc này đem lại giá trị gì cho công ty, cho các bên liên quan?

• Đối nội: Xây dựng kế hoạch hoạt động của khoa, bố trí nhân lực để thực hiện tốt kế hoạch, đào tạo nhân viên mới (thực hành chuyên môn và thái độ giao tiếp). Khám và chữa bệnh cho trẻ em. Trực chuyên môn (trực tiếp khám chữa bệnh trong phiên trực) và trực thường trú (cho các Bác sĩ cấp dưới ý kiến xử trí những ca bệnh khó).
• Đối ngoại: Kết hợp với các khoa trong Bệnh viện để phục vụ người bệnh thật tốt, cải tiến các dịch vụ khám chữa bệnh (Tăng thời gian tư vấn , rút ngắn thời gian chờ đợi, dặn dò theo dõi diễn biến bệnh và sử dụng thuốc, tuyên truyền giáo dục sức khỏe); tham gia công tác khám bệnh từ thiện cho trẻ em mồ côi hoặc ở vùng sâu vùng xa.

Nhân viên Y tế trong Bệnh viện giống như một đội bóng đá mà Bác sĩ Trưởng khoa có vai trò là đội trưởng, vừa phải là người đá bóng giỏi vừa có khả năng tập hợp dẫn dắt toàn đội thực hiện tốt các ý đồ chiến thuật. Mọi người sẽ bọc lót cho nhau trong từng công việc để giảm thiểu sai sót y khoa. 

Anh/chị bắt đầu vào nghề như thế nào? Vì sao anh/chị chọn con đường này?

• Tôi là một đứa trẻ hay bị bệnh từ lúc nhỏ nên cha mẹ phải thường xuyên đưa tôi đến Bệnh viện khám bệnh (không dưới 20 ngày/tháng). Thời bao cấp đi khám bệnh rất cực khổ (chờ đợi lâu, bị Bác sĩ hoặc Y tá la mắng vô cớ, không được tư vấn tận tình… ). Mẹ tôi ước ao có một người con sau này làm nghề Y để chữa bệnh cho cả nhà nên tôi thực hiện ước nguyện của mẹ mình.
• Sáu năm là sinh viên đi thực tập ở các Bệnh viện, tôi đặc biệt thương những em bé bị bệnh vì các bé mong manh lắm. Thế là tôi chọn chuyên ngành Nhi. Ra trường tôi được phân công làm ở Khoa Sơ sinh của một Bệnh viện Phụ Sản lớn trong TP.HCM. Làm Bác Sĩ Nhi đã vất vả thì làm Bác sĩ Nhi Sơ sinh lại vất vả bội phần vì các bé sơ sinh mới lọt lòng mẹ chưa quen với cuộc sống xung quanh nên đòi hỏi Bác sĩ phải luôn để mắt tới bé để xử trí kịp thời. Nếu được chọn lại, tôi vẫn chọn nghề này vì tôi rất yêu nó.

Một ngày làm việc tiêu biểu của anh/chị như thế nào?

Anh/chị thích nhất những điều gì ở công việc của mình? Vì sao?

Tiếng khóc chào đời của một bé sơ sinh sau những cơn đau banh da xé thịt của người mẹ và sự lo lắng tột cùng của những người thân làm vơi đi nỗi vất vả của ekip đỡ đẻ, tất cả đều vỡ òa hạnh phúc. Ngoài những trẻ sơ sinh khỏe mạnh có thể khóc to ngay sau khi chào đời thì có một số bé sơ sinh bị ngạt, bé sinh non hoặc bị bệnh nên rất yếu ớt. Những trẻ này thường phải nằm điều trị trong khoa Sơ sinh, vừa không được mẹ ôm ấp vỗ về vừa phải đeo trên người nhiều thiết bị y khoa và bị tiêm chích đau đớn mỗi ngày. 

Nhớ thỉnh thoảng mình bị bệnh là cả nhà đã lo lắng cuống cuồng, thỉnh thoảng đi chích ngừa cũng đã sợ kim tiêm muốn trốn luôn, vậy mà những bé sơ sinh mong manh kia mới lọt lòng mẹ đã phải một mình chống chọi với tất cả. Gia đình bé tuyệt đối tin tưởng nên mới giao bé cho Bệnh viện chăm sóc thì mình không thể phụ lòng tin của họ được. 

Mỗi bé sơ sinh được cha mẹ đón về trong ngày xuất viện là minh chứng cho việc làm hiệu quả của mình và tạo cho mình niềm đam mê với nghề xen chút tự hào với mọi người xung quanh vì mình sống có ích.

Anh/chị không thích nhất những điều gì? Vì sao?

• Mức lương chưa tương xứng với sức lao động. Để khắc phục thì phải chi tiêu tằn tiện, cố gắng tích lũy kiến thức để đủ năng lực mở phòng mạch tăng thêm thu nhập. Điều quan trọng là phải luôn suy nghĩ tích cực để đi tới: Học 6 năm vất vả và tốn kém tiền bạc của cha mẹ nên không thể phủi bỏ. Thời cha mẹ mình khó khăn gấp bội mà vẫn nuôi mình ăn học tử tế, xung quanh mình còn nhiều người thất nghiệp thì tại sao mình chê bai nghề giúp nuôi sống mình.
• Thời gian làm việc quá dài và căng thẳng. Nghề Y là gắn liền với trực gác thâu đêm, do đó cần ăn uống lành mạnh và tập thể dục đều đặn để tạo sức bền.
• Nhiều nguy cơ khi đối mặt với bệnh nhân và người nhà bệnh nhân. Đôi khi bị bệnh nhân hoặc người nhà họ gây khó dễ thì cũng bởi họ bị bệnh tật hành hạ nên không kiểm soát được lời nói và hành vi.
• Dù có một vài điều chưa thật sự như bản thân mong muốn nhưng nhìn chung là tôi luôn cảm thấy tự hào khi đã chọn nghề này vì tôi đã góp phần đem lại hạnh phúc cho nhiều gia đình trong đó có cả gia đình của mình.

Những điều kiện cần có để hoàn thành tốt công việc này (kiến thức, kỹ năng, thái độ, v.v…)? Nếu em muốn thăng tiến trong công việc thì em nên trau dồi những gì ạ?

• Kiến thức sâu và rộng vì cơ thể con người là một khối thống nhất, trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ. Ví dụ: Một bệnh nhân bị sốt thì Bác sĩ phải hỏi bệnh và thăm khám để tìm nguyên nhân, có nhiều nguyên nhân gây ra sốt liên quan đến nhiều chuyên khoa mà nếu không có kiến thức tốt sẽ chẩn đoán sai và điều trị sai, giống như giặc ở phía Đông mà ta bắn phía Tây.
• Kỹ năng tốt: Thực hành nhiều và để ý học cách xử trí của các đồng nghiệp. Học cái hay để tiến bộ, nhìn cái sai để tránh mắc lỗi.
• Thái độ: 
  • Thương người bệnh, coi họ bệnh như người thân bị bệnh để hết lòng cứu chữa. 
  • Không thỏa mãn với thành tích đạt được vì Y học tiến bộ từng giờ, nên luôn luôn phải học để cập nhật kiến thức. Trung thực với công việc vì trẻ em không biết nói, nhưng kết quả điều trị sẽ nói lên tất cả. 

Những điều mà mọi người hay hiểu lầm về công việc này là gì? Tại sao họ lại hiểu sai như vậy? 

• “Làm Bác sĩ giàu có, sang trọng và sung sướng”

Mọi người hiểu sai vì chỉ nhìn thấy Bác sĩ trong chiếc áo choàng trắng, điềm đạm và nhẹ nhàng. 

Họ không chứng kiến những đêm trực thức trắng không kịp ăn, những kỳ nghỉ lễ tết không trọn vẹn, những nguy cơ mắc bệnh lây nhiễm, không có thời gian đưa người thân đi khám bệnh, lương không đủ để tái tạo sức lao động, chưa kể còn bị thân nhân người bệnh bạo hành… 

• “Năng lực điều trị của bác sĩ là điều duy nhất quan trọng”

Bác sĩ muốn điều trị thành công một ca bệnh cần có cả một ekip phối hợp nhịp nhàng. Nếu bác sĩ chẩn đoán đúng bệnh mà Điều dưỡng không tiêm được thuốc cho người bệnh thì làm sao khỏi bệnh? Thực tế, bác sĩ cần có sự cảm thông rất lớn với người bệnh và người nhà bệnh nhân để cùng hợp tác tốt trong quá trình điều trị, đem lại lợi ích cho người bệnh, do đó Bác sĩ phải có khả năng giao tiếp tốt.

• “Bác sĩ chỉ cần học sau 6-7 năm đã đủ chữa được các loại bệnh.”

Kiến thức 6 năm chỉ là nền móng, muốn chữa được các loại bệnh cần thêm nhiều kiến thức nữa giống như xây nhà có nhiều tầng và nhiều căn phòng thì phải cần thêm nhiều vật liệu.

• “Bác sĩ ở các cơ sở nhà nước thì không giỏi bằng bác sĩ ở các cơ sở tư nhân.”

Vai trò của Bệnh viện tư nhân là điều trị những bệnh không quá khó để giảm quá tải cho Bệnh viện công, nên nếu có nhiều Bác sĩ giỏi thì khác nào mang súng đại bác để bắn con chim sẻ, gây lãng phí nhân lực.

• “Vài năm gần đây, một bộ phận bác sĩ mang nhiều điều tiếng xấu: chỉ nhận phong bì thì mới nhiệt tình giúp đỡ”

“Bàn tay có ngón dài, ngón ngắn”. Môi trường nào cũng có người tốt, người xấu. Thế nên chỉ cần chính mình phải sống tử tế và có y đức thì sẽ không bị tác động bởi những người tiêu cực.

Công việc này có giúp anh/chị tự nuôi mình khi mới ra trường không?

• Mức lương khởi điểm hiện nay của Bác sĩ đang giống nhau ở thang bảng trình độ đại học. Các bạn học ở các trường Đại học khác sống được thì chắc mình cũng sống được.
• Nếu bạn thực sự yêu nghề và có thái độ làm việc tốt (chịu cực, chịu bám theo các bậc anh chị để học nghề, tự trau dồi kiến thức chuyên môn và xã hội, tận tụy với người bệnh, tôn trọng đồng nghiệp ở mọi cấp) thì bạn sẽ có thu nhập thêm từ tiền thưởng và tiền làm phòng mạch.

Nhìn lại con đường phát triển sự nghiệp cũng như quá trình tìm việc của mình, anh/chị có lời khuyên nào cho em nếu em muốn theo nghề này?

• Thầy thuốc là một nghề cao quý được xã hội tôn vinh. 

Nếu chọn nghề Y là bạn phải chấp nhận hy sinh: thời gian, tuổi thanh xuân, sức khỏe. 

• Bạn có thể tìm đọc sách “Thầy thuốc và Bệnh nhân” của Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc bên cạnh việc học chính khóa ở trường

Bài viết Bác sĩ trưởng khoa đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.