“Một nghiên cứu gần đây nhất của Mỹ chỉ ra rằng: cách đây khoảng 10 năm, sinh viên học các ngành khoa học xã hội và nhân văn được xem là những nhóm sinh viên không biết định hướng gì vì ngành học chung chung, họ được đào tạo nhiều kỹ năng nhưng không chuyên sâu, và khi ra trường rất khó tìm việc làm. Nhưng 4 năm gần đây, các nhà nghiên cứu tìm hiểu được một kết quả rằng những sinh viên học các ngành khoa học xã hội và nhân văn thì rất được các nhà tuyển dụng yêu chuộng, và cơ hội được tuyển dụng cao hơn, bởi vì họ thích nghi rất nhanh với môi trường việc làm. Thích nghi nhanh vì những kỹ năng họ được học chủ yếu là những kỹ năng tương tác giữa người với người.

Những năm gần đây, nhà tuyển dụng cho rằng về phía họ không cần ứng viên phải quá chuyên sâu trong một nhóm kỹ năng nào đó, nhưng phải có kỹ năng làm việc giữa người với người. Nhà tuyển dụng cần ứng viên có khả năng học một thông tin mới, làm việc với nhóm không gây gổ, bực bội khi có mâu thuẫn mà tìm cách giải quyết vấn đề. Đó là những kỹ năng thiết yếu mà nhà tuyển dụng cần. Sau đó, những nhóm ứng viên này mới cần học chuyên sâu vào lĩnh vực họ cần.

Xu hướng tuyển dụng ngày nay có một trường phái nói rằng “Chúng tôi không cần bạn quá chuyên sâu nhưng chúng tôi cần bạn có nhóm kỹ năng để khi bạn vào công ty chúng tôi, bạn linh hoạt và làm việc nhóm tốt”.

Trường phái còn lại ưu tiên những người chuyên sâu. Ví dụ như IT, khoa học công nghệ, kỹ sư xây dựng vẫn ưu tiên những người có kỹ năng chuyên biệt. Do đó, những kỹ năng chuyên biệt vẫn cần phải có đối với một số ngành nghề. Kỹ thuật, Nghiên cứu và Nghiệp vụ là 3 lĩnh vực học rất chuyên sâu nên người học cần dung hòa và bổ sung thêm nhóm kỹ năng tương tác xã hội mà bên trong chuyên ngành không có.

Cô nghĩ hay nhất là mình nên kết hợp cả hai, giữa chuyên sâu và biết nhiều. Mình chọn ngành học chuyên sâu phù hợp với mình, bên cạnh đó xây dựng thêm những kiến thức và kỹ năng bổ trợ. Với những người chưa biết mình thích gì thì cứ học chung chung, sau đó đi làm và trải nghiệm rất nhiều thì mới biết được mình thích gì và phù hợp lĩnh vực gì, sau đó mới học chuyên sâu.

Có những người họ biết được mình thích và phù hợp với lĩnh vực nào thì sẽ học chuyên sâu ngay từ đầu, sau đó họ cần mở rộng những kiến thức và kỹ năng ở lĩnh vực khác. Do đó, tùy từng người mà chúng ta có những hướng phát triển khác nhau”.

Bài viết CHUYÊN SÂU HAY BIẾT NHIỀU?!? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.

Câu hỏi này tôi thường gặp nhất. Và câu hỏi mà tôi sẽ hỏi ngược lại họ luôn là “Vì sao trước đây em chọn nó và vì sao bây giờ em lại lo rằng nó không phù hợp với mình?”. Câu chuyện tiếp theo đó của mỗi người không hoàn toàn giống nhau, nhưng thường có những điểm chung sau:
• Các em và gia đình chọn ngành dựa trên giả định rằng mỗi ngành học sẽ dẫn đến một nghề nghiệp nhất định. Ví dụ: sinh viên tốt nghiệp ngành Kế toán sẽ làm nhân viên kế toán hay kiểm toán; sinh viên tốt nghiệp ngành Quản trị sẽ làm công việc quản lý doanh nghiệp; v.v…
• Các em và gia đình quyết định dựa trên mức độ an toàn hay sự hấp dẫn của một nghề nghiệp nào đó ở thời điểm hiện tại. Ví dụ: lĩnh vực kế toán hiện nay có vẻ ổn định và cần nhiều nhân lực; lĩnh vực tài chính hơi có vẻ phiêu lưu và không cần nhiều nhân lực như cách đây 3 năm; lĩnh vực truyền thông nghe tên có vẻ là lạ, do đó hơi phiêu lưu mạo hiểm khi chọn nó; v.v…

Để giúp các em quyết định, tôi thường cùng các em phân tích một bản mô tả công việc đang được đăng trên các trang tuyển dụng, sau đó các em tự đưa ra được kết luận:
• Bản mô tả công việc chủ yếu đòi hỏi những kỹ năng mà ứng của viên cần có chứ không phải tên ngành mà sinh viên đã được đào tạo. Ví dụ, kỹ năng viết, nói, đọc, và nghe tiếng Anh thông thạo, kỹ năng tổ chức một sự kiện tầm trung, kỹ năng lên kế hoạch và theo dõi những chi tiết trong kế hoạch ấy,…
• Trong bản mô tả công việc, ngoài những kỹ năng chuyên môn mà một sinh viên rèn luyện được trong chương trình học, họ còn bị đòi hỏi rất nhiều các kỹ năng mà sinh viên không được đào tạo trong lớp. Ví dụ, kỹ năng làm việc với áp lực liên tục, kỹ năng thích ứng với môi trường thay đổi nhanh,…

Tiếp theo, tôi trình bày với các em hiện trạng của thị trường tuyển dụng:
• Có rất nhiều công việc mới được tạo ra mỗi ngày. Ngược lại, cũng có rất nhiều công việc biến mất mỗi ngày.
• Không có ai có khả năng dự đoán chính xác được nhu cầu tuyển dụng trong tương lai vì điều này phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố của kinh tế toàn cầu, kinh tế vùng, kinh tế quốc gia, tình hình chính trị, những quyết định chiến lược về kinh tế và chính trị ở cấp quốc gia, v.v…
• Điều duy nhất người lao động (các em trong tương lai) có thể nắm chắc là những kỹ năng mà mình rèn luyện, cùng với mạng lưới chuyên nghiệp mà mình xây dựng được trong suốt thời gian còn ngồi trên ghế nhà trường.

Vì lý do đó, trước khi quyết định chọn ngành học, sinh viên nên tìm hiểu thật kỹ ngành học mà bạn quan tâm, đọc cẩn thận thông tin mô tả học phần của từng môn, nếu có thể thì dự thính một lớp, hoặc trò chuyện với các anh chị lớp trên đang học ngành ấy. Sinh viên nên quyết định dựa trên các yếu tố sau:
• Em thấy hứng thú với những kỹ năng mà em sẽ được đào tạo trong ngành ấy;
• Em tự tin sẽ có khả năng phát triển tốt những kỹ năng ấy;
• Em có thể học tập trong thời gian dài (3, 4 năm) mà không chán ngành ấy.

Sau đó, khi đã chọn ngành học, suốt thời gian học, em phải luôn tự hỏi những kỹ năng nào mình nổi trội nhất, quan sát trong thị trường tuyển dụng xem các công việc nào sẽ cần những kỹ năng mình có và sẽ học được, đánh giá xem mình còn thiếu những kỹ năng nào, và tìm hiểu các hoạt động ngoài giờ học nào sẽ giúp mình bổ túc những kỹ năng ấy.

Nói ngắn gọn, một ngành học ở trường không quyết định ta sẽ làm công việc gì. Thay vào đó, những kỹ năng ta học được trong và ngoài chương trình học, từ mạng lưới chuyên nghiệp mà ta xây dựng được trong suốt thời gian học, và tình trạng của thị trường tuyển dụng lúc ta ra trường sẽ quyết định ta làm công việc nào trong tương lai.

Chúc các em vững vàng trong quyết định của mình, và đừng quên rằng kết quả không quan trọng bằng quá trình. Hãy sống thật tốt mỗi ngày trong hiện tại, tương lai sẽ không đáng sợ lắm đâu.

Bài viết Làm sao em biết ngành học em chọn phù hợp với em? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Hướng nghiệp Sông An.